Даш чонукчуларының хүнү
| Даш чонукчуларының хүнү | |
|---|---|
 | |
| Албан ёзузу-биле ады | орус. День камнереза в Туве, тыв. Тывада даш чонукчуларының хүнү |
| Ужур-утказы | Тываның чүс-чүс чылдарда даш чонар уран чүүлүн камгалап арттырарының немелде күрүне магадылалдарын тургузары |
| Байырлап турар чери |
Тыва Республика  |
| Ай-хүнү | сентябрьның 19 |
Даш чонукчузунуң хүнү (орус. День камнереза в Туве) — Тываның бурунгу даш чонар уран чүүлүнге тураскааткан профессионал байырлал. 2023 чылдан бээр чылдың-на сентябрь 19-та демдеглеп турар[1].
Тыва даш чонары — Тыва Республиканың девискээринде сайзыраан улусчу ус-шевер ажыл. Биче пластика чогаалдарын кылырынга кол материал — чонар-даш. Ус-тывыш бедик уран үнелиг деп санаткан. Тываның даш чонукчулары Россияның чурукчулар эвилелинче кирип турар, а оларның чогаалдары делегейниң хөй-хөй музейлеринде кадагалаттынып чыдар[2].
Төөгүзү
Тывага даш сиилбиири бурун шагда улусчу уран чүүл кылдыр тывылган. Ол IX чүс чылдан бээр билдингир[1]. Тываның даш чонар уран чүүлү тыва улустуң национал аян-шинчизин көргүскен хөөмей болгаш хамнаашкын-биле деңге Тыва Республиканың кол брендилериниң бирээзи. Даш чонар уран чүүлү тыва чоннуң чаңчылчаан чогаадылгазы болбушаан, бүгү-российжи эрге-байдалдыг. А тыва даш чонукчуларының чонар-даштан биче хевирлерниң скульптуралары Россияның хөй музейлериниң шыгжамырларында бар: Россияның этнографтыг музейи, Чөөн чүк чоннарының уран чүүлүнүң күрүне музейи, Россия Федерациязының эртем академиязының антропология болгаш этнография музейи (Кунсткамера), Бүгү Россияның каасталга, эт-херексел болгаш улусчу уран чүүл музейи[2].
Ук байырлалды чаңчыл езугаар эрткен чүс чылдың 90 чылдарындан даш чонукчулары боттары демдеглеп келген. Байырлалдың ай-хүнүнге хамаарыштыр ниитилелде тургустунган даш чонукчуларын барымдаалап ону шилээн. Сентябрь төнчүзүнде ылаңгыя агальматолит белеткээр сезонга таваржыр аңаа чонар-дашчылар артель-биле үнер Хову — шөлге болгаш черлик бойдуска эртер ол чыыштар чурукчуларга улусчу уран чүүлдүң мастерлери бот-боттары-биле хөөрежип а оларның аян-чорукчулары езу барымдаалаваан байдалда чаа билиг-мергежил чедип ап болур фестивальдарны солуур[3].
Даш чонарының чаңчыл болган тыва уран чүүлүнге тураскааткан бүгү республиканың албан ёзузунуң байырлалын тургузарының эргежок чугулазын 2022 чылдың декабрьда сенатор Дина Оюннуң шаңналы дээш чонар-даш уран чүүлүнге бичии уругларның мөөрейиниң республика чергелиг финалының үезинде болган «Тыва даш чонар уран чүүлү амгы үеде байдалы болгаш шиитпирлээр аргалары» деп төгерик ширээниң киржикчилери чугаалашкан. Ооң ажылынга яамылар болгаш албан черлериниң төлээлери, даш чонукчулары, даш чонар уран чүүлдүң башкылары эртемденнер хөй-ниитичилер киришкен. Даш чонукчуларының хүнүн тургузар дугайында санал төгерик столдуң сүмелер даңзызынче кирген. Даш чонукчуларының санал-оналын Тыва Республиканың чазаа өөренип көргеш, хоойлужудулга эгелээшкинин Тываның Дээди Хуралынче киирген болгаш 2023 чылдың октябрь 18-те хүлээп алдынган[3]
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 В Туве учредили день камнереза (рус.). tass.ru. ТАСС (18 октябрьның 2023). Хынаан ай-хүнү: 6 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 Тувинская каменная пластика (рус.). collection.ethnomuseum.ru. Русский этнографический музей (2021=01-11). Хынаан ай-хүнү: 6 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 Верховный Хурал Тувы принял закон о новом празднике Дне камнереза (рус.). www.tuvaonline.ru (21 октябрьның 2023). Хынаан ай-хүнү: 6 сентябрьның 2025.