Маспык-оол Кара-оол Андреевич

Рувики деп сайттан
Маспык-оол Кара-оол Андреевич
Маспык-оол Кара-оол Андреевич.jpg
Долу ады 1936 апрельдиң 29(1936-04-29)
Мөчээн хүнү 2019
Хамаатылалы
Ажыл-херээ шүлүкчү, чогаалчы

Маспык-оол, Кара-оол Андреевич (1936 апрельдиң 29 — 2019) — шүлүкчү чогаалчы Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы[1], Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, Россия Федерациязының журналистер эвилелиниң кежигүнү.

Допчу намдары

Маспык-оол Кара-Оол Андреевич 1936 чылдың апрель 29-та Тыва Арат Республиканың Бии-Хем кожууннуң Хадың суурунуң Сайлыг-Кара деп черге төрүттүнген[2][3][1]. Респотребсоюзтуң Новосибирскиде коорпоративтиг техникумун (1956), Кызылдың күрүнениң педагогика институдунуң филология факультедин (1963), Новосибирскиде СЭКП ТК-ның чанында Партияның дээди школазын (1973) дооскан. Күш-ажылчы базымын Тарлаг суурда сес чыл школазының башкызы бооп эгелээн. Суш школазының өөредилге эргелекчизинге Сарыг-Септиң дугаар школазының директорунга ажылдаан 1966 чылдан эгелээш, комсомол ажылынга, совет, партия органнарынга: СЭКП-ниң Таңды райкомунуң ийиги секретарынга, СЭКП-ниң Улуг-Хем райкомунуң даргазынга, Бии-хем кожууннуң чагырга даргазынга, Тыва АССР-ниң Сайыттар Чөвүлелиниң даргазының бирги оралакчызынга, ТР-ниң хоочуннар чөвүлелиниң даргазынга томуйладып ажылдап чораан. Тыва АССР-ниң Дээди Чөвүлелиниң 1-ги болгаш 7-ги чыыштарының депутады турган[4].

Чогаадыкчы уран чүүлү

Чогаал ажылын 1950 чылдарда поэзия жанрындан эгелээн. Ооң баштайгы «Час» деп шүлүү «Сылдысчыгаш» солунга 1953 чылда парлаттынган, хөй-ниитичи ажылдыг-даа болза, ол кезээде чогаал бижиир үени тып чораан. 1980 чылдарда чогаал ажылын шыңгыызы-биле кылып эгелээн. Оон бээр «Улуг-Хем» сеткүүлдүң арыннарынга доктаамал парлаттынып келген «Бүзүрел» («Бүзүрел», 1986)[5], «Чүректе хаяаланган чырык» («Свет озаренных сердец», 1996)[6] деп проза номнарын үндүрген. Күш-ажылдың кижилеринге «Эжим дугайында сөс» (2004) очерктер чыындызын тураскааткан. «Хөгжүм взводунуң дайынчызы» (2005), «Оюн алышкылар» (2005) өскелер-биле кады бижээн төөгүлүг-документалдыг тоожуларын эки турачы тываларның дугайында бижээн. Оларның кол темазы эрес-дидим болгаш медерелдиг эки турачы дайынчыны хевирлеп, маадырлыг чорукту, бедик мөзү-шынарларны ажыдары. Чогаалчы бодунуң чогаалдарында хайымныг сюжетти  (орус) (тыв. сайзырадырының үезинде маадырларның социал хүрээлелин болгаш нарын иштики делегейин шевергин ажыдып турар. Чогаалчының чогаадыкчы ажылының күштүг талазы чоннуң аажы-чаңын шынныг чуруп көргүскени тоожуларының эптии болгаш дириг чоннуң чугаа-домаан билдилиг дамчыдылгазы.

Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы (2006). Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү. Россия Федерациязының журналистер эвилелиниң  (орус) (тыв. кежигүнү.

Кол парлап ундүрген чүүлдер

1. Бүзүрел: тоожу, чечен чугаалар. — Кызыл: Тыв НҮЧ, 1986. — 182 ар.[5]

2. Чүректе хаяаланган чырык: тоожу, чечен чугаалар. — Кызыл: ТывНҮЧ, 1996. — 149 ар.[6]

3. Эжим дугайында сөс: очерктер. — Кызыл Респ. тип 2004. — 63 ар.

4. Хөгжүм взводунун дайынчызы: барымдаалыг тоожу / Ш.Куулар-биле кады. — Кызыл: Респ.тип., 2005. — 72 ар

5. Оюн алышкылар барымдаалыг тоожу / Ш.Куулар-биле кады. — Кызыл: Респ.тип., 2005. — 68 ар

6. Таңды кожууну: очерктер — Ш. Куулар-биле кады. — Кызыл: Тываполиграф, 2007. — 168 ар.

Шаңналдары


• Орден «Хүндүткелдиң демдээ» орден;
• Тыва Республиканың ордени;
• «Шылгараңгай күш-ажыл» медаль;
• Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы (2006);
• Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.

Демдеглелдер

  1. ↑ 1 2 Маспык-оол Кара-оол Андреевич (1936-2019) — Культурное наследие Тувы (неопр.). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025. Архивтээн 13 декабрьның 2021 года.
  2. ↑ Ветеран Кара-оол Маспык-оол отмечает 80-летие (рус.). Тува-Онлайн. Хынаан ай-хүнү: 13 декабрьның 2021. Архивтээн 13 декабрьның 2021 года.
  3. ↑ Ветеран Кара-оол Маспык-оол отмечает 80-летие. kizil.bezformata.com. Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025. Архивтээн 13 декабрьның 2021 года.
  4. ↑ Глава Тувы выражает соболезнования в связи с кончиной государственного и общественного деятеля Маспык-оола Кара-оола Андреевича - Официальный портал Республики Тыва. rtyva.ru. Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025. Архивтээн 13 декабрьның 2021 года.
  5. ↑ 1 2 Кара-оол Маспык-оол. Доверие: Повести и рассказы. — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1985. Архивная копия от 13 декабрьның 2021 на Wayback Machine
  6. ↑ 1 2 Кара-оол Маспык-оол, В. У. Донгак. Свет озаренных сердец: Главы из повести, рассказы, путевые заметки. — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1996. — ISBN 978-5-7655-0085-9. Архивная копия от 13 декабрьның 2021 на Wayback Machine

Шөлүлгелер

  1. Хертек С. Кожуун дугайында ном: К. Маспык-оолдуң «Таңды кожууну» деп номунуң дугайында (tyv) // Шын : газета. — Кызыл, 2007. — 23 август.
  1. Данзын М. Башкыдан удуртукчуга чедир: К. Маспык-оолдуң дугайында (tyv) // Шын : газета. — Кызыл, 2009. — 25 август.
  1. Комбу С. С. Маспык-оол Кара-оол Андреевич (tyv) // Тувинская литература : словарь. — Новосибирск, 2012. — С. 144-145.
Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Маспык-оол_Кара-оол_Андреевич&oldid=332259»