Очур Ховалыг Даргый-оол оглу

Рувики деп сайттан
Очур Ховалыг Даргый-оол оглу
тыв. Очур Ховалыг Даргый-оол оглу
Төрүттүнгенде ады Ховалыг Даргый-оол оглу Очур
Төрүттүнген ай-хүнү 5 май 1916(1916-05-05)
Төрүттүнген чери Ортаа-Хем, Чаа-Хөл, Маады кожуун, Урянхай край
Мөчээн ай-хүнү 30 ноябрь 1996(1996-11-30) (80 хар)
Мөчээн чери Шагаан-Арыг, Тыва Республика

Очур Ховалыг Даргый-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Ховалыг Даргый-оол оглу Очур, орус. Очур Ховалыг Торгай-оолович, 1916 чылдың майның 5[1] — 1996 чылдың ноябрьның 30) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 1-ги чаданың (1944) база 2-ги чаданың (1985) Ада-чурттуң Улуг дайынының орденнериниң, ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944) эдилекчизи.

Допчу намдары

Очур Ховалыг Даргый-оол оглу 1916 чылдың май 5-те Урянхай крайның Эйлиг-Хемниң Ортаа-Хем деп черге төрүттүнген.

Улуг-Хем кожууннуң нам комитединиң каадырлар белткээр курстарын дооскан.

1942 чылга чедир Аныяктарның Революстуг Эвилелиниң секретары кылдыр, парткомнуң инструктору кылдыр ажылдаан[2].

Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези

Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки пулемлетчу взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.

Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.

1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.

Белек Адыг-Түлүш улуг лейтенант Сат Бүрзекейниң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.

Украин ССР-ниң Ровно, Сурмичи база Дубно дээн ышкаш чурттакчылыг черлерин эжелекчилерден хостаарынга эрес-дидим киришкен.

Сурмичи суурнуң чанынга кадыг-дошкун тулчуушкунга чааскаан дириг арткан дайынчы болуп турар. Ооң соонда «Ок өтпес Очур» деп шолалыг апарган[3][4].

Дайын соонда

Дайын соонда Иркутск хоорайга Совет Шеригге шериг албанын уламчылаан. Японияга удур дайынче чорударынга белеткеп турган. Дайын төнерге, оларны тарадыпкан.

1946 чылдан тура Чаа-Хөл кожуунга намның райкомунуң инструктору кылдыр ажылдап эгелээн.

1947–1949 чылдарда совет нам школазынга өөренгеш, ону дооскаш, Сүт-Хөл кожууннуң райкүүскомунуң инструктору кылдыр ажылдап чораан.

Ооң соонда Чөөн-Хемчик кожууннуң район военкомадынга ажылдаан.

1950 чылда ортаа-Хемниң, Бай-Булуңнуң база Үрбүннүң бичии ажыл-агый черлери чаңгыс улуг Сталин аттыг колхоз кылдыр каттышкан. Аңаа 1957 чылга чедир Очур Ховалыг чаа колхозтуң нам организациязының секретары кылдыр ажылдаан.

1957 чылдан 1961 чылга чедир мал ажыл-агыйлыг бригадтың бригадири, ооң соонда ферманың учетчикги апарган.

1961 чылдан — аът ажаакчызы.

Хүндүлүг дыштанылгаже 1971 чылда «Дружба» совхозтуң кадарчызы кылдыр ажылдап тургаш үнген.

Өөңүң ишти Уйнук Доспан-биле 5 ажы-төлдү төлептиг кижизидип өстүргеннер[5].

1996 чылдың ноябрьның 30-де Шагаан-Арыг хоорайга чок болган.

Сактыышкын

В честь памяти отца установлена мемориальная доска на доме, в котором он жил[6].

Шаңнал-макталдары


• 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1944),
• 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985),
• ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944).
• «1941–1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш» медаль[7]/

Литература


• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• ОЧУР Ховалыг Даргый-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 190.

Демдеглелдер

  1. ↑ Очур Ховалыг Даргый-Оолович: 5 мая 1916 года — 1996
  2. ↑ Рубрика «Кем были тувинские добровольцы до призыва в Красную Армию», часть IV
  3. ↑ Пуленепробиваемый Очур
  4. ↑ Моя Победа: Пуленепробиваемый Очур. Рассказ о фронтовике
  5. ↑ Письма из старого сундука
  6. ↑ Очур Таргый-Оолович Ховалыг
  7. ↑ Награда Ховалыга Очура

Шөлүлгелер


• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• Фронтучу эки турачыларның уттундурар ужур чок чагаалары
• Письма из старого сундука

Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Очур_Ховалыг_Даргый-оол_оглу&oldid=331284»