Сендажы Монгуш Лопсаңай оглу
| Сендажы Монгуш Лопсаңай оглу | |
|---|---|
| тыв. Сендажы Монгуш Лопсаңай оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Монгуш Лопсаңай оглу Сендажы |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 17 октябрь 1920 |
| Төрүттүнген чери | Алаш, Кызыл-Тайга, Барыын-Хемчик, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 12 ноябрь 1989 (69 хар) |
| Мөчээн чери | Камызяк, Хакасия |
Сендажы Монгуш Лопсаңай оглу (төрүттүнгенде ады — Монгуш Лопсаңай оглу Сендажы, орус. Сендажы Монгуш Лопсанаевич, 1920 чылдың октябрьның 17 — 1989 чылдың ноябрьның 12) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң II-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң (1985), ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Сендажы Моңгуш Лопсанай оглу 1920 чылдың октябрьның 17-де Урянхай крайның Барыын-Хемчик кожуунунуң Кызыл-Тайга сумузунуң Алаш деп черге төрүттүнген.
1942 чылдан тура Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Сендажы Моңгуш Украинаның чурттакчылыг черлерин хостаар тулчуушкуннарның бирээзинге аар балыгланган[2].
Дайын соонда
Дайын соонда Ханты-Манси округтуң "Абаканский" совхозка ажылдап турган. 1989 чылдың ноябрьның 12-де Хакасияга чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң II-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң (1985)[3],
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• СЕНДАЖИ Монгуш Лопсанай оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 320.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон