Рамадан

Рувики деп сайттан
Рамадан
Финиктер база суг — дүнеки чемниң эгези (ифтар)
Финиктер база суг — дүнеки чемниң эгези (ифтар)
Ужур-утказы сагыл
Байырлап турар чери Мусульманнар
Эгези Рамадан айының 1-ден 29 (30)-ге чедир
Ай-хүнү рамадан[d]
2026 чылда 18/19 февраль — 19/20 март[1]
харылзаалыг байырлал Ураза-байрам, Тиилелге дүнези
Логотип РУВИКИ.Медиа Рамадан

Рамадан (ар. رَمَضَان [ra.ma.dˤaːn]) азы Рамазан (тур. Ramazan [ɾɑmɑˈzɑn]) — мусульман календарьның тоску айы. Ол дээрге, исламның беш дөзүнүң бирээзи болур ыдыктыг чем чивес (савм, азы ураза) айы. Бо айның дургузунда улуг болгаш шыырак мусульманнар аъш-чемден, суксуннардан, таакпылаарындан, өг-бүлениң чоокшулажыышкынындан болгаш исламның мөзү-шынар дүрүмнеринге удур чүүлдерден эртенги шактан хүн бадар үезинге чедир ойталаар. Аъш-чемни, суксуннарны хүнде ийи катап ижер: хүн үнүп келир мурнунда (фаджр) база хүн баткан соонда (магриб).

Айның эгези болгаш төнчүзү

Ислам календарының өске айлары ышкаш, Рамадан чаа айның соонда чаа чартык айның (хилал) көрүжү-биле эгелээр болгаш төнүп турар[2]. Ай эргилдезиниң аайы-биле 29 азы 30 хонук болур. Ай чылы Григориан чылындан кыска болганда, Рамадан чылдың-на 10-12 хонук эртежик эгелээр, 33 чылдың эргилдезиниң дургузунда шупту чылдың үелерин дес-дараалаштыр шимчедип турар.

2026 чылда Рамадан айы февраль 18-те хүн бадарга эгелээр болгаш март 19-туң кежээзинде төнүп каар ужурлуг[3]. Тодаргай хүннер аңгы-аңгы чурттарда Айны хайгаараар аргадан хамааржыр.

Чүдүлгеде ужур-утказы

Рамадан үезинде чем чивес чорук дыка улуг сүлде-сүзүк уткалыг. Ынчангаш мусульманнар чүгле чемден ойталаар эвес, а сүлдезин болгаш мага-бодун арыглаарын кызыдар. Ниитизи-биле чугаалаарга, чем чивес чорук дээрге бүгү-ле хирлиг бодалдардан, мегеден, хоп-чиптен болгаш багай күзелдерден ойталаары болур. Бо чагыгны кииргенде Коранда  (орус) бижээни дег:

«Рамадан айы, ында Коран кижи төрелгетенге удуртулга болгаш удуртулга болгаш ылгалды тодаргайлап турар кылдыр үнген, силерниң араңардан кым айны тып алганыл, ол ону чем чивес кылдыр, а кым аарыг азы аян-чорук кылып турар болза, ооң соонда элээн каш өске хүннер. Аллах силерге эпчок байдалды күзеп турар, а силерге бергелерни күзевес, ынчангаш силер хүлээлгелериңерни күүседип, силерни удуртуп чорааны дээш Аллахты алгап-мактаар силер, ынчангаш силер өөрүп четтирер силер!» (Сура 2 «аль-Бакара», аят 185)

Мухаммед  (орус) медээчи Бурганның шаңналынга бүзүреп, Рамаданны шын сеткили-биле чивес болза, ооң эрткен частырыглары болгаш бачыттары өршээлдиг болур деп чугаалаан[4]. Бо айның дургузунда Дээрниң хаалгазы ажыттынар, тамының хаалгазы хагдынып, кара сүнелерни (шайтаннарны) илчирбелеп каар деп санап турар[5].

Аъш-чем чивес чоруктуң кол сорулгазы — Бургандан коргары (таква) болгаш чүдүлгеже чүткүлдүң демдээ.

Рамадан үезинде хүн чуруму

Рамадан үезинде мусульман кижиниң хүн бүрүде ажыл-чорудулгазы мөргүлдерниң болгаш чемненилгениң аялгазы-биле башкартынып турар:

  • Сухр — Сухр дээрге даң мурнунда чем. Чамдык чурттарда кижилерни удувазын дээш, барабан азы коңгулуур-биле оттуруп турар. Аъш-чемни «ак удазын биле кара удазын даң бажында силерниң мурнуңарга ылгалып эгелээр» чедир чөпшээрээр ((Коран, Сура 2 «аль-Бакара», аят 187). Пророк (Аллахтың амыр-тайбыңы аңаа болзун) даң бажында туруп келгеш, чемненирин сүмелеп, ында онзагай йөрээл бар деп чугаалаан[6].
  • Хүндүскү сагыл — шын сорулга-биле чем чиирин үреп турар чүүлдерден ойталаары (ният).
  • Ифтар — Хүн баткан соонда (Магриб мөргүлүнүң соонда) чемненириниң кежээки чеми. Сунна ёзугаар (Пророк Мухаммедтиң чижээ) ифтар хурма биле сугдан эгелээр[7].

Аъш-чемни үреп тургаш, дуа номчуур чаңчылдыг:

«Суксаан чорук чиде берген, савалар дола берген, шаңнал Аллахтың чөпшээрели-биле тургустунган»[8].

Россияда февраль, март айларда хүннүң чырыы оожум көвүдээр. Ынчангаш ыдыктыг айның хүн бүрүзүнде сухур үези 2-3 минута эрте эгелээр, а ифтар үези 2-3 минута соонда эгелээр. Будалчак болбазы-биле, хоорай бүрүзүнге болгаш шак бүрүзүнге бүдүн айның тускай графигин парлаан[9].

  • Таравих (ар. تَرَاوِيحَ — чапсар, дыш) — дополнительная ночная молитва, совершаемая в мечети коллективно. За месяц на таких молитвах стараются прочитать полностью весь Коран[10].

Ляйлят аль-Кадр

Ляйлят аль-Кадр (ар. لَيْلَةِ الْقَدْرорус. Ночь Предопределения) — исламда онза хүндүткелдиг хүн[11].

Ислам өөредии-биле алырга, 610 чылда ол дүне Коранның бир дугаар ажыдыышкыны Джибрил (Габриил) дээрниң төлээзи таварыштыр Мухаммед медээчиге чоруттунган[12].

Эрге-чагырганың дүнезиниң хүнү тодаргай тодараттынмаан, ынчалза-даа мусульман теологтарның хөй кезииниң бодалы-биле алырга, ол Рамадан айның сөөлгү он хүннериниң бирээзинге — 21, 23, 25, 27 азы 29-ка хамааржыр[13].

Шак бо дүне келир чылда кижилерниң салым-чолу тодараттынып турар деп, бүзүрээн улус бүзүреп турар. Ынчангаш, Салым-чаяанның дүнези чаңчыл ёзугаар мөргүлге, бачыттарын минниринге болгаш Аллахтың энерелиниң дугайында боданырынга тураскааткан[14].

2026 чылда Салым-чолдуң дүнези март 11-ден 19 аразында бир хүн болур ужурлуг[15].

Рамаданның сөөлгү он хонуу

Рамаданның сөөлгү он хонуктары эң-не йөрээлдиг үе деп санаттынар, чүге дизе Мухаммед медээчи бо хүннерде чүдүлгеге онзагай чүткүлдү көргүскен[16].

Бо үеде мусульманнар этикафты кылып турар — мечетьке сүлде-сүзүк аңгыланыышкынын кылып, боттарын долузу-биле мөргүлге, Коран номчулгазынга болгаш боданыышкынга бараалгадып, мечетьтен чүгле херек апарганда үнүп турар[17].

Сагыл кажан хажыттынмаан деп санаттынарыл

Ислам хоойлузу (фикх) чем чивес чорукту күш чок болдурбас ажыл-херектерни аргалап, тодаргайлап турар. Оларның аразында:

  • Аъш-чемни азы суксунну билбейн (уттундурганындан) чиири. «Кым-даа уттупкаш чемненип азы ижип турар болза, ол чемненип чорзун, чүге дээрге ону чемгерип, суксун берген кижи Аллах-тыр»[18].
  • Сыкыртыры, хан дужаары, ханнаттырары (хиджама). Ибн Аббас (Аллах ооң-биле ээ көрзүн) мынча дээн деп чугаалап турар: «Аштанып турар кижиге ханнаттырары чөпшээрелдиг»[19].
  • Суг аас-биле азы думчук-биле кирбес болза, эштип болур.
  • Ашак-кадай улус аразында куспактажып, куспактажып, эякуляцияже азы эжиниң дүкпүрүнге чедирбес болза. Айша, Аллах аңаа өөрүп четтирзин, мынча дээн деп дыңнаткан: «Пророк (Аллахтың амыр-тайбыңы болгаш йөрээлдери аңаа болзун) чем чивейн тургаш, (бодунуң кадайларын) куспактап, куспактап турган, ынчалза-даа ол силерниң кайыңардан-даа артык бодун туттунуп билир турган»[20].
  • Мисвак-биле[21] азы щётка-биле (паста боостааже ашпаан болза) диш чууру. «Бир эвес мээң ниитилелимниң кежигүннериниң (азы: чонунуң) берге эвес турган болза, мөргүл бүрүзүнүң мурнунда оларга (диш чуур чүве-биле диш чуур) дужаар ийик мен»[22], а бо дужаалды чем чивейн турган улуска база хамаарыштырар.
  • Бодунуң чараазын азы думаазын, кускузун ажырары[23].
  • Сурьма биле айдыс ажыглаары[24].

Сагылдардан кымны хостап кааныл

Пост тудар хүлээлге күш кирип келген улуг апарган мусульманнарга шуптузунга хамааржыр (чедишкен назынындан эгелеп)[25]. От поста освобождаются следующие категории лиц:

  • Аарыг азы аян-чорук кылып чоруур улус (90 км ажыг орукка) эртпээн хүннерин соонда эгидер ужурлуг (каза). Ол 185-ки шүлүкке даянган: «Аарыг-аржык азы аян-чорукче чоруп турар кижи өске хүннерде шак-ла ынчаар шээрлензин»[26].
  • Иштиг болгаш эмзирер херээжен улуска, ол ышкаш менструация үезинде болгаш божаан соонда арыгланып турар херээжен улуска. Эрткен хүннерни база соонда эгидер[27].Иштиг болгаш эмзирер херээженнерге чиигелде бар: бир эвес олар боттары азы төлү дээш коргар болза, оларга чем чивейн, ооң соонда ону эгидип алырын чөпшээрээр[28].
  • Улуг назылыг болгаш өлүмнүг аарыг кижилер, мага-боду чем чивейн турар болза, оларның эртпээн хүнү бүрүзүнге бир ядыы кижини (фидья) чемгерер ужурлуг[29][30].
  • Бодунуң кылган чүүлдерин билбейн чоруур сагыш-сеткил аарыглыг улус[25].

Сагылдың төнери — Ид аль-Фитр (Ураза-байрам)

Рамадан айы исламның ийи кол байырлалдарының бирээзи-биле төнүп турар — ‘Ид аль-Фитр  (орус) (сагыл төнгениниң байырлалы, ар. عِيدُ الْفِطْرِ, тюрк. Ураза́-байра́м). Пророк сагыл тудуп турар кижи ийи өөрүшкүлүг деп чугаалаан: чемненириниң өөрүшкүзү болгаш Дээрги-Чаяакчызынга ужуражырының өөрүшкүзү[31].

2026 чылда ай төнчүзү болгаш байырлалдың эгези март 19-туң кежээзинде болган, а байырлал боду март 20-де болган[32]. Байырлал хүнүнде мусульманнар байырлыг ниити мөргүлдү (намаз) кылып, албан езузу-биле өргүлдерни (закат аль-фитр) кылып, эң-не эки хептерин кедип, аалдап, белектерни берип, өлген кижилерни орнукшудар черлерже барып сактып чоруур[33].

Закят аль-Фитр

Закят аль-фитр  (орус) (ар. زَكاةُ الفِطْرِ  — Закат аль-Фитр (буян) дээрге, Ид аль-Фитр байырлалының мурнунда херектиг улуска үлеп бээр тускай өргүл-дүр. Закат аль-фитр төлээри дээрге мусульманнарның албан ёзузу-дур[34].

Өг-бүлениң баштыңы бодунуң хайгааралынга турар өг-бүлезиниң шупту кежигүннери дээш ачы-буянны төлээр[35]. Төлевирниң сорулгазы — чем чивейн турар айда кылган частырыглар болгаш четпестер дээш өршээл (каффара), ол ышкаш ядыыларга байырлалды хүндүткелдиг эрттиреринге дузалажыры[36].

Хемчээли болгаш хевири. Закат аль-Фитрни аъш-чем-биле азы акша-биле төлеп болур. Эң эвээш хемчээли 2-3 килограмм (бир са') эң нептереңгей тус черниң продукциязы: финик, арбай болгаш рис. Аңгы-аңгы чурттар чылдың-на ол өргүлдүң акша-хөреңги деңнелин тургузуп турар.

Россияның мусульманнарының Сүлде эргелелиниң дыңнатканы-биле алырга, 2026 чылда өргүлдерниң хемчээли чединмес хамаатыларга — 250 рубль, ортумак орулгалыгларга — 800 рубль, бай-шыырак бүзүрээннерге — 1300 рубль болгаш оон өрү[37].

Оон аңгыда, Рамадан үезинде шын чылдагааннар-биле (аарыг азы назы-хар дээн ышкаш) чемненип шыдавас улуска өргүл салыр өргүлдү (фидья-сдака) кылып турар. Россияда сүмелеп турар хемчээл 400 рубль, ынчалза-даа ол хемчээлди кижиниң хүн бүрүде аъш-чемге кайы хире чарыгдап турарындан хамааржыр. Чыл санында албан үндүрүг (закат) төлээр порог (нисаб) 977500 рубль[37].

Бир эвес бүзүрээн кижи Ид мөргүлүнүң мурнунда закат аль-фитрни төлеп шыдаваан болза, төлээр хүлээлгези артар — ону херектиг улуска бир дугаар арга тыптып кээрге-ле бээр ужурлуг[37].

Малайзияда Ураза-байрам

Рамадан үезинде ажыглаар мендилежиишкиннер

Ай дургузунда дараазында сөстер-биле бот-боттарынга байыр чедирер чаңчылдыг:

  • Рамадан Мубарак (ар. رَمَضَان مُبَارك) — «Айыстыг Рамадан-биле!»
  • Рамадан Карим (ар. رَمَضَانٌ كَرِيمٌ) — «Беримчелиг Рамадан-биле!»
  • Такаббаль Аллах (ар. تَقَبَّلَ اللَّهُ) — «Аллах (силерниң мөргүледриңерни база буяныңарны) хүлээп алзын!»

Демдеглелдер

  1. Рамадан 2026 (рус.). Umma.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  2. Пост месяца Рамадан (рус.). muslim.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  3. Совет улемов ДУМ РФ уточнил даты начала и конца рамадана и определил размеры закят уль-фитр и искупительной милостыни (рус.). ДУМ РФ.
  4. 1219. Тому, кто во время рамадана будет поститься с верой и надеждой на награду Аллаха, простятся его прежние грехи. isnad.link. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  5. 1220. Когда наступает рамадан, врата рая открываются, врата ада закрываются, а на шайтанов накладывают оковы | Иснад. isnad.link. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  6. Сухур и ифтар (утренний и вечерний прием пищи) (англ.). umma.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  7. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 2356 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  8. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 2357 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  9. Время намаза (сухура, ифтара) на Рамадан 2026: Москва (рус.). 5namaz.com.
  10. Энциклопедия намаза - Иман, Ислам, Ихсан. Хынаан 5 апрельдиң 2026.
  11. Zeidan, Adam. Laylat al-Qadr. Encyclopedia Britannica. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  12. Коран. Сура 97 «Аль-Кадр» (Могущество), аяты 1–5. Umma.ru.
  13. Сахих аль-Бухари. Хадис № 2017. Isnad.link.
  14. ДУМ РФ. Ночь Могущества и Предопределения в Коране (неопр.). «Мусульмане России». Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  15. Мусульманские праздники и знаменательные события в 2026 году. Muslim.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  16. Сахих аль-Бухари. Хадис № 2026. Isnad.link.
  17. Musharraf, Muhammad Nabeel. The Spiritual Retreat – Fiqh of Itikaf and Laylatul Qadr. — ICAN Sama-O-Basr Publications, 2021. — P. 14.
  18. Правильное питание: пост в Исламе (2018-12-26). Хынаан 5 апрельдиң 2026.
  19. AR-RAD. 645. Хиджама (кровопускание) и донорство во время поста (2024-03-31). Хынаан 5 апрельдиң 2026.
  20. Поцелуи и объятия в пост (англ.). umma.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  21. Аль-Кардави, Ю. Фатава му‘асыра. В 2 т. — Бейрут: аль-Калям, 1996. — Т. 1.
  22. Аль-Бухари Сахих аль-Бухари. Хадис № 887 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  23. Аль-Бухари Сахих аль-Бухари. Хадис № 2380 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  24. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадисы № 2378 и № 2379 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  25. 1 2 Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 4403 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  26. Коран. Аль-Ба́кара, аят 185.
  27. Беременность и мусульманский пост (англ.). umma.ru. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  28. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 2407 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  29. Коран. Сура «аль-Бакара», аят 184..
  30. Аль-Бухари Сахих аль-Бухари. Хадис № 4505 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  31. Аль-Бухари Сахих аль-Бухари. Хадис № 7492 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  32. Мусульманские праздники и знаменательные события в 2026 году согласно астрономическим расчетам (русский).
  33. Ураза байрам - великий праздник в Исламе (неопр.). medinaschool.org. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.
  34. Аль-Бухари Сахих аль-Бухари. Хадис № 1503 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  35. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 1613 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  36. Абу Дауд Сунан Абу Дауда. Хадис № 1609 (ar) // Хадисы пророка Мухаммада.
  37. 1 2 3 ДУМ РФ. Богословское заключение № 1/26. Соблюдение поста в месяц рамадан (2026) (рус.). «Мусульмане России». Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2026.