Даваа-Самбуу Сат Дамчат оглу
| Даваа-Самбуу Сат Дамчат оглу | |
|---|---|
| тыв. Даваа-Самбуу Сат Дамчат оглу | |
 Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачының портреди | |
| Төрүттүнгенде ады | Сат Дамчат оглу Даваа-Самбуу |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1922 |
| Төрүттүнген чери | Изиг-Кара, Чаа-Хөл, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1987 |
| Мөчээн чери | Чаа-Хөл, Чаа-Хөл кожуун, Тыва АССР |
Даваа-Самбуу Сат Дамчат оглу (төрүттүнгенде ады — Сат Дамчат оглу Даваа-Самбуу, орус. Даваа-Самбуу, Сат Тамчатович, 1922 чыл — 1987 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы. ССРЭ-ниң 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1944), ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медалының (1944) эдилекчизи.
Допчу намдары
Даваа-Самбуу Сат Дамчат оглу 1922 чылда Тыва Арат Республиканың Чаа-Хөл кожуунунуң Чаа-Хөл сумузунуң Изиг-Кара деп черге төрүттүнген[1].
1937 чылда Тываның Аревэже кирип алган. 1939 чылда Чаа-Хөл сумузунда арбан чагырыкчызы кылдыр ажылдап турган.
1941 чылдан Тыванның Арат Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган. Ооң арбаны кыска үе тургузунда Кызыл Шеригге 48 дайынчы аъттарны чыып берген.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Улуг лейтенант Сат Бүрзекейниң командылааны 5-ки пулемлеттуг взводунуң 2-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы бооп турган. Украин ССР-ниң Ровно, Сурмичи дээш оон-даа өске чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда сберкассага, оон Чаа-Хөлдүң саң-хөө килдизиниң инспектору кылдыр ажылдаан.
Кызылдың көдээ ажыл-агый техникумунга 1951–1953 чылдарда ажылдаан.
1955 чылга чедир Сталин аттыг колхозтуң даргазы кылдыр, 1960 чылга чедир «Бурунгаар» колхозтуң баштай даргазының оралакчызы кылдыр, оон агроному кылдыр ажылдап чораан.
1960 чылдан «Найырал» совхозтуң бригадири, 1966–1970 чылдарда Булуң-Терек суурнуң суур чөвүлелиниң даргазы кылдыр ажылдаан.
1982 чылга чедир совхозка кадарчылап ажылдап чорааш хүндүлүг дыштанылгаже үнген.
1987 чылда Тыва АССР-ниң Чаа-Хөл кожуунунуң Чаа-Хөл суурунга чок болган.
Сактыышкын
Даваа-Самбуу Саттың ады-биле Чаа-Хөлде[2] болгаш Шаңчы суурда[3] кудумчулар аттарын адаан.
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1944);
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медалы (1944);
• «1941-1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш» деп медаль[4].
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• ДАВАА-САМБУУ Сат Тамчатович / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 273.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• Дайынчы аъттарны белекке берген: Даваа-Самбуу Сат дугайында