Сарлык — Төп Азияда чурттап турар инек төрели болур узун мыйыстыг болгаш агбагар чылыг дүктүг азырал дириг амытан, ол малдың ниити ады. Тывада база бар, колдуунда Мөңгүн-Тайга болгаш Бай-Тайга кожууннарда ол нептерээн.
Сарлыктың янзылары:
- Төрүүр сарлык — кыс сарлык.
- Сарлык бугазы — бүдүрүкчү мал, үрелиг мал.
- Сарлык шарызы — чазап каан эр сарлык, инек болза шары.
- Сарлык бызаазы — ниити ады, назыны бир хар чедир, сарлыктың эр бызаазы аза сарлыктың кыс бызаазы деп чугаалаар.
- Молдурга сарлык — назыны бир харлыг азы ийи чедир, эр молдурга, кыс молдурга дижир.
- Хунан сарлык — назыны ийи харлыг азы үш хар чедир, эр хунан азы кыс хунан дижир.
- Дөнен сарлык — бир дугаар төрүүр сарлык, назыны үш харлыг азы дөрт хар чедир болур.
- Сувай сарлык — бир чылын төрүвейн барган кыс сарлык. Бир чамдыкта үш-дөрт чыл чедир төрүвейн баар азы сувайлыга бээр сарлыктар турар.
- Улуг сарлык — төрүүр сарлыктар, шарылар. Оларның назыны беш-алды харлыг болгулаар. Ол назын үезиниң сарлыктарын кара чугаада «бештиг» дээр — ол болза беш харлаан сарлык-тыр. Оон ыңай «чедилиг», «тостуг», «оннуг», «он бирлиг», «он ийилиг» суг дээр.
Сарлыктың өңү
Сарлык кончуг дүккүр болгаш дүгүнүң өңү янзы-бүрү болур. Ак, ала, калчан-кара, сирти-шокар, ак, ак-шокар, маңган-ак, сарыгзымаар, кара, ээгилери ак-шокар сарлыктар бар болгулаар.
Хайнак — сарлык бугазы инекти ойладып каан болза, оон төрүттүнген бызааны хайнак бызаа, кыс хайнак бызаа дээр. Хайнак молдурга, хайнак хунан, хайнак дөнен дижир.
Дөзү
- Моңгуш КЕНИН-ЛОПСАҢ: ТЫВА ЧАҢЧЫЛ. Тыва чоннуң ыдыктыг чаңчылдары. — Тувинские традиции. Книга вторая: священные традиции тувинского народа. — Кызыл: Тувинское отделение педагогического общества при Министерстве образования республики Тыва: Издательство «Новости Тувы», 1999. На тувинском языке. 352 с.