Бурганга бараалгадыг

Рувики деп сайттан
Бурганга бараалгадыг
Sretenie.jpg
Ай-хүнү православие — февральдың 15
католицизм — февральдың 2
харылзаалыг байырлал Рождество
Логотип РУВИКИ.Медиа Бурганга бараалгадыг

Бурганга бараалгадыг, азы Сретение (орус. Сре́тение Госпо́дне, грек. συνάντησις «ужуражылга»[1]), Бурган өргээзинге эккээри (грек. Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, лат. Praesentatio Domini «Бурганны таныштырары») — православ шажында болгаш чамдык протестант чүдүлгелерде эрттирип турар христиан байырлал[2]. Буянныг Медээниң тураскаалынга тураскааткан, Рождество соонда дөртенги хүнде чаш Иисус Христостуң Иерусалимниң Хүрээзинге бараалгатканы, Тораның дужаалынга дүүштүр, шупту эр оолдарны Бурганга бараалгадыр.

Православияда он ийи Улуг байырлалдың бирээзи. Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазын февраль 2-де (азы 15-те) азы февраль 2-де демдеглеп турар, ол дээрге тускай ниитилелдиң азы тус черниң хүрээзиниң ажыглап турары хүрээ календарындан хамааржыр. Католик шажында григориан календарь ёзугаар февраль 2-де, а армян апостол хүрээзинде февраль 14-те демдеглеп турар.

Евангелиеде сюжет

Лука 2:22-39-та бижээни-биле алырга, Иосиф биле Мария дөртен хонган чаш Иисусту Иерусалимниң бурган өргээзинге эккелгеш, хоойлуну күүседир дээш, боттарының шаа-биле — «ийи көге-буга оглун» өргүл салган (Лука 2:24; Левит 12:8-биле деңнээр). Ынчалдыр бир дугаар төрүттүнген эр кижини Бурганга бараалгадырының  (орус) негелдези күүсеттинген.

Байырлалдың славян ады «Сретение» (ужуражылга), Ыдыктыг Өг-бүлениң Бурган-Хүлээп алыр чөптүг-шынныг Симеон-биле Хүрээге ужуражылгазынга хамааржыр, ол Чаш төлдү аазаан Мессия кылдыр хүлээп алган. Симеон амгы үеде христиан шажынның ажыглаттынып турар сөстерин «Ам сен чоруптуңар» деп мөргүл кылдыр чугаалаан[3]:

Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чалчаңны Бодуңнуң сөзүң ёзугаар амыр-тайбың чорудуп көр, чүге дээрге мээң карактарым Сээң бүгү чоннарның мурнунга белеткеп каан камгалалыңны көрдүм: өске чоннарны чырыдар чырык болгаш Бодуңнуң израиль чонуңнуң алдар-хүндүзү.

Иосиф биле Мария ол сөстерге кайгадып кааннар. Марияже көрнүп келгеш, Симеон өттүр билген медеглелди чугаалаан:

Симеон оларны йөрээп, Марияга мынча дээн: «Ооң авазы: «Көр даан, бо Чаш төл Израильдиң хөй-ле улустуң дүжүп каарынга болгаш тура халыышкынынга, удурланыр демдек кылдыр, сээң амы-тыныңны хылыш-биле оюп эртер, ынчангаш хөй кижилерниң чүректериниң бодалдары ажыттынар»

Бо сөстер Бурган Иениң «Бажыңчы чүректерни чымчадыры» деп дүрзүзүнүң үндезинин тургускан[4].

Анна медээчи херээжен база аңаа Иисус-биле ужурашкан, ооң соонда ол Бурганны алгап-мактап, келир үеде камгалал дугайында чугаалап эгелээн.

Церковьтуң чаңчылы-биле алырга, Симеон дээрге Птолемей II Филадельфтиң үезинде Ыдыктыг Бижилгелерни грек дылче очулдурарынга ажылдап турган «четпен ийи» очулдурукчуларның бирээзи турган. Бо чаңчыл база Симеоннуң Исайяның өттүр билген медеглелинге хамаарыштыр чигзинип турганын чугаалап турар, ол өттүр билген медеглелдиң күүсеттинип турарын көрбээн шаанда, ол өлбес деп дээрниң төлээзи ажыдып турган.

Тоолдуң киирилдезинге Буянныг Медээчи Бурганның Авазы биле Иосиф, чүдүлгелиг еврейлер болганда, чаш төлдүң төрүттүнериниң дугайында Моисейниң хоойлузунуң бүгү негелделерин кичээнгейлиг күүседип турарын онзалап демдеглээн. Теманың бо таныштырылгазы камгалалдың чаа ажыдыышкынын Эрги Чагыг-керээни хүлээп көрбейн, а эрткен хоойлуга шынчы чорук-биле белеткээнин онзалап көргүскен (Матфей 5:17). Ооң-биле чергелештир, төөгү биче сеткилдиң темазын ажыдып турар: Бурганның Иези, бодунуң боттандырган арыг-силии-биле хоойлуну ажып эрткеш, ооң дүрүмнерин бодунуң күзели-биле хүлээп ап, ынчалдыр бүзүрээннерге биче сеткилдиң үлегерин көргүзүп турар[5]. Харын-даа, Христос, Хоойлужудукчу, «хоойлу ёзугаар» хоойлудан артык чүүлдерни күүседип турар болгаш, сүлдениң хосталгазын кадагалап, үжүктүң бараалгалындан ойталаваан[6].

Тоолдуң эге одуругларында «хоойлу» деп сөстүң үш катап ажыглалы, ооң соонда ооң төп кезээнде Ыдыктыг Сүлдениң темазы-биле утка талазы-биле ылгалы (ында Сүлде дугайында база үш катап айыткан) «хоойлу үезинден» «буянныг үеже» шилчиирин демдеглээр кылдыр тургускан тура-соруктуг композициялыг херексел деп тайылбырлап болур[7]. Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазының төөгүзүн ол-ла Буянныг Медээден өске төөгү-биле дөмей кылдыр тургускан — Ыдыктыг Иоанн Медеглекчиниң кыртыжап демдектеткениниң, адын тывысканының болгаш өргээге бараалгатканының дугайында (Лк. 1:59-80).

Симеон Богоприимец биле Анна Пророчица (оң талада)

Байырлалдың чүдүүр кезээ

Байырлалдың тургустунганы

Дээрги-Чаяакчының бараалгалының байырлалы Иерусалимден тывылган болгаш ында Христиан хүрээниң литургия календарында IV векте тыптып келген. Эгезинде ол Дээрги-Чаяакчының төрүттүнгениниң болгаш сугга суктурарының Буянныг Медээ болуушкуннарын сактып эрттирген Богоявление байырлалының соонда 40 хонуктуң литургиялыг эргилдезиниң төнчүзүн демдеглээн[8].

Байырлалдың эң-не бурунгу төөгүлүг бадыткалы — IV векте «Эгерияның ыдыктыг черлерге чорааны» хамааржыр:

« Эпифанийден дөртенги хүннү мында улуг хүндүткел-биле демдеглеп турар. Бо хүнде Анастасис (Ыдыктыг өргээниң хүрээзи)же үнүүшкүн болур, шупту улус барып, шупту чүве эң-не улуг байырлыг чорук-биле, Пасха байырлалында ышкаш, чурумнуг кылдыр кылдынган. Шупту бараалгакчылар суртаалдап турар, ооң соонда епископ, Буянныг Медээде чээрби дугаар хүнде Иосиф биле Мария Дээрги-Чаяакчыны өргээже эккелген, а Симеон биле Анна медээчи, Фануилдиң уруу, Ону көрген, Дээрги-Чаяакчыны көргеш чугаалаан сөстериниң дугайында база ада-иезиниң эккелген өргүлдериниң дугайында үргүлчү тайылбырлап турган. Ооң соонда, шупту чүвени чаңчылчаан чурум-биле чорудупкаш, олар Литургияны эрттирер, ооң соонда ажылындан үндүрери болур. »

Иисус Христостуң чер кырында амыдыралының болуушкуннарының литургиялыг алдар-хүндүзүн калбартыр угланыышкын 451 чылда Халкедон чөвүлелиниң соонда тыптып келген. Рим хүрээзинге Марияның арыглаашкын байырлалын V вектиң төнчүзүнде демдеглеп эгелээн, а Константинополь хүрээзинге Дээрги-Чаяакчының алдар-ады-биле VI вектиң бирги чартыында демдеглеп эгелээн[8].

Православ чүдүлге

Орус Православ хүрээниң Иерусалим Уставы езугаар Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазы Дээрги-Чаяакчының байырлалдарының бирээзи болур[9], Ынчалза-даа ында Теотокос байырлалдарынга дөмей элээн каш онзагайлар бар. Дева Марияның ужуражылгазы бир хүннүң мурнунда дойлаар, чеди хүннүң соонда дойлаар[10].

Вечеринкада Эрги Чагыг-керээден үш паремия номчуур: бирээзи дээрге Беш номдан янзы-бүрү үзүндүлерден тургустунган, дун төлдүң хосталыышкынының дүрүмүнге тураскааткан (Книга Исход. 12:51— 13:3, 11—12, 14—16, 22—29; Книга Левит. 12:2—4, 6—8; Книга Чисел. 8:14—18), ийи дугаары Исаия. 6:1—12, база үшкүзү — Ис. 19:1, 3—5, 12, 16, 19—21 Египет дугайында. Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазынга хамаарышкан чугула гимнографтыг ажылдарның аразында Майуманың Космастың канону база ооң соонда каноннуң тоску одазындан ойталаашкыннар бар, «О Дева Богородица, христианнарның идегели», ол кажан-бир шагда хамаарышпас гимн турган чадавас. Байырлалдың стихераларын Дамаск чурттуг Иоанн, Крит чурттуг Андрей болгаш өске-даа эвээш билдингир гимнографтар бижээн. Литургияга чуруктарлыг антифоннар ырлаар, кирер шүлүктү чарлаар, байырлалдың тропариону биле контакиону ырлаар. Библияның номчулгазы: Еврейлерге 7:7—17; Лука 2:22-40[10].

Львов чөвүлелиниң соонда, орус православ хүрээже  (орус) хөй санныг мурнуку грек-католик ниитилелдерниң киржилгези-биле холбаштыр, латин уктуг Дээрги-Чаяакчы ужуражылгазынга лаа йөрээлиниң ёзулалы ажыглаттынып эгелээн[10].

Байырлалдың кол ырылары
Церковнославян дылда Орус дылда Грек дылда[11]
Тропарь, глас 1[12] Радуйся, Благодатная Богородице Дево, из Тебе бо возсия Солнце Правды — Христос, Бог наш, просвещаяй сущия во тьме. Веселися и ты, старче праведный, приемый во объятия Свободителя душ наших, дарующаго нам воскресение Радуйся, благодатная Богородица Дева, ибо из Тебя воссияло Солнце правды, Христос Бог наш, просвещающий находящихся во тьме. Веселись и ты, старец праведный, принявший во объятия Освободителя душ наших, дарующего нам воскресение Χαῖρε κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε· ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, φωτίζων τοὺς ἐν σκότει. Εὐφραίνου καὶ σὺ Πρεσβύτα δίκαιε, δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις τὸν ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, χαριζόμενος ἡμῖν καὶ τὴν Ἀνάστασιν
Кондак, глас 1[12] Утробу Девичу освятивый Рождеством Твоим и руце Симеоне благословивый, якоже подобаше, предварив, и ныне спасл еси нас, Христе Боже, но умири во бранех жительство и укрепи люди, ихже возлюбил еси, Едине Человеколюбче Утробу Девичью освятивший Рождением Твоим, и руки Симеона благословивший, заранее, как надлежало, и ныне Ты спас нас, Христе Боже. Но огради миром среди войн народ Твой и укрепи тех, кого Ты возлюбил, Единый Человеколюбец Ὁ μήτραν παρθενικὴν ἁγιάσας τῷ τόκῳ σου, καὶ χεῖρας τοῦ Συμεὼν εὐλογήσας ὡς ἔπρεπε, προφθάσας καὶ νῦν ἔσωσας ἡμᾶς Χριστὲ ὁ Θεός. Ἀλλ' εἰρήνευσον ἐν πολέμοις τὸ πολίτευμα, καὶ κραταίωσον Βασιλεῖς οὓς ἠγάπησας, ὁ μόνος φιλάνθρωπος
Задостойник Припев: Богородице Дево, упование христианом, покрый, соблюди и спаси на Тя уповающих.

Ирмос 9 песни, глас 3

В законе сени и писаний образ видим, вернии, всяк мужеский пол, ложесна разверзая, свят Богу. Тем Перворожденное Слово, Отца Безначальна, Сына, Первородящася Материю неискусомужно, величаем

Припев: Богородица Дева, надежда христиан, покрой, сохрани и спаси надеющихся на Тебя.

Ирмос 9 песни, глас 3

В тени Закона и Писаний образ видим, верные: всякое существо мужского пола, разверзающее утробу матери, посвящено Богу. Поэтому Перворожденное Слово безначального Отца, Сына, перворождаемого не знавшей мужа Матерью, мы величаем

Припев: <...>

Ирмос 9-й песни канона: Ἐν νόμῳ, σκιᾷ καὶ γράμματι, τύπον κατίδωμεν οἱ πιστοί, πᾶν ἄρσεν τὸ τὴν μήτραν διανοῖγον, ἅγιον Θεῷ· διὸ πρωτότοκον Λόγον, Πατρὸς ἀνάρχου Υἱόν, πρωτοτοκούμενον Μητρί, ἀπειράνδρῳ, μεγαλύνομεν

Величание Величаем Тя, Живодавче Христе, и чтем Пречистую Матерь Твою, Еюже по закону ныне принеслся еси в храм Господень Славим Тебя, Податель жизни, Христос, и чтим Пречистую Твою Матерь, Которой Ты по закону сегодня был принесён в Божий храм <…>

Бир эвес Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазы Улуг Посттуң бирги неделязының понедельникте таваржыр болза, ол дыка ховар болуп турар, байырлыг чүдүлге, Устав ёзугаар, ооң мурнунда хүнче шилчиир — февраль 1, өршээлдиң улуг хүнү.

Католицизм

Католик хүрээде  (орус) Сретение (лат. Praesentatio Domini, хүрээге Бурганны бараалгадыры) байырлалдың (festum) статузу бар, «торжественность» деп деңнелден эвээш; февраль 2-де демдеглеп турган. XX вектиң ортаа үезинде Павел VI-ниң чаартылгаларының мурнунда ол байырлалды Марияның арыглаашкыны деп адап турган. Популярный название: «Ла хүнү», чүге дизе бо хүнде, VI векте тывылган чаңчыл ёзугаар, лаа үнүүшкүнүн эрттирер, ол ышкаш лааларны йөрээп турар[13][10].

Дээрги-Чаяакчының бараалгал байырлалында бараалгакчыларның литургиялыг хептери, Камгалакчыга болгаш Бурганның Иезинге тураскааткан өске-даа байырлалдарда ышкаш, ак болур.

Дээрги-Чаяакчының бараалгал хүнүнде херек кырында Месса мурнунда лаа-биле йөрээлди болгаш лаа-биле үнүүшкүннү эрттирер. Йөрээл ёзулалы антифон ырлап турда, чүдүлгеге чыылганнарның шуптузунуң лаа кыпсырындан эгелээр. Киирилде сөзүглел соонда, бараалгакчы хүрээ иштинге кылаштап, лаа тудуп алган чүдүкчүлерни ыдыктыг суг-биле чажып турар. Ооң соонда бараалгакчы база бодунга белеткеп каан лааны алгаш, «Дээрги-Чаяакчыга ужуражыр дээш, амыр-тайбың чоруптаалыңар» деп сөстер-биле үнүүшкүннү эгелээр. Симеоннуң ырызын үнүүшкүн үезинде ырлап турар. Хереглел соонда, чүдүкчүлер хүрээге турган черлеринче чанып келгеш, лааларны өжүрүп, чаңчыл ёзугаар өргүл уламчылаар[14].

Иконография

Эрте-бурунгу христиан уран чүүлде Дээрги-Чаяакчының бараалгалының көргүзүү Римде Санта-Мария Маджорениң тиилелгелиг арказының мозаиказында көргүзүп каан (432-440), ында ол Христостуң чашкы үезиниң эргилдезинге кирип турар болгаш Марияны Бурганның Авазы кылдыр хүндүлээриниң бадыткалы-биле холбаалыг. Кол маадырлардан аңгыда (Мария Чаш төлдүг, Иосиф, Симеон болгаш медээчи Анна) дээрниң төлээлери, өргүл салыр бедигээште бараалгакчылар болгаш өргүл салыр ийи көге-буга чуруттунган[15].

IX вектиң ортан үезинде Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазының дүрзүлеринде Христосту Симеоннуң холунда азы Марияның Симеонга чаш төлдү хүлээдип берген үезин көргүзүп, дүрзүнүң литургиялыг утказын өршээлдиг өргүл кылдыр онзалап көргүскен. XI-XII чүс чылдарда Дээрги-Чаяакчының ужуражылгазы он ийи улуг байырлалдарның (Хосиос Лукас, Неа Мони, Дафна) эргилделеринге кирген. Серб уктуг асимметриктиг композиция, хүрээниң эжиинге ужуражылганы көргүскен, эрги орус уран чүүлге нептерээн, а XVI-XVII чүс чылдарның төнчүзүнде сюжет Четый-Минейден болгаш ырлардан үлегерлеттинген детальдар-биле элээн нарын апарган. Барыын Европаның чаңчылында, XII вектен эгелеп, "лаа шествиези" деп мотив тургустунган; ол көргүзүгнү база хөй кезиинде готикалыг портал скульптура хевирлиг кылдыр көргүзүп турар[15].

Демдеглелдер

  1. Дьяченко Г. М. Полный церковнославянский словарь. — 1899.
  2. Сретение Господне в протестантской церкви (рус.). ria.ru. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026.
  3. «Ныне отпущаеши». Православная энциклопедия. Хынаан ай-хүнү: 10 февральдың 2025.
  4. Икона Божьей Матери Умягчение злых сердец. Хынаан 27 апрельдиң 2026.
  5. Bede the Venerable. Homilies on the Gospels. Book One: Advent to Lent. — USA: Gorgias Press, 2010.
  6. Исихий Иерусалимский Две проповеди на Праздник Сретения Господня святого Исихия Иерусалимского (орус) // Восток Свыше (духовный, литературно-исторический журнал). — Ташкент, 2019. — Вып. 50. — № 2. — С. 62–73.
  7. Bovon, François. A Commentary on the Gospel of Luke 1:1–9:50 // Luke. — Minneapolis: Fortress Press, 2002.
  8. 1 2 Рубан Ю. И. Сретение Господне. (Опыт историко-литургического исследования). — СПб., 1994.
  9. Лукашевич А. А. Господские праздники // Православная энциклопедия. — М., 2006. — Т. XII : «Гомельская и Жлобинская епархия — Григорий Пакуриан». — С. 173—178. — 752 с.  — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-017-X.
  10. 1 2 3 4 Петров А.Е., Желтов М., иер., Квливидзе Н. В. Сретение Господне (орус) // Православная энциклопедия. — Т. 65. — С. 643—656.
  11. Τῌ Β' ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (рус.). azbyka.ru. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026.
  12. 1 2 Православный календарь. Февраль, день 2. (рус.). Православие.ru. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026. Архивная копия от 17 февральдың 2011 на Wayback Machine
  13. Праздники Римско-католической церкви. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026. Архивтээн 12 майның 2012 года.
  14. 2 февраля. Литургическая Тетрадка (рус.). www.claret.ru. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026.
  15. 1 2 Сретение Господне • Большая российская энциклопедия - электронная версия. old.bigenc.ru. Хынаан ай-хүнү: 27 апрельдиң 2026.

Литература

Шөлүлгелер