Бюрбе Саая Манмырович

Саая Манмырович Бүрбе
Саая Манмырович Бүрбе
	орус. Саая Маңмырович Бүрбе
Кол медээлер
Долу ады
Төрүттүнген хүнү	1924 декабрьның 5 (101 год)
Төрүттүнген чери	Каргы сумузу[d], Хемчик кожууну, Тыва Арат Республика;
Мергежилдери	хөгжүмчү
Жанрлары	хөгжүм чогаалдары, чаштарга ырылар, опералар

Саая Манмырович Бүрбе (төр. 1924 декабрьның 5, Каргы сумузу^[d], Хемчик кожууну) — композитор, Тыва АССР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Россия Федерациязының культуразының алдарлыг ажылдакчызы (2005), Тыва Республиканың композиторлар эвилелиниң даргазы, күш-ажылдың хоочуну.

Допчу намдары

Мандыр база Оруспай Бүрбе араттарның өг-бүлезинге төрүттүнген. Ону үжүк-бижикке улуг акызы өөредип турган.

1945 чылда Кызылдың садыг училищезинче өөренип киргеш, ону 1946 чылда чедиишкинниг дооскан. Мугур-Аксынга (1946—1950) Мөңгүн-Тайгага районозунуң, улуг бухгалтер албан-дужаалынга ажылдаан. 1950 чылдан 1953 чылдарга чедир Минусинскиниң культура-чырыдыышкын училищезинге композиция клазынга С. И. Вольфензен биле Г. И. Уствольской өөренип турган. Өөренип тургаш, скрипкага «Тыва дугайында сактыышкын» деп шиини хылдыг хөгжүм херекселдеринге квартетти бижээн. Училищени дооскаш, областың Улусчу чогаадылга бажыңының чанында килдис эргелекчилеп ажылдап турган. 1964—1966 чылдарда Москваның күрүнениң П. И. Чайковский аттыг консерваториязының теория-композитор факультединге стажировканы эрткен (профессор А. Николаевтиң клазы)^[1].

1967 чылда ооң «Ырыларының чыындызы» үнген, ында Р. Кенденбильдиң, С. Бюрбениң, К. Бегзиниң чогаалдары кирген. 2003 чылда «Челээштелген Тывам» деп чыындызы үнген. Саая Бүрбе — 200 ажыг ырылар, үш симфониктиг шүлүглелдер, үш сюит, чеди фортепиано шиилериниң, «Чыраа-Бора» оркестри-биле виолончельге концерттиң, «Чечек» операның автору^[2]

Ол Тыва АССР-иң хор ниитилелиниң баштаар чериниң даргазы (1958—1985), Тыва АССР-ниң культура яамызының улуг инспектору, РФ-тиң композиторлар эвилелиниң Тывада регионалдыг салбырының баштаар чериниң даргазы (1995—1996), Кызылдың уран чүүл училищезиниң тыва хөгжүм херекселдериниң клазының башкызы (1993—1995), ИРПО-нуң хөгжүм өөредилгезиниң килдизиниң эргелекчизи (1995—2002)^[3]. Дыка хөй республика чергелиг фестивальдар болгаш мөөрейлерниң жюри кежигүнү, Россияның композиторларының VII съездизиниң делегады, «Шын», база «Тыва республика» солуннарның журнализи, культура акцияларының идепкейлиг киржикчизи, чогаадыкчы курс, методиктиг пособиелерниң автору: «Ниити өөредилге школаларынга хөгжүм талазы-биле хрестоматия», «Национал хөгжүм херекселдеринге уругларны өөредир пособие».

Шаңналдары болгаш хүндүлүг аттары

Медаль «1941-1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш»;
Медаль «1941-1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга шылгараңгай ажылы дээш» ;
медаль «Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 50 чылы» 1995 ч.;
Тыва АССР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы;
Россия Федерациязының культуразының алдарлыг ажылдакчызы, 2005 ч.

Чогаалдары

баштайгы хөгжүм чогаалдары: «Авай» («Мама», сөзү. С. Сюрюн-оолдуу) база «Күзел» («Мечта», сөзү Ф. Кара-оолдуу);
опера «Чечек» (С. Пюрбюнүң сюжединге);
ыры «Айлаң-кужум»;
ыры «Дамчыт салгын»;
ыры «Бедик даглыг мээң чуртум»;
ыры "Сарлык оглу";
ыры "Шилги бызаам";
ыры "Хадыңчыгаш";
ыры "Чечектерим" д.о.ө.

Демдеглелдер

↑ Карелина, Е. К., Бадыраа, С.И. Саая Манмырович Бюрбе // Композиторы Тувы : биобиблиогр.указ.. — Кызыл, 2007. — С. 33.
↑ В Туве прощаются с «солнечным» композитором Саая Бюрбе (неопр.) (13 июньнуң 2012). Хынаан ай-хүнү: 1 декабрьның 2025. Архивтээн 19 марттың 2018 года.
↑ Солнечная личность (к 85-летию Саая Бюрбе) (неопр.). Хынаан ай-хүнү: 1 декабрьның 2025. Архивтээн 13 сентябрьның 2018 года.

[1] Карелина, Е. К., Бадыраа, С.И. Саая Манмырович Бюрбе // Композиторы Тувы : биобиблиогр.указ.. — Кызыл, 2007. — С. 33.

[2] В Туве прощаются с «солнечным» композитором Саая Бюрбе (неопр.) (13 июньнуң 2012). Хынаан ай-хүнү: 1 декабрьның 2025. Архивтээн 19 марттың 2018 года.

[3] Солнечная личность (к 85-летию Саая Бюрбе) (неопр.). Хынаан ай-хүнү: 1 декабрьның 2025. Архивтээн 13 сентябрьның 2018 года.

[1]

[2]

[3]