Сат Оюн-оол Доктугу оглу

Рувики деп сайттан
РУВИКИ-де ындыг фамилиялыг өске улус дугайында чүүлдер бар Сат.
Оюн-оол Доктугу оглу Сат
Сат Оюн-оол Доктугу оглу.png
Төрүттүнген ай-хүнү 1949 ноябрьның 9(1949-11-09)
Төрүттүнген чери
Мөчээн ай-хүнү 2025 июньнуң 19(2025-06-19) (75 лет)
Мөчээн чери
Ажыл-херээ живописец, карикатурист, педагог, художник, велопутешественник

Оюн-оол Доктугу оглу Сат (1949 ноябрьның 9, Чадаана, Тыва автономнуг область — 2025 июньнуң 19, Кызыл) — тыва карикатурист, чурукчу, башкы база вело-аян-чорукчу. Тыва Республиканың күрүне тугунуң автору.

Допчу намдары

1949 чылдың ноябрь 9-та Тыва автономнуг областьтың Чөөн-Хемчик кожуунунуң Чадаана хоорайга төрүттүнген[1]. 1967 чылда Чадаана хоорайның 1 дугаар ортумак школазын дооскан. Школаны дооскаш, 1967—1970 чылдарда Чадаананың хөмүр-даш уургайының геолог-маркшейдер килдизинге, хөмүр-даштың шынарын хынаар лаборант бооп ажылдап турган.

Ооң чогаадыкчы оруу 1970 чылда Кызылдың уран чүүл училищезиниң чурулга салбырынче киргенинден эгелээн. 1974 чылда ол училищени дооскаш, 1977 чылга чедир аңаа башкылап турган. Оон 1977—1982 чылдарда А. И. Герцен аттыг Ленинградтың күрүнениң башкы институдунуң чурулга-графика факультединге өөренип, дээди эртемни чедип алган. Институтту дооскан дораан, 1982 чылда Кызылдың уран чүүл училищезиниң чурулга салбырынга башкы бооп дедир эглип келген.

Оюн-оол Сат 1992—1994 чылдарда Тыва Республиканың Улусчу уран чүүл болгаш суй-белек кылыгларының бүдүрүлгезиниң директорунуң оралакчызы болгаш кол чурукчузу болуп ажылдаан. Ооң соонда 1994—1995 чылдарда Тыва-турк лицейге директор, ажыл-агый эргелекчизи, чурулга башкызы, очулдурукчу болуп ажылдап турган.

1995 чылдың июль 24-тен 28-ке чедир КНО-нуң (Каттышкан Нациялар Организациязы) Кижиниң эргелерин камгалаар төвүнүң чалалгазы-биле Женева хоорайга болуп эрткен Төлээлекчилери чок Нациялар болгаш Чоннар Организациязының хуралынга киришкен.

1996 чылдан 2002 чылга чедир Тываның Өөредилге хөгжүдер болгаш мергежил бедидер институдунга чурулга, шыйылга болгаш күш-ажыл кичээлдериниң методизи база Национал культура болгаш чаңчылдар кафедразының эргелекчизи болуп ажылдап турган. Амгы үеде ол хүндүлүг дыштанылгада-даа болза, уругларның «Сылдысчыгаш» солуну болгаш «Алдын-Кушкаш» сеткүүлү-биле идепкейлиг кады ажылдап чоруур.

Чодаадыкчы ажыл-ижи

Сат Оюн-оол дөрткү класстан тура чуруттунуп эгелээн. Ол бодунуң акызының чуруттунар альбомун көргеш, аңаа сорук кирип, ынчалдыр уран чурулгага ылап-ла хандыкшый берген. Ол сески класстан тура школаның хана солунун үндүржүп эгелээш, ол ажылын онгу классты доозарынга чедир уламчылаан. Ооң соонда ол клазының эштерин чуруп эгелээн, а ол үеде 16-17 харлыг турган олар аңаа сеткилинден кызып модель болуп бээр турган[2]. Оон Уран чүүл училищезинге өөренип киргеш, ону дооскаш, аңаа-ла башкылап артып каан. Сөөлүнде билиин улаштыр бедидери чугула дээрзин миннингеш, Ленинград хоорайда А. И. Герцен аттыг Күрүнениң башкы институдунуң чурулга-графика факультединге өөренип кирген. Ленинградка өөренип тургаш, карикатуралар чуруп эгелээн. Ол бодунуң чуруктары-биле ниитилелдиң четпес талаларын шүгүмчүлеп, кижилерге салдар чедирерин кызыдып чораан. Ажылдарының темазын колдуунда бодунуң болгаш долгандыр улустуң амыдыралындан ап турар. Ооң эң-не үнелиг ажылы — «Реквием» (Кударал) деп чуруу, ооң-биле ол чок болган төрелдериниң сактыышкынын мөңгежиткен.

Ол чүгле Тываның күрүне тугунуң эскизиниң автору эвес, а «Хараачыгайлар» деп вело-аян-чорукчулар клувунуң үндезилекчизи база болур. Ол Балтика чурттарынче чадаг-тергелиг аян-чорук-даа кылып турган[2].

2025 чылдың июнь 19-та үр ааранының соонда чок болган[3].

Кол ажылдары

Уран чурулга:

1. Реквием (Кударал). 1994 ч. 2. СЭКП-ге четтирдим. 1992 ч. 3. Дириг амытаннар делегейи боттарын камгалап турар. Үс-биле.

Ном каасталгазы:

1. Аркадий Гайдар. «Чук биле Гек». 2. Маадыр-оол Ховалыг. «Хаяда хадыңнар». 3. Экер-оол Кечил-оол. «Дүвүрээн ада». 4. Василий Моңгуш. «Кадайымга мен хаан мен».

Шоодуглуг чуруктар:

1. Боларны чидип бар чыдар амытаннарның Кызыл дептеринче киириңер. 2. Парлалгага сайгарылга. 3. Ол мында чүнү канчап чоруур кижил?! 4. Ийи ыт. 5. Амур Хоюгбанның «Мен — тыва мен» деп шүлүглелинге каасталга чурук.

Демдеглелдер

  1. ↑ Сагыш-сеткилди өөртүп кээр-дир : [бийирниң баштайгы аалчызы — Тывада билдингир чурукчу Тыв. Күрүне Тугунуң авт. О. Д. Саттың дугайында] (орус) // Сылдысчыгаш. — 2005. — 8 ноябрь.
  2. ↑ 1 2 ЦА №1 (2000) Оюн-оол Сат: Не падать духом мне помогает вера в людей. Хынаан ай-хүнү: 26 январьның 2026.
  3. ↑ Ушёл из жизни автор флага Республики Тыва Оюн-оол Доктугу оглу Сат (рус.). tuvaonline.ru (20 июньнуң 2026). Хынаан ай-хүнү: 26 январьның 2026.
Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Сат_Оюн-оол_Доктугу_оглу&oldid=340429»