Доржукай Доңгак Чаш-оол оглу
| Доржукай Доңгак Чаш-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Доржукай Доңгак Чаш-оол оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Доңгак Чаш-оол оглу Доржукай |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 2 апрель 1923 |
| Төрүттүнген чери | Көк-Чыраа, Улуг-Хем, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 22 январь 1994 (70 хар) |
| Мөчээн чери | Шагаан-Арыг, Улуг-Хем кожуун, Тыва Республика |
Доржукай Доңгак Чаш-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Доңгак Чаш-оол оглу Доржукай, орус. Доржукай Красин Чаш-оолович, 1923 чылдың апрельдиң 2 — 1994 чылдың августуң 22) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1985), ТАР-ның ордениниң (1944), «Эрес-дидим чорук дээш» деп медальдың (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Доржукай Доңгак 1923 чылдың апрельдиң 12-де Улуг-Хемниң Көк-Чыраага төрүттүнген. 4 класс дооскан.
1939 году он вступил в ряды Тувинского революционного союза молодежи.
1941 чылдан фронтуга материалдыг дуза чедирери-биле шимчээшкиннерниң идепкейлиг киржикчизи.
1942 чылдан Тыва Арат Революстуг Шеригге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Доржукай Доңгак Украин ССР-ниң чурттакчылыг черлерин фашистерден хостаар тулчуушкуннарга эрес-дидимин чаңгыс эвес удаа көргүскен.
Дайын соонда
Дайын соонда шериг албанын ССРЭ-ниң Чепсектиг Күштериниң одуруунга Красноярскыга уламчылаан.
1947 чылда Кызылга саң-хөө курстарын дооскан.
В. И. Ленина аттыг колхозтуң үндезилекчи-тургузукчузу.
1961-1972 чылдарда Көк-Чырааның, 1972-1974 чылдарда Кызыл-Даг суур чагыргазының даргазы.
1974-1983 чылдарда Улуг-Хем кожууннуң чагыргазының саң-хөө килдизиниң инспектору.
1994 чылдың январьның 22-де чок болган, Шагонарда орнукшуттунган[2].
Сактыышкын
2006 чылдың май 9-та Шагаан-Арыг хоорайның Медицинская кудумчузун Доржукай Красинниң ады-биле эде адаан.
Шагаан-Арыгның 1 дугаар школазының музей Доржукай Красинниң адын эдилеп чоруур.
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985),
• ТАР-ның Республика ордени (1944),
• «Эрес-дидим чорук дээш» деп медаль (1944).
• «1941–1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш» медаль (1946)[3].
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• ДОРЖУКАЙ Донгак Чаш-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 319.
• Ойдупаа А.А. Тувинцы-добровольцы, участвовавшие в боях Великой Отечественной войны из Улуг-Хемского кожууна
• Сай-Суу ТАРЫЙМАА Улуг-Хемниң үежизи болгаш маадыры / "Шын" №33 2023 чылдың май 6
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• Память народа: Доржукай Красин Чаш-оолович