Докпут Монгуш Калзаң оглу

Рувики деп сайттан
Докпут Монгуш Калзаң оглу
тыв. Докпут Моңгуш Калзаң оглу
Докпут Монгуш Калзанович.jpg
Төрүттүнгенде ады Моңгуш Калзаң оглу Докпут
Төрүттүнген ай-хүнү 1917(1917)
Төрүттүнген чери Көк-Чыраа, Улуг-Хем, Урянхай край
Мөчээн ай-хүнү 1982(1982)
Мөчээн чери Кызыл-Даг, Чаа-Хөл, Тыва АССР
Хамаатылалы Тыва Арат Республика
Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика

Докпут Моңгуш Калзаң оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Калзаң оглу Докпут, орус. Докпут Монгуш Калзанович, 1917 чыл — 1982 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 3-кү чаданың Алдар ордениниң эдилекчизи (1944)[1].

Допчу намдары

Докпут Моңгуш Калзаң оглу 1917 чылда Урянхай крайның Улуг-Хемниң Көк-Чыраага төрүттүнген.

1936—1938 чылдарда Тыва Араттың Революстуг Шериинге сержант эргелиг шериг албанын эрттирип турган.

Дайын чоруур мурнунда Шагаан-Арыгның ополчение отядының командылакчызы чораан[2].

Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези

Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.

Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.

1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.

Ковров хоорайга 6 өске тыва эки турачы дайынчылар-биле шериг эмнелгезинге чыдып каар ужурга таварышкан. Сегип үнгеш, Балчат Түлүш, Кара--ол Оюн, Сотпа Оюн суглар-биле кады Тываже ээп чанарындан ойталааш, өске кавалерист полкка катчып алгаш, Ровно хоорай дээш тулчуушкунга эрес-дидим киришкеннер.

Оон улаштыр Чехославакияга чедир дайылдашкаш (аңаа аар балыгланган), Венгрия база Польшаны хостаарынга киришкен.

Тыва Арат Республикаже балыгланган соонда ооң чок болганының дугайында медээ чортупкан болган.

Пивоваровтуң номунда ол Берлинче шаап халдаашкынга база киришкен деп бижээн.

Дайын соонда

Дайын соонда 1946 чылда чанып келгеш, Чаа-Хөлдүң Булуң-Терек суурнуң МТФ-зинге суг ажыл-агыйынга база кадарчылап ажылдап чораан. 1982 чылда Чаа-Хөлдүң Кызыл-Даг суурга чок болган[3].

Сактыышкын

Чаа-Хөл суурда ооң ады-биле кудумчу адын адаан.

Шаңнал-макталдары


ССРЭ-ниң 3-кү чаданың Алдар ордени (1944).

Литература


• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• ДОКПУТ Монгуш Калзанович / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 303.

Демдеглелдер

Шөлүлгелер


Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон