Ондар Дыртык Чусумаа оглу
| Ондар Дыртык Чусумаа оглу | |
|---|---|
| тыв. Ондар Дыртык Чусумаа оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Ондар Чусумаа оглу Дыртык |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 20 декабрь 1918 |
| Төрүттүнген чери | Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 21 август 1969 (50 хар) |
| Хамаатылалы |
.svg){kind=small} .svg){kind=small} |
Ондар Дыртык Чусумаа оглу (төрүттүнгенде ады — Ондар Чусумаа оглу Дыртык, орус. Ондар Дыртык Чусумаевич, 1918 чылдың декабрьның 20 — 1969 чылдың августуң 21) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы танкистерниң отрядының дайынчызы, танкының механик-чолаачызы, сержант[1], II-ги чаданың Ада-чурттуң дайынының ордени-биле база «Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 20 чылы дээш» медаль-биле шаңнаткан.
Допчу намдары
Дыртык Ондар 1918 чылда Таңды кожууннуң Элегес сумузунга төрүттунген.
1934—1935 чылдарда дуржулгалыг станцияга аар-саар ажылдакчы кылдыр кирип алгаш ажылдаан.
1935—1937 чылдарда Тувтранска чолаачылап ажылдаан.
1937—1940 чылдарда ТЦК эргелелинге чолаачылап ажылдап турган.
1940—1942 чылдарда Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирген.
Шериг албанын эрттиргеш, 1943 чылдың майга чедир чолаачылап ажылдап чораан.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Ондар Дыртык 25 харлыында сержант эргелиг Тыва Арат Республиканың дайын шөлүнче чоргузар кылдыр шилээн 11 танкычы эки турачыларының взводунуң дайынчызы апарган. 1943 чылдың майның 20-де тыва эки турачы танкычы отрядты ТАР-ның арат-чону фронтуже И. В. Сталин аттыг Культура одаандан (амгы Тываның күрүне филармониязының бажыңы) үдээн[2].
Тыва эки турачы танкистер Горький хоорайга 4 ай иштинде танкы курстарын чедиишкинниг дооскаш, ында-ла Красное Сормоводан танк заводундан чаа Т-34 танкыларны хүлээп алганнар.
Ол танкыларга 11 тыва эки турачы танкистер 2-ги Украин фронтунуң 52-ги шерииниң 25-ки тускай танк полугунга Т-34 танкының механики болгаш чолаачызы болуп кирип алганнар.
Дайзынны Харьков хоорайның девискээринден үндүр сывыргаш, Украинаның соңгу кезектерин хостааш, Молдова АССР-ни долузу-биле хостааш, дайзынны Мурнуу Буг, Днестр, Прут хемнерни кежир сүргеш, Ясса-Кишнёв операциязынга 20 ажыг немец-румын дивизияларны бүзээлээш узуткаарынга киришкеннер.
Немец эжелекчилерден Украина, Румыния, Болгария, Венгрия, Чехословакияны хостааш, дайын соонда чанып келген.
Дайын соонда
Дайын соонда төрээн черинге чанып келгеш, дээди эртемни чедип алгаш, партия школазын дооскан. Бүгү күш-ажылчы назыны СЭКП-ниң ээлчеглеринге эрткен. 1948 чылда өгленип алгаш, дөрт ажы-төл төрүттүнген. Ол ог-булезинге дыка ынак, хумагалыг чораан. Бистиң сактыышкынывыста ол бистиң ынак ачавыс, кырган-ачавыс, кырган-ачавыс болуп артып калган.
Шаңнал-макталдары
• II-ги чаданың Ада-чурттуң дайынының ордени,
• «Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 20 чылы дээш» медаль.
Литература
• В. Пивоваров Добровольцы. Кызыл, 1990. ISBN5-7655-0096-X
• Весна Победы. 1945—1995. Кызыл, 1990;
• Мы будем жить в коротком слове — Память. Сборник документов о Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. Новосибирск, 2010 ISBN 978-5-904795-07-8
• Книга памяти. Республика Тыва. Кызыл, 1995. ISBN 5-7655-0384-5
• Назидание потомкам 1945—2010. Кызыл, 2010.
• Ты врага переспорил в бою… Сборник документов, статей изи газет к 70-летию отправки на фронт тувинцев добровольцев. Кызыл, 2013.
• В. Кара-оол Төөгүге арткан силер. Кызыл, 2011. ISBN 978-5-7655-0692-9
• Тува в годы Великой Отечественной войны. Боевое содружество ТНР с Советским Союзом 1941—1944. М., 2017.