Красноборов Иван Моисеевич
| Иван Красноборов | |
|---|---|
| | |
| Төрүттүнген хүнү | 1931 апрельдиң 23 или 1931[1][2][…] |
| Төрүттүнген чери | |
| Мөчээн хүнү | 2011 октябрьның 27 |
| Мөчээн чери | |
| Чурту | |
| Эртем сферазы | флористика, систематика, геоботаника |
| Ажылдап турар чери | |
| Дооскан чери | Красноярскының күрүнениң педагогика университеди |
| Эртем чадазы | биология эртемнериниң доктору |
| Эртем ады | Профессор |
| Эртем удуртукчузу | Черепнин Л. М. |
| Шаңналдары | |
| Дириг бойдустуң систематии | ||
|---|---|---|
|
Кезек ботаниктиг таксоннарның аттарының автору. Делегей чергелиг ботаниктиг номенклатурада бо аттарда хурааңгай аттар неметтинген болур: «Krasnob.». Список таких таксонов на сайте IPNI Хууда арнын киирген сайт IPNI |
||
Иван Моисеевич Красноборов (1931 апрельдиң 23 или 1931[1][2][…], Емельянов район[d], Красноярск край[d] — 2011 октябрьның 27, Новосибирск) — Россия Федерациязының эртеминиң алдарлыг ажылдакчызы (1999), Тыва Республиканың эртеминиң алдарлыг ажылдакчызы, Россияның ботаниктиг ниитилелиниң хүндүлүг кежигүнү, Американың географтыг ниитилелиниң хүндүлүг кежигүнү. Флористика, дээди үнүштерниң таксономиязы, ботаниктиг география талазы-биле мурнакчы специалист, Сибирьниң үнүш-дүжүдүн шинчилээр талазы-биле улуг эртемденнерниң болгаш ажыл организакчыларының бирээзи.
Допчу намдары
Ол Красноярск крайның Емельяновский районунуң Успенка суурга тараачын өг-бүлеге төрүттүнген. Школаны дооскаш, Красноярскиниң күрүнениң педагогика институдунуң бойдус эртемнериниң болгаш химияның факультединче өөренип киргеш, 1952 чылда тергиин демдектер-биле дооскан. Өөренип турган үезинде ботаника кафедразының профессору, Красноярскиниң үнүш аймааның шинчилекчизи Леонид Михайлович Черепнинниң (1906–1961) улуг салдарынга таварышкан.
Ол элээн үе дургузунда Мина суурга школа директору бооп ажылдап, долгандыр турар черлерде гербарийниң үлегерлерин чыып, үнүштерниң ниитилелдерин тайылбырлап турган. Красноярскиниң педагогика институдунуң ботаника кафедразының аспирантуразынга өөренип киргеш, Мурнуу Саян дагларында Кутурчинский Белогорский областьты шинчилеп эгелээн, ооң төнчүзүнде «Флора и растительность Кутурчинского Белогорского области» деп кандидат диссертациязы болган, ону ол 1916 чылда чедиишкинниг камгалап алган.
Диссертациязын камгалаарының мурнунда-ла аныяк эртемденниң ажылы кичээнгейни хаара туткан, 1962 чылда ССРЭ-ниң эртемнер академиязының Сибирь салбырының Төп Сибирь ботаниктиг садының (ТСБС) дирекциязының чалалгазы-биле Иван Моисеевич Красноярскиден Новосибирже көжүп келгеш, аңаа младший эртем ажылдакчызы бооп ажылдап кирген соонда директорнуң оралакчызы кылдыр өскен.
Барыын Саян дагларынче кичээнгейни угландырып, Төп Сибирьниң үнүш-дүжүдүн шинчилээн. Ол чылдың-на регионнуң ырак черлеринче экспедицияларны чорудуп, гербарийни калбартырын уламчылап турган. Ооң эгелээшкини-биле 1968 чылда Красноборовтуң удуртулгазы-биле ЧСБС-ке «Гербарий» деп лабораторияны тургускан. Ооң Барыын Саян дагларын шинчилээни 1975 чылда чедиишкинниг камгалаан доктор диссертациязы болгаш «Барыын Саянның бедик даг үнүштери» (1976) деп монографиязы-биле доозулган.
Иван Моисеевичиниң дараазында угланыышкыны Тываның үнүш-дүжүдүнче угланган. Регионнуң эң-не чедери берге булуңнарын кичээнгейлиг шинчилеп, өөренип көрген, а гербарий чыындызы 60,000 ажыг үлегер-чижектерни киирген. Ооң-биле чергелештир ниитизи-биле Тываның үнүш-дүжүдүнүң улуг хемчээлдиг шинчилелдерин организастап, чорудуп турган. Красноборовтуң Тываның үнүш-дүжүтүнге киирген үлүг-хуузун демдеглээн: 1990 чылда «Тыва Республиканың алдарлыг эртемдени» деп атты тывыскан.
Ооң соонда Ыраккы Чөөн чүктүң, Казахстанның, Төп Азияның болгаш, билдингир-ле, Сибирьниң үнүш-дүжүдүн өөренип көрген.
Эртем ажыл-чорудулгазы
Иван Моисеевич бодунуң чуртталгазын Соңгу Азияның үнүш-дүжүдүн өөрениринге бараалгаткан. Ол Төп Сибирьниң ботаниктиг садының гербарийиниң үндезилекчилериниң бирээзи, Россияда эң улуг гербарийлерниң бирээзи. Ол 19 чаа үнүш хевирлерин тайылбырлаан.
Ол 170 ажыг эртем ажылдарының автору, ооң иштинде кол регионалдыг үндүрүлгелер: «Новосибирск облазының үнүш-дүжүт справочниги» (2000), «Кемерово облазының үнүш-дүжүттер-биле экскурсовод» (2001), «Алтай крайның үнүш-дүжүт-биле экскурсовод» (2003), «Автоманты округунуң үнүш-дүжүттер-биле экскурсовод» (2006). «Сибирьниң үнүштери» деп тураскаалдыг үндүрүлгениң редакция кежигүнү база I, V, XII томнарның кол редактору чораан. Сибирьниң элээн каш регионнарының Кызыл дептерлерин тургузарынга киришкен.
Ол ышкаш дээди өөредилге черлеринге элээн каш өөредилге номнарының автору. Сибирьниң элээн каш дээди өөредилге черлериниң профессору чораан: Новосибирскиниң күрүне университединге, Новосибирскиниң күрүнениң көдээ ажыл-агый университединге, Горно-Алтайскиниң болгаш Абаканның педагогика университединге. Ол ботаниктиг география курузун башкылап турган, ооң удуртулгазы-биле үш доктор болгаш 37 кандидат диссертацияларны бижип, камгалаан. Иван Красноборов Сибирьниң флористиказының эртем школазының үндезилекчизи деп санаттынып турар.
Хөй чылдарда ол бедик черлерниң үнүш-дүжүдүн өөренип, сайзырадырының талазы-биле Бүгү-Эвилелдиң конференцияларының организастыг комитединиң кежигүнү турган. Ол Японияга 15-ки делегей чергелиг ботаниктиг конгресске, ЮАР-га 5-ки делегей чергелиг ботаниктиг садтар конгрессинге, Великобританияга астерацея дугайында делегей чергелиг конференцияга киришкен.
И. М. Красноборовтуң ады-биле адаан үнүштер
- Канкриния Красноборова (лат. Cancrinia krasnoborovii, 1983)
- Соссюрея Красноборова (лат. Saussurea krasnoborovii, 2004)
- Одуванчик Красноборова (лат. Taraxacum krasnoborovii, 1998)
- Незабудка Красноборова (лат. Myosotis krasnoborovii, 2005)
- Солодка Красноборова (лат. Glycyrrhiza krasnoborovii, 1984)
- Мятлик Красноборова (лат. Poa krasnoborovii, 1994)
- Вероника Красноборова (лат. Veronica krasnoborovii, 2013)
Библиография
- Красноборов И. М. Высокогорная флора Западного Саяна / АН СССР, Сиб. отд.; Центр. сиб. ботан. сад; отв. ред. А. Н. Толмачёв. — Новосибирск: Наука, Сиб. отд., 1976.
- Определитель растений юга Красноярского края / Красноборов И. М., Кашина Л. И. и др.; отв. ред. д.б.н. И. М. Красноборов, к.б.н. Л. И. Кашина — Новосибирск: Наука, Сиб. отд., 1979. — 670 с.
- Определитель растений Республики Тыва / Красноборов И. М., Ломоносова М. Н., Шауло Д. Н. и др.; отв. ред. Д. Н. Шауло; РАН, Сиб. отд., Центр. сиб. ботан. сад; Мин-во образования и науки РФ, Федер. аг-во по образованию, Тывинский гос. ун-т. — 2-е изд., испр. и доп. — Новосибирск: Изд-во СО РАН, 2007. — 706 с.
- Определитель растений Кемеровской области / И. М. Красноборов, Э. Д. Крапивкина, М. Н. Ломоносова и др.; под ред. проф. И. М. Красноборова — Новосибирск: Изд-во СО РАН, 2001. — 477 с..
- Определитель растений Алтайского края / Красноборов И. М., Ломоносова М. Н., Шауло Д. Н. и др.; под ред. проф. И. М. Красноборова — Новосибирск: Изд-во СО РАН, филиал «Гео», 2003. — 682 с.
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 International Plant Names Index (англ.) — 1999.
- ↑ 1 2 Ivan M. Krasnoborov // author citation
Шөлүлгелер
- Многая Вам лета, «Мистер ЦСБС»! // Наука в Сибири : газета. — Новосибирск: Сибирское отделение РАН, 2001-04-20. — № 16 (2302).
- Саксонов С. В., Сенатор С. А. 23 апреля 2011 года доктору биологически наук профессору Красноборову Ивану Моисеевичу исполняется 80 лет // Тольяттинское отделение Русского ботанического общества FLORA FOLIUMII : журнал. — Тольятти, 2011-04-30. — № 19. — С. 11-12. Архивировано из первоисточника 4 марттың 2016.
- Апрельдиң 23 төрүттүнгеннер
- 1931 чылда төрүттүнгеннер
- ССРЭ-ге төрүттүнгеннер
- Октябрьның 27 мөчээннер
- 2011 чылда мөчээннер
- Новосибирскиге мөчээннер
- Новосибирскиниң күрүне университединиң башкылары
- Россия Федерациязының эртеминиң алдарлыг ажылдакчылары
- Алфавиттээн кижилер
- Алфавиттээн эртемденнер
- Ботаниктиг таксоннарның автору
- Геоботаниктер
- Тыва АССР-ниң эртеминиң алдарлыг ажылдакчылары
- Красноярскиниң педагогика университединиң доозукчулары
- ССРЭ-ниң ботаниктери
- Россияның ботаниктери
- XXI чүс чылдың ботаниктери
- Россияның ботаниктиг ниитилелиниң хүндүлүг кежигүннери
- Биология эртемнериниң докторлары