Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу
| Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу | |
| | |
| Төрүттүнгенде ады | Чымба Самбуу оглу Нурсат |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1923 |
| Төрүттүнген чери | Хадың, Бии-Хем, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 14 май 1944 |
| Мөчээн чери | Сиганец, Румыния |
| Хамаатылалы |
|
Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Байкара Маспык-оол оглу Биче-оол, орус. Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу, 1923 чыл — 1944 чылдың майның 14) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы танкистерниң отрядының дайынчызы, танкының механик-чолаачызы, улуг сержант, ССРЭ-ниң III-кү чаданың Алдар ордениниң эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу 1923 чылда ТАР-ның Бии-Хем кожуунунуң Хадыңга төрүттүнген.
1937—1940 чылдарда Кызылдың тыва ортумак школазынга өөренип турган.
1940 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Биче-оол Байкара 20 харлыында биче сержант эргелиг Тыва Арат Республиканың дайын шөлүнче чоргузар кылдыр шилээн 11 танкычы эки турачыларының взводунуң командылакчызының дузалакчызы апарган. 1943 чылдың майның 20-де тыва эки турачы танкычы отрядты ТАР-ның арат-чону фронтуже И. В. Сталин аттыг Культура одаандан (амгы Тываның күрүне филармониязының бажыңы) үдээн[2].
Тыва эки турачы танкистер Горький хоорайга 4 ай иштинде танкы курстарын чедиишкинниг дооскаш, ында-ла Красное Сормоводан танк заводундан чаа Т-34 танкыларны хүлээп алганнар.
Ол танкыларга 11 тыва эки турачы танкистер 2-ги Украин фронтунуң 52-ги шерииниң 25-ки тускай танк полугунга кирип алганнар. Дайзынны Харьков хоорайның девискээринден үндүр сывыргаш, Украинаның соңгу кезектерин хостааш, Молдова АССР-ни долузу-биле хостааш, дайзынны Мурнуу Буг, Днестр, Прут хемнерни кежир сүргеш, Ясса-Кишнёв операциязынга 20 ажыг немец-румын дивизияларны бүзээлээш узуткаарынга киришкеннер.
1944 чылда Кызыл Шеригниң Корсунь-Шевченковская база Умано-Батошанская халдаашкын операцияларынга киришкен.
Ол-ла чылдың майның 14-те Кишиневско-Ясский плацдармны узуткап турар үеде маадырлыы-биле өлген. Румынияның Сиганец деп черде орнукшуттунган.
Ооң танкист эштери улаштыр Румыния, Болгария, Венгрия, Чехословакияны хостааш, дайын соонда чанып келгеннер.
Сактыышкын
Бии-Хемниң Хадың ортумак школазында Байкара Биче-оолдуң чырык адынга сактыышкын самбыразын ажыткан. Суурнуң 2022 чылда ажыттынган стадионун Байкара Биче-оолдуң ады-биле адаан.
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң III-кү чаданың Алдар ордени.
Литература
• В. Пивоваров Добровольцы. Кызыл, 1990. ISBN5-7655-0096-X
• Весна Победы. 1945—1995. Кызыл, 1990;
• Мы будем жить в коротком слове — Память. Сборник документов о Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. Новосибирск, 2010 ISBN 978-5-904795-07-8
• Книга памяти. Республика Тыва. Кызыл, 1995. ISBN 5-7655-0384-5
• Назидание потомкам 1945—2010. Кызыл, 2010.
• Ты врага переспорил в бою… Сборник документов, статей изи газет к 70-летию отправки на фронт тувинцев добровольцев. Кызыл, 2013.
• В. Кара-оол Төөгүге арткан силер. Кызыл, 2011. ISBN 978-5-7655-0692-9
• Биче-оол Байкара Маспык-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 170.
• Тува в годы Великой Отечественной войны. Боевое содружество ТНР с Советским Союзом 1941—1944. М., 2017.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики.
• Орденниг Бии-Хем кожуун.
• Поиск ветерана: Биче-оол Бай-Кара Маспык-оол.