Белек Адыг-Түлүш Дойнур оглу
| Белек Адыг-Түлүш Дойнур оглу | |
|---|---|
| тыв. Белек Адыг-Түлүш Дойнур оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Адыг-Түлүш Дойнур оглу Белек |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 13 август 1922 |
| Төрүттүнген чери | Кызыл-Даг, Чаа-Хөл, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1982 |
| Мөчээн чери | Чаа-Хөл, Чаа-Хөл кожуун, Тыва АССР |
Белек Адыг-Түлүш Дойнур оглу (төрүттүнгенде ады — Адыг-Түлүш Дойнур оглу Белек, орус. Белек Адыг-Тулуш Дойнурович, 1922 чылдың августуң 13 — 1982 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медальдың эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Белек Адыг-Түлүш Дойнур оглу 1922 чылдың августуң 13-те Тыва Арат Республиканың Улуг-Хем кожуунунуң Чаа-Хөл сумузунуң Кызыл-Даг деп черге төрүттүнген.
1941 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган. Пулемлетчик шериг мергежилин шиңгээдип алган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Белек Адыг-Түлүш улуг лейтенант Сат Бүрзекейниң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.
Украин ССР-ниң Ровно, Сурмичи база Дубно дээн ышкаш чурттакчылыг черлерин эжелекчилерден хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда Чаа-Хөл суурнуң кооперациязынга ажылдап турган.
1982 чылда Тыва АССР-ниң Чаа-Хөл кожууннуң, Чаа-Хөл суурга чок болган.
Сактыышкын
Белек Адыг-Түлүштүң чырык ады-биле Чаа-Хөл суурда бир кудумчу адын адаан.
Шаңнал-макталдары
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медаль (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990;
• БЕЛЕК Адыг-Тулуш Дойнур оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 157.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон