Кызылдың сүлде-демдээ
| Кызылдың сүлде-демдээ | |
|---|---|
 | |
| Детальдары | |
| Бадылаан чылы | 2016 чыл |
| Щит | француз щит |
| Өске элементилер |
|
| Автору | Шолбан Биче-оол |
| Символдарының тайылбыры |
Оюн Дина Ивановна |
Кызылдың сүлде-демдээ — Россия Федерациязының «Тыва Республиканың Кызыл хоорайы» хоорай округунуң муниципалдыг тургузуунуң албан ёзузу-биле геральдиктиг сүлде-демдээ бооп турар ылгавыр-эрге-хоойлу демдээ.
Кызылдың амгы сүлде-демдээн Кызыл хоорайның албан ёзузунуң демдээн бадылаар комиссияның 2016 чылдың март 25-те шиитпиринге база Россия Федерациязының Президентизиниң чанында Геральдика Чөвүлелиниң 2016 чылдың март 4-те А 72-2-105 дугаарлыг түңнелинге үндезилээш, Кызыл хоорайның Төлээлекчилер хуралының 2016 чылдың март 30-де № 218 шиитпири-биле бадылаан[1]
Кызыл хоорайның Төлээлекчилер хуралының 18.05.2016 № 238 дугаарлыг «Кызыл хоорайның албан ёзузунуң символдарының дугайында» шиитпири-биле 2017 чылдың январь 1-ге чедир чаа сүлде-демдекче шилчиирин доктааткан.
Тайылбыры
Кызыл хоорайның сүлде-демдээниң геральдиктиг тайылбыры мындыг: «кызыл шөлде безант болгаш ооң кырында — херилген чалгыннар ортузунда шиштейип үне берген стела бар; оларның адаанда чүрек дүрзүлүг кылдыр шарыттына берген үнүш сывы; шупту дүрзүлер алдынналчак өңнүг».
Ужур-утказы
Кызылдың сүлде-демдээ кызыл өңнүг геральдиктиг щит. Хоорайның сүлде-демдээниң үндезини Азияның географтыг төвүнүң демдээ болур Кызылдың кол онза чүүлү — Азия Төвүнүң обелискизи болган сүлде-демдээнде. «Азияның Төвү» деп Обелиск Чер бөмбүрзээн демдеглеп турар безанта болгаш Азияның географтыг төвүнче айыткан стела хевирлиг чуруттунган. Стеланың солагай болгаш оң талаларында хоорайның ужуп үнери болгаш чечектелири деп идеяны дамчыдып турар бедидир көдүрүлген база хере чаттынган чалгыннар бар. Ол композиция тываларның бойдус-биле сырый харылзаазын илереткен хүн биле чечекти көргүзүп турар. Сүлде-демдектиң тавааның ортузунда чүректиң стилистиктиг овур-хевирин киирген. Угулза Кызыл хоорайның иштинге ийи хемниң каттышкаш, Улуг-Хемниң хемниң төрүттүнгенин көргүзүп турар. Оң болгаш солагай талада ажыттынган угулзалар хоорайның чурттакчыларының ажык-чарлыын оларның хүндүлээчелин көргүзүп турар.
Кызыл өң эрге-чагырганы, эрес-дидим болгаш коргуш чок чорукту илередип турар. Ол хоорай турар черниң чаражын көргүзүп турар, Кызыл хоорайның дорт адын айтып турар.
Сарыг өң (алдын өң) — хоорайның бай-шыдалының болгаш чечектелиишкининиң демдээ. Ол тыва «Хааннар шынаазы» деп скифтер базырыктарындан тывылган ховар алдын тывыштар-биле база холбаалыг.
Ынчап кээрге, Кызыл хоорайның сүлде-демдээ болгаш аллегорий дылда Кызыл хоорайның чүгле экономиктиг эвес, а культура-төөгү, бойдус-географтыг онзагайын көргүзүп турар.
Төөгүзү
- 1974 чылдың сүлде-демдээ
_(1974).png)
Кызыл хоорайның бирги сүлде-демдээн 1974 чылдың июнь 12-де Кызылдың Ажылчы чоннар депутаттарының хоорай чөвүлелиниң шиитпири-биле бадылаан. Геральдиктиг щиттиң кызыл шөлүнде «аас-кежиктиң доңун», «Азияның Төвү» деп обелискини болгаш «1914» деп хоорайның төрүттүнген чылын айыткан. Төп хевирниң ийи талазынга Бии-Хем болгаш Каа-Хемни көргүскен ийи көк чалгыглыг кожаалар чуртуттунган. Олар Кызыл хоорайга чаңгыс хем кылдыр каттыжып чыдар. сүлде демдектиң автору С. Кондратенко.[2]
- 1994 чылдың сүлде-демдээ
.png)
1994 чылда Кызылдың чаа сүлде демдээ көстүп келген. Ону хоорай чагыргазының 1994 чылдың сентябрь 19-та үндүрген доктаалы-биле бадылаан. Геральдиктиг щиттиң көк фонунда тураскаалдың ак силуедин чуруп көргүскен болгаш хоорайның адын сиилбээн. Сүлде демдектиң автору — В. У. Донгак.
- 2005 чылдың сүлде-демдээ
_(2005).png)
2005 чылда хоорайның чаа сүлде-демдээн Кызыл хоорайның төлээлекчилер хуралының 2005 чылдың март 30-де 44 дугаарлыг шиитпири-биле бадылаан. Сүлде-демдек Кызыл өңнүг чаңчылчаан геральдиктиг щит турган, ында алдын биле сарлык биле хүннү көргүскен. Сүлде-демдектиң автору — Ойдуп Александр Ондарович[3]
Дөзү
- Меликаев В. И, Сержан В. В. «Каталог современных гербов городов, поселков и сел СССР». — Минск, 1989—1991.
- Н. А. Соболева «Гербы городов России»
Демдеглелдер
- ↑ Решение Хурала представителей г. Кызыла от 30.03.2016 № 218 «Об официальных символах города Кызыла»
- ↑ Герб города Кызыл (1974 г.). Хынаан ай-хүнү: 3 ноябрьның 2016. Архивтээн 4 ноябрьның 2016 года.
- ↑ Герб города Кызыл (2005-2016 гг). Хынаан ай-хүнү: 3 ноябрьның 2016. Архивтээн 4 ноябрьның 2016 года.
Бо чүүлче РУВИКИ-ниң өске чүүлдеринден шөлүлгелер чок. |
.svg){kind=link}