Тываның сүлде-демдээ

Тыва Республиканың сүлде-демдээ
Тыва Республиканың сүлде-демдээ
Детальдары
Бадылаан чылы	1992 чылдың сентябрьның 17
ГГР-де дугаары	Киирттинмээн
Коллектив авторлар
	Иван Салчак, Олег Лазеев

ТАР-ның сүлде-демдээ (1930)

Тыва Республиканың сүлде-демдээ — Тыва Республиканың күрүне сүлде-демдээ. Республиканың Чазаа 1992 чылдың сентябрь 17-де хүлээп алган.

Тайылбыры

Тыва Республиканың күрүне сүлдези — ак-көк фонда үнүп олурар хүннүң херелдеринге уткуштур аъттыг халдып орар национал тыва хептиг кижиниң овур-хевири болуп турар. Сүлде-демдектиң таваанда чаңчылчаан ак өңнүг кадакта «Тыва» деп бижик бар. Аъттыг кижи, аът, хүн болгаш ооң херелдерин база «Тыва» деп бижикти алдын (сарыг) өң-биле өңнеп кылган. Чурукту алдын (сарыг), ак болгаш алдын (сарыг) өңнерлиг дилиндектерниң контур аайы-биле ээлчештирип каан беш адырлыг хевир-биле овурлап каан.

Демдектерниң ужур-утказы

Тыва Республиканың күрүне сүлдезиниң даштыкы контуру бурунгу түрк чоннарның делегей тургузуунуң дугайында бодалдары-биле холбаалыг демдектиң стилизастаттынган овур-хевири болур.
Тыва национал идик-хептиг аът мунуп алган халдып орар кижиниң овур-хевири Тыва Республиканың девискээринге чүс-чүс чылдар дургузунда чурттап келген чоннуң чаңчылчаан амыдырал-чуртталгазын база кол ажыл-агый ажыл-чорудулгазын көргүзүп турар.
Тыва Республиканың күрүне сүлде-демдээниң элементилериниң составынга херелденип турар хүннү көргүзүп кииргени кижилерниң бедик идеалдарже, тайбыңче, чаагай чорукче чүткүлүн көргүзүп турар.
Кадакты көргүскениниң ужур-утказы Тыва Республиканың чонунуң хүндүлээчелин болгаш найыралдыын көргүскен.

Өңнериниң тайылбыры

Тываның сүлде-демдээ 1930 чылда бадылаттынган Тыва Арат Республиканың сүлдезиниң хөй элементилерин катаптап турар. Тыва Республиканың күрүне демдектеринде (сүлде-демдек болгаш тук) ак-көк болгаш сарыг (алдын) өңнер ажыглаттынып турар.

Ак-көк өң арыг дээрни, сорулгаларның бедиин, ниитилелге бот-боттарын хүндүлежирин болгаш чөпшээрежилгени демдеглеп турар.
Ак өң ниитилелдиң мөзү-бүдужүнүң арыг болгаш чаагайын, күрүне политиказының ажык болгаш бот-тускайлаңын илередип турар.
Сарыг (алдын) өң күрүнениң бай-шыдалын болгаш чөптүг чоруун көргүзүп турар. Ол ышкаш сарыг (алдын) өңде Тыва Республиканың чурттакчы чонунуң чамдык кижилериниң шаг-төөгүден бээр туруп келген чаңчылчаан шажын-чүдүлгезиниң үзел-бодалдарының көрүнчүү бар.

Шөлүлгелер