Дус-Хөл

Рувики деп сайттан
Хөл
Дус-Хөл
Дус-Хөл (Сватиково)
Дус-Хөл (Сватиково)
Морфометриязы
Высота над уровнем моря707 м
Хемчээлдери1,4 × 0,3-0,5 км
Шөлү0,55 км²
Эң ханы чери3,4 м
Ортумак ханызы2 м
Гидрология
Дустуу127,5 ‰
Турар чери
Страна
РФ-тиң субъектизиТыва
РайонТаңды кожуун
Россия
Точка
Дус-Хөл
Тыва
Точка
Дус-Хөл
Логотип РУВИКИ.Медиа Дус-Хөл

Дус-Хөл (Сватиково) (орус. Дус-Холь) — Тыва Республиканың Таңды кожуунунда Кызыл хоорайдан мурнуу чүкче 45 км ыракта турар хөл. Хадың хөлден барыын талазынче 3 км черде, Как-Хөлден чөөн талазынче 3,5 км черде, Чагытайдан соңгу чүк талазында турар.

Ниити медээлер

Хөл Тыва ыйгылаажының чөөн талазында эндорейлиг ховунуң иштинде чыдар, ооң кыдыында юр үезиниң кум-чалыг хаялары үнүп турар. Оңгалчак черни даглыг, ыяш чок хову долгандыр турар. Абсолюттуг демдек 707 м. Эриктери элээн чаңгыс аай, чамдык черлерде кум-халаптыг болгаш ыяш үнүштер чок. Ында эвээш арга-арыг бар. Хөлдүң хевири овал хевирлиг: узуну 1,4 км, дооразы 0,3-0,5 км, шөлү 0,55 км2. Хөлдүң чөөн болгаш мурнуу эриктеринде дустуг сугнуң ийи үндезини бар, олар хөлдүң дустуг суунуң кол долдурукчулары болур.

Туризм

Чурттаар черлерде эки байдалдар тургустунган

Хөлдү республиканың мурнуу чүгүнде чурттакчылар аажок сонуургаар. Чайгы айларда аңаа хөй кижи кээп турар, 1000—1500 кижи чеде бээр. Бодунуң онзагай талазы-биле хөл Крымның алдарлыг Саки биле Чокрак курорттарындан дорайтавас.

Хөл чоогунда элээн каш санаторийлер турар.

Дус-Хөлдүң эриинде аянныг бажыңнар

«Центр Азии» деп кемпинг баазазы хөлдүң эң-не кыдыында, пансионаттарның дужунда турар. Камгалалдыг девискээрде сес таарымчалыг ийи оруннуг коттеджтер, юрта кафези, уругларның ойнаар шөлү, дыштаныр беседкалар, хүннүң шезлонгтары, душ, туалет, чем кылыр чер, машиналар тургузар чер бар. Турбаза дыштаныкчыларга немелде ачы-дузаларны көргүзүп турар. Хөлдүң сугларының эмнээр шынарлары Өлүг далайның суглары-биле деңнежир[1].

Бальнеологтуг болгаш курорт шынарлары

Дустуг сугнуң составы магний-натрий хлориди, бромнуң деңзизи бедик (рН 7,9). Минерализация эрикке 100 г/л-ден эгелээш, адаанда 280 чедир. Микрокомпонентилер аразындан калий, бор, литий, цезий, йод болгаш фторну демдеглээр. Чамдык черлерде дус (мирабилит, тенардит болгаш галит) адаанда чыглып турар.

Дустуг сугнуң температуразы база тереңи-биле көвүдээр (гелиотермия). Ол чылыгның шыгжамырлыг каъттарда чыылдазы-биле холбаалыг. Гелиотермия Как-Хөл биле Хадың хөлдерде база болуп турар, ынчалза-даа ол эң-не күштүг Сватиковога: эрик чоогунда 23 °C-тан адакы каътка 41 °C чедир.

Балчык шыгжамырлары колдуунда төпте болгаш мурнуу-чөөн эрикке сайзырап турар. Балчык кара-суур өңнүг, пластик, чамдык черлерде кум-биле дыка хирленген. Сероводородтуң чыды кошкак. Эрик чоогунда 0,1 м-ден эгелээш, төп кезээнге 0,6 м чедир калбаа.

Демдеглелдер

  1. Кемпинг-база "Центр Азии" (19 июньнуң 2015). Архивтээн дөзү оригинала 18 августуң 2016 чылда.

Литература

  • Пиннекер Е. В. «Минеральные воды Тувы.» Кызыл: Типография управления по печати при Совете Министров Тувинской АССР, 1968. — 110 с.; 15000 экз.

Шөлүлгелер