Филологтар хүнү
Филологтар хүнү — филология эртеминге бердинген кижилерниң профессионал байырлалы. Россияга байырлал Славян бижимел болгаш культура хүнүнүң соон дарый май 25-те болур.
Байырлал дыл болгаш литература адырында лингвистерни, чогаал шинчилекчилерин, башкыларны, библиотекарьларны, очулдурукчуларны, филологтарны болгаш филология талазы-биле эртемниг шупту кижилерни каттыштырып турар.
Филология эртеми (φιλολογία — «сөске ынакшыл») — бижимел сөзүглелдерни өөренип турар болгаш стилистика, дыл болгаш утка-шынар талазы-биле сайгарылгага даянгаш, кандыг-бир ниитилелдиң сагыш-сеткил культуразының төөгүзүн болгаш ужур-утказын шинчилээн бөлүк эртемнерниң (лингвистика, литературоведение, текстология болгаш өске-даа) ады.
Филологтарның хүнүн Белоруссияда база демдеглеп турар. Өске чурттарда сентябрь 8-те ЮНЕСКО-нуң тургусканы Бүгү делегейниң бижик-билиглер хүнүн байырлаар[1].
Төөгүзү
Филологияның төөгүзү
Филология эртем кылдыр XVII чүс чылда Европага тургустунган. Ооң мурнунда турган эртемниң шинчилелиниң предмеди дыл, төөгү, культура, философия болуп турган. Бистиң эрага чедир III чүс чылда Бурунгу Грецияга болгаш Эрте-бурунгу Индияга сөзүглелдерже баштайгы тайылбырлар тыптып келген[2].
Россияга XVIII чүс чылда орус дыл дугайында эртемниң үндезилекчизи М. В. Ломоносов болуп турар. «Филология» деп сөс ооң ажылдарында таваржып турар, а ол ышкаш В.К. Тредиаковскийниң ажылдарында сайгарттынып турар:
… …полуденного солнца яснее, что вся вообще филология… самою вещию есть токмо что элоквенция", [которая] управляет, умножает, утверждает… повсюду сияет и объединяет все науки и знания, ибо все они токмо чрез элоквенцию говорят[3].
«Сөс эртемнери» чүгле XIX чүс чылдың ортан үезинде «филологтуг» деп калбаа-биле адаттынып эгелээн. Баштай СПбКУ-нуң төөгү-филология факультедин ынчаар адаан (ону 1850 чылга чедир — төөгү болгаш сөс эртемнериниң факультеди), ооң соонда, 1853 чылда К. П. Зеленецкий «Ниити филологияже киирилде» деп номун бижээн. «Филология» деп терминниң нептерээни 1860 чылдан бээр Воронежке А. А. Хованскийниң редакторлааны-биле үнген «Филологические записки» деп бир дугаар тускай российжи эртем журналы-биле холбашкан[2].
Үе аайы-биле филологияны эртем кылдыр тайылбырлаары өскерлип турган. Эгезинде филологияны чоннуң культуразын, ооң чогаалын, төөгүзүн, дылын өөренип турар эртемнерниң каттышканы деп билип эгелээн.
Байырлалдың төөгүзү
Бир дугаар филологтар хүнүн совет үеде М.В. Ломоносов аттыг Москваның күрүне университединге 1989 чылдың май 25-те башкыларныӊ болгаш студентилерниӊ эгелекчи саналы-биле демдеглээн. Ол болуушкун удатпаанда академиктиг бөлүктерге нептереңгей апарган чаагай чаңчылдың эгезин салган[1].
1992 чылдан эгелеп, МКУ-нуң филология факультеди Филологтар хүнүн май 25-те эвес, а кыштың бирги пятницазында 1941 чылдың декабрь эгезинде филфакты тургускан хүннү барымдаалап байырлап турар[4].
Байырлаары
Ол хүн университеттерге болгаш культура албан черлеринге концерттерни, төгерик ширээлерни, викториналарны орус дыл болгаш литература дугайында илеткелдерни эрттирери чаңчыл болган[1]
Студентилерниң аразында примета бар: бир эвес филологтар хүнүнде диплом камгалаар хүн дүшкен болза, ол чедиишкинниг эртер[1].
Ужур-утказы
Байырлалдың ужур-утказы филология эртеминиң чугулазын хүлээп көөрүнде, ол ышкаш бо адырда башкыларга, эртемденнерге болгаш специалистерге оларның күш-ажылы болгаш дыл болгаш культура өнчүзүн кадагалаарынга болгаш хөгжүдеринге киирген үлүг-хуузу дээш өөрүп четтириишкинин илередиринде. Ол хүн дыл болгаш литература дугайында билиглерни калбак аудиторияга нептередиринге база идиглиг[5].
XX чүс чылдың эң улуг филологу Д. С. Лихачев филологияны «бүгү харылзааларның харылзаазы» деп овур-хевирлиг адап турган болгаш ол рольду онза чугула деп санап турган[6]:
Ол төөгү аржааннаашкынын дыл эртеми болгаш чогаал шинчилели-биле холбаштырып турар. Ол сөзүглелдиң төөгүзүн өөрениринге калбак таланы берип турар. Чогаалдың стилин өөренир талазы-биле литературоведение биле дыл эртемин ол каттыштырган. Бодунуң алыс ужуру-биле филология допчу-чурумга удур, чүге дээрге төөгүнүң дөзү азы уран-чечен тураскаалы-даа болза, сөзүглелдиң утказын шын билип аарынга өөредип турар.
Культурада
- Рунетте «Филологическая дева» деп бөлүк бар, ында филологтарга тураскааткан интернет-мемнерни кылып үндүрүп турар.
- Дыл нормаларын сагыырының айтырыгларынга онза педантылыг филологтарны (чүгле оларны эвес) «граммарнаци» деп адаар.
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 3 4 Когда отмечают День филолога в 2025 году. Хынаан 17 апрельдиң 2025.
- ↑ 1 2 День филолога 2025: какого числа, история и традиции праздника. Хынаан 17 апрельдиң 2025.
- ↑ Тредиаковский В. К. 1745. — Цит. по ст.: Аннушкин В. И. «Филология — словесность — языкознание в классической русской традиции и современном научно-педагогическом процессе». Хынаан ай-хүнү: 3 декабрьның 2011. Архивтээн 3 августуң 2014 года.
- ↑ День филолога собирает друзей. Филологический факультет МГУ имени М. В. Ломоносова. Хынаан ай-хүнү: 18 апрельдиң 2025.
- ↑ Андреева, 2015, с. 223, 226.
- ↑ Хрулёв, 2019, с. 409.
Литература
- Андреева С. М. Филология как источник национального сознания и национальной культуры // Вестник Белгородского государственного технологического университета им. В. Г. Шухова. — 2015. — № 1. — С. 223—226.
- Хасанова О. О. Образ героя-филолога в современной прозе // Мир науки и мысли. The World of Science and Ideas. — 2023. — № 2. — С. 95—99.
- Хрулёв В. И. Филология в нашей жизни // Вестник Башкирского университета. — 2019. — № 2. — С. 408—413.
Шөлүлгелер
- Список известных российских филологов // Esaulov.net
- В честь праздника по чашечке эКспрессА: мемы в честь Дня филолога // 12 канал