Социал архитектор

Рувики деп сайттан
Социал архитектор
Социальный архитектор.jpg
Ажыглаар адыры Күрүне болгаш муниципалдыг башкарылга
Тывылган ай-хүнү 2020 чылдар

Социал архитектор — чугула хөй-ниити сорулгаларын шиитпирлээринче угланган социал практикаларны болгаш эгелээшкиннерни төлевилеп, боттандырып турар специалист-тир. Социал архитектураның контекстизинде ол аңгы-аңгы социал бөлүктер, институттар болгаш күрүне структураларының аразында дугуруштурукчу бооп турар.

2025 чылдың сентябрь 1-ден эгелеп МКУ биле Саң-хөө университеди Россияга бир дугаарында социал архитектура талазы-биле магистр программаларын ажыткан[1].

Мергежил

«Социал архитектор» деп билиишкин 2020 чылдарда тыптып келген. Ук термин кижи төрелгетенниң сайзыралының амгы үе-чадазынга хамааржыр, аңаа күрүне, бизнес болгаш хамаатыларны каттыштырган төлевилелдер таварыштыр хамааты ниитилелди хевирлээри сорулга апарган.

2025 чылдың августа социологтар социал архитекторну келир үениң мергежили деп адаан. Эксперт ниитилежилгези-биле кады ажылдажылга талазы-биле социал шинчилелдер эксперт институдунуң башкарыкчы директору Фирдус Алиевтиң чугаазы-биле алырга, социал архитектура дээрге хөй деңнелдиг конструкция[2]:

Социал архитекторнуң хүлээлгези — чамдык специалистерниң болгаш бүдүн организацияларның кооперациязында бүгү-ле компетенцияларны, экспертизаны, информастыг курлавырларны каттыштырып, социал прогнозтаарының болгаш социал төлевилээшкинниң технологияларын, культуразын болгаш практиказын россияга сайзырадырынга болгаш нептередиринге дузалаар. Чоокку үеде сорулгавыс — аңгы-аңгы деңнелдиң социал төлевилелдериниң дузазы-биле боттандырар келир үениң овур-хевирин хевирлеп таарыштырар чорудулганы чурумчудары.

Социал архитекторлар регион удуртулгаларынга субъектиниң баштыңнарының оралакчыларының албан-дужаалдарын ээлеп ажылдап болур. Олар демографтыг политика, өг-бүлениң үнелиг чүүлдери болгаш этниктиг харылзаалар дээш харыылаар деп бодап турар. Чаа мергежилди эрге-чагырганың вертикалынче каттыштырары-биле тааржыр "чурумалды"хевирлээн деп, ВЦИОМ  (орус) баштыңы Валерий Федоров демдеглээн[3]:

Социал архитектура белдир черде турар, ооң мурнунда «дисциплиналар аразының» деп сөстү аңаа ажыглап турган, ам интеграция дугайында хөйнү чугаалап турар.

Чаа мергежилди киириптерге дээди өөредилге черлери боттарынга хамааржыр компетенциялар чыындызынче кичээнгейни салыры планнаттынган. Чижээлээрге, МКУ политологтуг талаларже, ВШЭ — медиакоммуникацияларже, РАНХиГС — күрүне эргелеп-башкарылгазынче кичээнгейни углаар.

Өөредилге

2025 чылдың сентябрь 1-ден эгелеп, Россияга бир дугаар социал архитектура талазы-биле магистр программаларын ажыткан: МКУ-нуң политология факультединге база РФ-тиң Чазааның чанында саң-хөө университединиң социал эртемнер болгаш массалыг коммуникациялар факультединге. Ол ышкаш немелде өөредилге курстары РГГУ-га көстүп келген.

Өөредилге планында политиктиг стратегиялар информастыг-аналитиктиг үделге социал архитектурада модельдээшкин болгаш төлевилээшкин база хамааты ылгавыр демдекти хевирлээр эртемнер кирген. Магистрантылар теорияны-даа, практиканы-даа өөренип, политология, социология, коммуникация болгаш хөй-ниити төлевилелдерин башкарар талазы-биле билиглерни чедип алыр.

МКУ-нуң политология факультединиң деканы Андрей Шутовтуң чугаазы-биле, алырга магистратура доозукчулары ниитилелдиң, эрге-чагырганың болгаш бизнестиң белдиринге ажылдап ниитилелге ужур-дузалыг төлевилелдерни тургузарынга киржип, аңгы-аңгы социал бөлүктерниң аразынга харылзааны тудуп шыдаар хереглелдиг специалистер апаар[4].

Амгы үениң байдалдары билиглерни практика-биле каттыштырып билир болгаш чаа кыйгырыгларга дүрген харыылаар специалистерни негеп турар деп РФ-тиң Президентизиниң социал чорудулгаларга мониторинг болгаш анализ айтырыгларының талазы-биле эргелелиниң начальниги Александр Харичев чугаалаан[5].

Регионнарда социал архитектура

2024 чылда демдеглеттинген Киров 650 харлаанынга уткуштур эрге-чагырга регионнуң найысылалы «Орус соңгу чүктүң хаалгазы» деп метафораны чогааткан. Оон бээр-ле турисчи төлевилелдер болгаш архитектурлуг шиитпирлер ол тема-биле холбашкан.

Якутияның губернатору Айсен Николаев якут кинога сонуургал улгадып турарын чугаалаан. Ооң чугаазы-биле алырга, республика Россияда бүдүрүп турар киноларының саны-биле Москваның соонда ийиги черни ээлеп турар.

Мурманск облазында «На Севере жить» деп кампанияны эгелээн. Чурттакчылар ындыг лозунгуну чогумчалыг хүлээп алган соонда регионнуң хөгжүлде планын база ынчаар адаан[6][7].

Демдеглелдер