Седип-оол Оюн Чассыгбай оглу
| Седип-оол Оюн Чассыгбай оглу | |
|---|---|
| тыв. Седип-оол Оюн Чассыгбай оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Оюн Чассыгбай оглу Седип-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 25 март 1920 |
| Төрүттүнген чери | Кара-Тал, Оюннар кожууну, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1995 |
| Мөчээн чери | Успенка, Таңды кожууну, Тыва Республика |
Седип-оол Оюн Чассыгбай оглу (төрүттүнгенде ады — Оюн Чассыгбай оглу Седип-оол, орус. Седип-оол Оюн Чассыгбаевич, 1920 чылдың марттың 25 — 1995 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, гвардияның анаа дайынчызы, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң анаа дайынчызы, 1-ги (1953) база 2-ги (1985) чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының орденнериниң эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Оюн Чассыгбай оглу Седип-оол 1920 чылдың март 25-те Урянхай крайның Оюннар кожуунунуң Кара-Тал деп черге төрүттүнген.
Тыва Арат Революстуг Шеригге 1940-1942 чылдарда шериг албанын эрттирген.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Украин ССР-ниң Ровно хоорайын болгаш өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим чоруун көргүскен.
1944 чылдың февраль 2-де полк командылакчызы Поповтуң даалгазы-биле Ровно хоорайның демир-оруунуң кезек участогун узуткаан, 5 немец дайынчыны болгаш офицерни чок кылган.
Дубно хоорай дээш тулчуушкунга аар балыгланган. Эмнелгелерге эмнедип сегээш, улаштыр 22-ги адыгжы полктуң составынга дайылдажып турган. Пулемлётчик, разведчик, артиллерист бооп турган. Венгрия, Чехословакия, Польша, Чөөн Пруссияны хостаарынга киришкен. Тиилелгени Прага хоорайга уткаан[2].
Дайын соонда
Тываже 1945 чылда ээп чанып келген. «Коммунизмниң даң-хаяазы» деп совхозка кадарчылап ажылдап турган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
- 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1953)
- 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985)
- «Праганы хостааны дээш» деп медаль.
Дөзү
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
- СЕДИП-ООЛ Оюн Чассыгбай оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 314.
- Кривдик, В. Борцы-разведчики: [о братьях Оюнах]/ В. Кривдик. ‒Текст: непосредственный // Эзир самы=Танец орла / В. Кривдик. ‒ Кызыл, 1992. ‒ С.12-18.
- Сундуй, М. Оюн Ойдупаа болгаш ооӊ дуӊмалары / М. Сундуй. – Сөзүглел: дорт // Эки турачы аъттыг эскадрон: эки турачыныӊ демдеглелдери / М. Сундуй. – Кызыл, 2005. ‒ Ар. 228-232.
- Шойгу, С.Били фашистов четыре брата: [о подвигах тувинских добровольцев, братьев Оюнов] / С. Шойгу. – Текст: непосредственный // Тувинская правда. – 1968. – 22 февр.
- Оюн, М. Молодость фронтовая: [о ветеране труда и войны жителе села Успенки Тандин. р-на С. Ч. Оюн] / М. Оюн. – Текст: непосредственный // Красное знамя. – 1983. – 17 сент.
- Куулар, А. М. Маадырлыг чоруктуӊ уламчылалы / А. М. Куулар. – Сөзүглел: дорт // Эки турачылар / А. М. Куулар. – Кызыл , 1980. ‒ Ар. 110-116.
- Келик-Сенги, И. Олар Суг-Бажынга чурттап чорааннар: [тыва эки турачы алышкылар Оюннар дугайында] / И. Келик-Сенги. ‒ Сөзүглел: дорт // Шын. – 1991. – Авг. 3.