Тываның ном үндүрер чери
| Тываның Ю.Ш. Күнзегеш аттыг ном үндүрер чери | |
|---|---|
| | |
| Тургустунган үези | 1930 |
| Чурту | |
| Адрези | 667000, Кызыл, ул. Щетинкина-Кравченко, д. 57 |
| ССРЭ-ниң Күркомиздат коду | 133 |
| ISBN префикс | 5-7655 |
| Веб-сайт | Сайтызы |
«Тываның ном үндүрер чери» (орус. Туви́нское кни́жное издáтельство)— совет болгаш Россияның күрүнениң ном үндүрер чери. 1930 чылда Кызылга үндезилеттинген. Тыва Республикада ном үндүрер кол төптерниң бирээзи.
Төөгүзү
Тыва Арат Революстуг Партияның Төп Комитединиң болгаш Тыва Арат Республиканың Министрлер Чөвүлелиниң «Тыва национал бижикти киирериниң дугайында» доктаалы-биле 1930 чылдың июнь 28-те Тываның күрүнениң ном үндүрер чери тургустунган.
Ном үндүрер черни 1943 чылдың июнь 10-да Тыва Арат Республиканың Министрлер Чөвүлелиниң доктаалы езугаар Тыва Арат Республиканың Күрүнениң ном үндүрер чери кылдыр эде кылган. 1945 чылдың январь 5-те Тываның улусчу депутаттар чөвүлелиниң Күүсекчи комитединиң шиитпири-биле Тываның областың ном үндүрер чери кылдыр эде кылган. 1953 чылда амгы адын алган[1].
Үлетпүр яамызы күрүнениң типографиязының контролюн ном үндүрер черже, а ССРЭ-ниң Тыва Арат Республикада миссиязы Төп ном садыының контролюн дамчыткан. Барын-Хемчик, Улуг-Хем, Бии-Хем кожууннарда ном садыы база ажыттынган[2]. Ном үндүрер чер 1963 чылда РСФСР-ниң Министрлер Чөвүлелиниң парлалга талазы-биле күрүне комитединиң хайгааралынга кирген[3]. 1930 чылдан 1944 чылга чедир чылда 3-51 номнар болгаш брошюралар үнген; 1944 чылдан 1991 чылга чедир чылда 36-117 ном болгаш брошюра аттары парлаттынып турган. Ниитизи-биле 1930 чылдан 2012 чылга чедир 3000 ном болгаш брошюра парлаттынган, ниити тираж 17 миллион экземпляр болган[2].
Ол тыва школаларга популярлыг политиктиг, үлетпүр, көдээ ажыл-агый, уран-чечен болгаш уруглар литературазын, ол ышкаш өөредилге литературазын үндүрер талазы-биле тускайланган. «Орус болгаш совет литератураның классиказы», "Тыва литератураның библиотеказы", "Шүлүкчү Тыва" деп номнар сериязын үндүрген[3].
Ном үндүрер черге 2005 чылдың июль 12-де Тыва Республиканың Чазааның Чарлыы ёзугаар чогаалчы Юрий Шойдакович Күнзегештиң адын тывыскан[1]. 2013 чылда Тыва Республиканың Чазааның шиитпири-биле ном үндүрер черни Чер өнчүзүнүң яамызының чагырылгазындан Информастыг болгаш харылзаа яамызының чагыртырынга шилчиткен[4]. 2019 чылда ном үндүрер чериниң бажыңынга улуг септелге ажылдары эгелээн[5].
Ном үндүрер чер 2025 чылда 95 чыл юбилейин демдеглээн[6].
Ажыл-чорудулгазы
Ном үндүрер чер ниитилел-политиктиг, эртем, уран-чечен, уруглар болгаш өөредилге литературазынга тускайлаң. Тыва дылда номнарны үндүреринче, ол ышкаш делегей литературазының очулгаларынче улуг кичээнгейни угландырган.
Ном үндүрер чериниң ажыл-чорудулгазынга словарьлар, фольклор чыындылары, эртем-шинчилел ажылдары, тус черниң чогаал литературазы, фотоальбомнар белеткеп турар. Ном үндүрер чер национал культура төлевилелдеринге болгаш ном фестивальдарынга, ооң иштинде «Кызыл шөл» ном фестивалынга киржип турар.
Тыва литературлуг дылды кадагалап, сайзырадыры база национал культураны нептередири кол сорулга болуп артпышаан[7].
Үндүрүп турар сериялары
- «Литератураның орус болгаш совет классиктери»;
- «Тыва литератураның ном саңы»:
- «Шүлүкчү Тыва»[7].
| Бүдүрүлгениң хемчээлиниң статистиказы. 1974—2008 чылдарда | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| — | 1974[8] | 1979[3] | 1980[9] | 1982[10] | 1983[11] | 1984[12] | 1985[13] | 1990[14] | 2008[1] |
| Номнар болгаш брошюралар, үндүрген чүүлдер | 77 | 65 | 77 | 66 | 60 | 64 | 53 | 47 | 37 |
| Тираж, муң экз. | 454,2 | 303 | 460,0 | 392,6 | 364,3 | 400,3 | 348,3 | 483,6 | 60,6 |
| Бастырган арыннар-демдектер, муң | н. д. | н. д. | 4795,9 | 5867,1 | 4675,7 | 5584,7 | 5969,7 | 8993,5 | н. д. |
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 3 Издательство «Тувинское книжное издательство». Лаборатория Фантастики. Хынаан ай-хүнү: 4 марттың 2026. Архивтээн 14 февральдың 2021 года.
- ↑ 1 2 Н.Ш.Куулар. Тувинское книжное издательство. Новые исследования Тувы. Хынаан ай-хүнү: 3 марттың 2026.
- ↑ 1 2 3 Тувинское книжное издательство // Книговедение: энциклопедический словарь / гл. ред. Н. М. Сикорский. — М.: Советская энциклопедия, 1982. — 100 000 экз.
- ↑ Тувинское книжное издательство сменило учредителя. Тува-Онлайн (29 марттың 2013). Хынаан ай-хүнү: 3 марттың 2026. Архивтээн 14 февральдың 2021 года.
- ↑ Тувинское книжное издательство имени Ю. Ш. Кюнзегеша отметило 95-летие со дня основания. Правительство Республики Тыва (23 октябрьның 2025). Хынаан ай-хүнү: 3 марттың 2026.
- ↑ Тувинское книжное издательство имени Ю. Ш. Кюнзегеша отметило 95-летие. Хынаан 2 апрельдиң 2026.
- ↑ 1 2 Тувинское книжное издательство. Хынаан 2 апрельдиң 2026.
- ↑ Подик И. В. Чтение населения Республики Тыва: этнокультурные особенности / науч. рук. Н. П. Игумнова. — Москва, 2017.
- ↑ Печать СССР в 1980 году: Статистический сборник / Всесоюзная книжная палата. — М.: Финансы и статистика, 1981. — 10 000 экз.
- ↑ Печать СССР в 1982 году: Статистический сборник / Всесоюзная книжная палата. — М.: Финансы и статистика, 1983. — 10 000 экз.
- ↑ Печать СССР в 1983 году: Статистический сборник / Всесоюзная ордена «Знак почёта» книжная палата. — М.: Финансы и статистика, 1984. — 8000 экз.
- ↑ Печать СССР в 1984 году: Статистический сборник / Всесоюзная ордена «Знак почёта» книжная палата. — М.: Финансы и статистика, 1985. — 6500 экз. — ISBN 5-279-00154-6.
- ↑ Печать СССР в 1985 году: Статистический сборник / Всесоюзная ордена «Знак Почёта» книжная палата. — М.: Финансы и статистика, 1986. — 8000 экз.
- ↑ Печать СССР в 1990 году: Статистический сборник / НПО «Всесоюзная книжная палата». — М.: Финансы и статистика, 1991. — 3500 экз. — ISBN 5-279-00634-3.