Дакпай Максим Чаламович

Рувики деп сайттан
Дакпай Максим Чаламович
Төрүттүнген ай-хүнү 1921 августуң 20(1921-08-20)
Мөчээн ай-хүнү 1999 июльдуң 27(1999-07-27) (77 лет)
Ажыл-херээ хөгжүмчү

Дакпай Максим Чаламович (1921 чылдың августуң 20 - 1999 чылдың июльдуң 27 ) - Тыва Арат Совет Социалистиг Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы (1964), Тыва АССР-ниң алдарлыг артизи (1967), Тыва Республиканың Улустуң Хөөмейжизи (2003).

Допчу намдары

Дакпай Максим Чаламович 1921 чылдың август 20-де Чаа-Хөл кожууннуң Кызыл-Даг суурга бөдүүн арат Дакпай Чаламның өг-бүлезинге төрүттүнген [1]. Ооң ачазы тыва улустуң ырыларының, тоолдарның улуг мөгейикчизи, национал хөгжүм херекселдерин кылыр мастер, хөөмейжи чораан. Ачазын өттүнүп, Максим Дакпай 13 харлыындан эгелеп хөөмейни шиңгээдип алган[2]. Игил, бызааңчы, допшулуурга хостуг ойнап чораан.

1938 чыл Максимге онза чугула болган: ол бир дугаар чаңгыс чер-чурттугларының мурнунга бараалгаан. Олар көргүзүг бүрүзүн идепкейлиг хүлээп ап, ажыл-агыйының удуртулгазы аңаа мактал бижиин болгаш үнелиг белекти тывыскан. Оон Максимниң салым-чаяанын хөгжүм талазы-биле эксперттер эскерип каан.

1939 чылда Кызыл хоорайның Театр студиязынче кирип алгаш, 1945 чылда дооскаш, Хүндүлел бижик-биле шаңнаткан. Ооң диплом ажылы Мольерниң «Күзел чок эмчи» деп шииге Сганарелл-туң кол ролю турган. Школага өөренип тургаш-ла, В.Көк-оолдуң «Хайыраан бот» деп шиизинден Сганарельдиң ролю болган.

Максим Дакпай колледжти дооскаш, Тываның хөгжүм-шии театрынга профессионал артист эвес, а оюн-көргүзүглерге хөөмейжи болуп киржип турган. Ийме суурга Дзун-Хемчикский район 1950—1967 чылдарда амгы үеде ооң адын эдилеп чоруур Культура бажыңының директорунга ажылдап турган. 1957 чыл чүгле М.Дакпайның чогаадыкчы биографиязында эвес, а бүгү тыва культураның төөгүзүнде онзагай болуп үнген[3]. Бо чылын Москва, Москва, Бүгү-делегейниң аныяктар болгаш студентилер фестивалының Лауреады Алдын медальдың эдилекчизи болган. Ол бодунуң күүселдези-биле көрүкчүлерни кайгаткан. Даштыкы аалчыларны бодунуң чонунуң онзагай уран чүүлү — думчук ырлаары-биле бир дугаар таныштырган кижи Максим болган. Ооң соонда Азия төвүнде республикадан келген артистиң дугайында мынча дээннер: «Ол кандыг-даа илби-шидилиг үннүг машиналыг-дыр!»[1]. Хоомейжиниң чогаадыкчы ажыл-чорудулгазы Россия Совет Эвилелиниң, база даштыкы чурттарже: Моол, Герман Демократ Республика, Чехословакия. 70 чылдар төнчүзүнде таарымча чок болуушкун соонда Максим Чаламовичиниң дыңнаары бергедеп эгелээн, хөгжүмчү кижиге ол чогаадыкчы ажыл-чорудулгазының төнчүзү-биле дөмей турган[3]. Июль 27 1999ах, сес чүс харлаарынга чедир ийи чыл артканда, Максим Чаламович чырык ортемчейден чарылган.

Шаңналдар болгаш аттар

  • Бүгү-делегейниң аныяктар болгаш студентилер фестивалының лауреады, алдын медальдың эдилекчизи (1957)
  • Бүгү-россияның 1-ги бот-тывынгыр уран-чүүл көргүзүүнүң дипломантызы[4]
  • Тыва Арат Совет Социалистиг Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы (1964)
  • Тыва Арат Совет Социалистиг Республиканың алдарлыг артизи (1967)
  • Тываның улустуң хөөмейжизи (2003 чыл) (атты өлген соонда тывыскан)[2].

Сактыышкын

Дзун-Хемчик кожууннуң Ийме суурда культура бажыңы Дакпай Максим Чаламовичиниң адын эдилеп турар (апрель 17, 1993 чыл). Ооң адын «ХХ чүс чылдың Тываның алдарлыг кижилери» деп номче киирген.

Демдеглелдер

  1. ↑ 1 2 Максим Чаламович Дакпайның// Тываның алдарлыг кижилери XX век: Күрүне ному - Кызыл, 2004. - С. 256.
  2. ↑ 1 2 Сүзүкей В. Ю. Республика Тыва / В. Ю. Сузукей, Ч. С. Тумат.- Кызыл, 2015. - Ар 28.
  3. ↑ 1 2 Цитата чазыы: Неверный тег <ref>; для сносок :1 не указан текст
  4. ↑ Алдарлыг классиктиг ырлаар мастерлер – Делегей чергелиг эртем төвү " Хөөмей".
Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Дакпай_Максим_Чаламович&oldid=320579»