Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу

Рувики деп сайттан
Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу
тыв. Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу
Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу.jpg
Төрүттүнгенде ады Оюн Чассыгбай оглу Ойдупаа
Төрүттүнген ай-хүнү 1910(1910)
Төрүттүнген чери Элегес, Таңды-Урянхай
Мөчээн ай-хүнү 1986(1986)
Мөчээн чери Элегес, Таңды кожуун, Тыва АССР

Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу (төрүттүнгенде ады — Оюн Чассыгбай оглу Ойдупаа, орус. Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу, 1910 чыл1986 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, гвардияның анаа дайынчызы, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң анаа дайынчызы, ТАР-ның ордениниң (1944), 3-кү чаданың Алдар ордениниң (1944), 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының (1985) ордениниң эдилекчизи[1], Тываның начын мөгези, 1940 чылдың Наадымга шүгген.

Допчу намдары

Оюн Чассыгбай оглу Ойдупаа 1910 чылда Таңды-Урянхайның Оюннар кожуунунуң Элегес сумузунга төрүттүнген.

С. Тока аттыг госхозка бригадирлдеп ажылдап турган.

1943 чылга чедир Элегес сумузунга чагырыкчылап ажылдап турган, суму дайын эгелээнде Кызыл Шеригге 500 аъттарны чоргускан.

Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези

Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.

Оюн Ойдупаа Чассыгбай оглу фронтуже дуңмалары Оюн Хууленмей Чассыгбай оглу, Оюн Айыжы Чассыгбай оглу, Оюн Седип-оол Чассыгбай оглу олар-биле кады аъттаныпкан турган[2].

Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.

1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.

Дубно хоорай дээш тулчуушкунга балыгланган, ынчалза-даа дайын шөлүн кагбаан[3].

Дайын соонда

Дайын соонда Таңды кожууннуң «Заря коммунизма» совхозунга бригадирлеп ажылдап чораан. Оон хүндүлүг дыштанылгаже үнгеш, 1986 чылдың майда үеде аарааш чок болган.

Сактыышкын


• ТАР-ның ордени (1944);
• 3-кү чаданың Алдар ордени (1944);
• 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985).

Литература


• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Ойдупаа Оюн Чассыгбай оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 142.
• Кривдик, В. Борцы-разведчики: [о братьях Оюнах]/ В. Кривдик. ‒Текст: непосредственный // Эзир самы=Танец орла / В. Кривдик. ‒ Кызыл, 1992. ‒ С.12-18.
• Сундуй, М. Оюн Ойдупаа болгаш ооӊ дуӊмалары / М. Сундуй. – Сөзүглел: дорт // Эки турачы аъттыг эскадрон: эки турачыныӊ демдеглелдери / М. Сундуй. – Кызыл, 2005. ‒ Ар. 228-232.
• Шойгу, С.Били фашистов четыре брата: [о подвигах тувинских добровольцев, братьев Оюнов] / С. Шойгу. – Текст: непосредственный // Тувинская правда. – 1968. – 22 февр.
• Оюн, М. Молодость фронтовая: [о ветеране труда и войны жителе села Успенки Тандин. р-на С. Ч. Оюн] / М. Оюн. – Текст: непосредственный // Красное знамя. – 1983. – 17 сент.
• Куулар, А. М. Маадырлыг чоруктуӊ уламчылалы / А. М. Куулар. – Сөзүглел: дорт // Эки турачылар / А. М. Куулар. – Кызыл , 1980. ‒ Ар. 110-116.
• Келик-Сенги, И.Олар Суг-Бажынга чурттап чорааннар: [тыва эки турачы алышкылар Оюннар дугайында] / И. Келик-Сенги. ‒ Сөзүглел: дорт // Шын. – 1991. – Авг. 3.

Демдеглелдер

Шөлүлгелер


Солдаттарның аваларынга тураскаал