Түрк күрүнелер организациязы

Рувики деп сайттан
Түрк Күрүнелер Организациязы
Изображение логотипа
Түрк Күрүнелер Организациязының тугу
Изображение логотипа
Түрк Күрүнелер Организациязы таңмазы
Türk Devletleri Teşkilatı Merkez Ofisi 1.jpg

  Организацияның киржикчи күрүнелери

  Хайгааракчылар
Кежигүн

Азербайджан
Казахстан
Кыргыстан
Турция
Узбекистан
Хайгааракчылар:
Венгрия
Туркменистан

Соңгу Кипрниң Турк Республиказы
Штаб-квартира Стамбул, Турция (Секретариат)
Баку, Азербайджан (Парламент ассамблеязы)
Астана, Казахстан (Делегей чергелиг Түрк академия)
Организацияның хевири Делегей чергелиг организация
Официальный язык азербайджан дыл
казах дыл
кыргыз дыл
турк
узбек дыл
Тургустунган чери Нахичевань[d]
Удуртукчулары
чиңгине секретарь

Кыргыстан Кубанычбек Омуралиев

(2022 чылдың ноябрь 11-ден тура)
Үндезилеттингени
Дата основания 2009 октябрьның 3
Албан-ёзузу-биле тургустунган ай-хүнү 2009 чылдың октябрьның 3
Түрк Күрүнелер Организациязы кылдыр эде адаттынганы 2021 чылдың ноябрьның 12
Сайтызы turkicstates.org
Логотип РУВИКИ.Медиа Түрк күрүнелер организациязы

Түрк Күрүнелер Организациязы (орус. Организация Тюркских Государств, азерб. Türk Dövlətləri Təşkilatı, каз. Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы; Türkı Memleketterınıñ Ūiymy, кырг. Түрк Мамлекеттер Уюму, тур. Türk Devletleri Teşkilatı, узб. Turkiy Davlatlar Tashkiloti, Туркий Давлатлар Ташкилоти) — түрк чоннарның аразында бүгү талалыг кады ажылдажылга дээш тургустунган делегей организация.

Түрк чөвүлел (орус. Тю́ркский сове́т, азерб. Türk Şurası, каз. Түрк Кеңесі; Türk Keñesı, кырг. Түрк кеңеши, тур. Türk Keneşi, узб. Turkiy Kengash, Туркий Кенгаш, англ. Turkic Council) 2009 чылдың октябрь 3-те Нахичевани хоорайга тургустунган[1]. Түрк дылдыг күрүнелерниң кады ажылдажылга чөвүлелиниң 2021 чылдың ноябрь 12-де Стамбулга болуп эрткен саммит үезинде Түрк чөвүлелдиң адын Түрк Күрүнелер Организациязы кылдыр өскертир дугайында шиитпир хүлээп алдынган[2].

Төөгүзү

ССРЭ тургустунган соонда болгаш 1991 чылга чедир Турция делегейде чаңгыс хамаарышпас болгаш делегей чергелиг хүлээп алдынган түрк дылдыг күрүне турган[3].

1992 чылдың октябрь 30-де Турцияның президентизи Тургут Өзалдың эгелээшкини-биле Анкара хоорайга бир дугаар түрк дылдыг күрүнелерниң чыыштары болуп эрткен. Тургут Озал, Абульфаз Элчибей, Ислам Каримов, Нурсултан Назарбаев, Сапармурат Ниязов, Аскар Акаев киришкен. Саммитке киржикчилер политиктиг болгаш экономиктиг чаңгыс демниг чорукту тургусканын чарлаан.

Казахстанның Алматы хоорайга 1993 чылдың июль 12-де Делегей чергелиг түрк культура организациязын  (орус) (тыв. (ТЮРКСОЙ) тургузар дугуржулгага атты салган[4].

1992 чылда Алматыга Түрк уран чүүл болгаш дылдарның каттышкан эргелели тургустунган. Баку хоорайга 1998 чылда Түрк дылдыг чурттарның парламент хуралы  (орус) (тыв. тургустунган. Ол ийи организация Түрк чөвүлелиниң хайгааралында[5].

Түрк дылдыг чурттарның күрүне баштыңнарының ийиги саммитизи 1994 чылдың октябрь 18-те Стамбулга чыглып келген. Саммитке түрк күрүнелерниң удуртукчулары киришкен. Киржикчилер эрткен чылын чок апарган Президент Тургут Өзалга хамаарыштыр ыыт чок олурган. Саммит орус болгаш турк талаларның аразында бот-боттарынга маргылдаа-биле кады эрткен. Саммитке Казахстанның Президентизи Нурсултан Назарбаев Мурнуу Европаның күрүнелериниң болгаш Кыдаттың киржилгези-биле Евразияның экономиктиг эвилелин тургузарын саналдаан.

Түрк күрүнелерниң баштыңнарының үшкү чыыштары 1995 чылдың август 28-те Бишкекке болуп эрткен. Саммит кыргызтарның «Манас» деп эпос шүлүктүң 1000 чыл оюнга дүгжүп турар кылдыр эрттирген. Кыргызстанның Президентизи Аскар Акаев күрүне баштыңнарынга саммитке тураскаадып даарап кылган «Президентилерниң улуг ковризин» хол-биле даарап каан онзагай алды коврикти белекке берген. Кыргызстанның Президентизи саммитти ажыдып тура, түрк республикалар үр үе дургузунда аңгыланып турган соонда, бот-боттарынга ажыктыг харылзааларны катап тургузуп, кады ажылдажылганы быжыглаар ужурлуг деп демдеглээн. Бишкекке болган саммитке Турцияның Президентизи Сулейман Демирель Турция регионнуң курлавырларын Турция таварыштыр делегей рыноктарынче үндүрер дээш, Төп Азияны Турция-биле холбаштырып турар автоорук тудуун мурнады көрүп турарын демдеглээн.

Азербайджан, Турция, Казахстан, Кыргызстан болгаш Туркменистанның төлээлери 2014 чылда болуп эрткен чөвүлелдиң Бодрум саммитинге киришкен. Бо саммитке Туркменистанның чөвүлелче киргенин чарлаан[6].

2018 чылдың апрель 30-де Узбекистан албан ёзузу-биле Түрк чөвүлелче кирген[7].

Түрк дылдыг күрүнелерниң кады ажылдажылга чөвүлелиниң VII-ги саммиди 2019 чылдың октябрьда Бакуга болуп эрткен[8]. Саммитке Турцияның президентизи Реджеп Тайип Эрдоган, Азербайджанның президентизи Ильхам Алиев, Кыргызстанның мурнакчы президентизи Сооронбай Женбеков, Венгрияның премьер-министри Виктор Орбан, Казахстанның мурнакчы президентизи Нурсултан Назарбаев база Узбекистанның президентизи Шавкат Мирзиёев киришкен[9].

Азербайджанның Президентизи Ильхам Алиевтиң эгелээшкини-биле 2020 чылдың апрельде коронавирус пандемиязын шиитпирлээр дээш, видеоконференция дамчыштыр Түрк Чөвүлелдиң ээлчег чок саммидин эрттирген[10].

Түрк чөвүлел

1990 чылдардан эгелеп бот-догуннаан түрк күрүнелерни каттыштырар делегей чергелиг политиктиг организацияны тургузарының дугайында идепкейлиг чугаа чоруп турар. Ындыг организацияны тургузарының ажылы 2000 чылдарның ортан үезинде Турция, Азербайджан, Казахстанның киржилгези-биле эгелээн. 2009 чылдың октябрь 3-те Азербайджанның Нахчыван хоорайга Азербайджанның, Казахстанның, Кыргызстанның болгаш Турцияның президентилери Нахчыван дугуржулгазынга атты салгаш, «Түрк чөвүлел» деп делегей чергелиг организацияны албан езузу-биле тургускан. Ол организацияже алды түрк күрүнелерниң дөрт кезии каттышкан.

Организацияның үндезилекчи чиңгине секретары Халил Акинчиниң чугаазы-биле алырга, «Түрк чөвүлел төөгүде бир дугаар түрк күрүнелерниң эки тура-биле каттыжыышкыны апарган».

Гурбангулий Бердимухамедовтуң удуртканы Туркменистан КНО-нуң хүлээп көргени нейтральдыг байдалын айыткаш, кежигүн болурундан ойталаан. Чурттакчы чоннуң саны-биле ийи дугаар улуг түрк чурт, Ислам Каримов баштаан Узбекистан, 1990 чылдарның ортан үезинде Турция-биле доң харылзаазы дээш, организацияны шуут тоовайн барган.

Түрк чөвүлелдиң тугун 2012 чылда хүлээп алган.

2018 чылдың апрель 30-де Узбекистанның Түрк чөвүлелинге катчып, Бишкек хоорайга болур организацияның чоокку саммитинге киржирин чарлаан. Киржикчи болурунуң дугайында билдириишкинни 2019 чылдың сентябрь 12-де албан езузу-биле киирген.

2018 чылдың төнчүзүнден бээр Венгрия хайгааракчы апарган болгаш долу кежигүн болурун дилеп болур. 2020 чылда Украинаның даштыкы херектер сайыдының оралакчызы Эмине Джеппар Украинаның хайгааракчы болурун күзеп турарын чарлаан.

2014 чылдың декабрь 24-те Киевте Азербайджаннарның Каттышкан Диаспоразының Украинада албан чериниң чанында Түрк Чөвүлелдиң бир дугаар регионалдыг диаспора албан чери ажыттынган. Хикмет Джавадовту кол координатор кылдыр соңгуткан.

Түрк күрүнелер организациязы

2021 чылдың ноябрь 12-де Стамбулга болуп эрткен Түрк дылдыг күрүнелерниң кады ажылдажылга чөвүлелиниң VIII-ки саммидинге Турцияның Президентизи Реджеп Тайип Эрдоган  (орус) (тыв. Түрк чөвүлелдиң адын Түрк күрүнелер организациязы кылдыр эде адаан деп чарлаан. Ол-ла саммитке Туркменистанны Организацияже хайгааракчы кылдыр киирген.

2022 чылдың апрель 27-де организацияның Конституция судтарының чөвүлели тургустунган.

Түрк делегейниң муниципалдыг тургузуглар эвилелиниң 30 чурттарның болгаш регионнарның тус чер чагыргаларын төлээлеп турар комплекстиг тургузуу улуг ужур-дузалыг. Түрк делегейниң муниципалдыг тургузуглар эвилелиниң 6-гы съездизи 2022 чылдың июнь 10-да болуп эрткен[11].

Венгрия (2018 чылдан эгелеп) биле Туркменистан (2021 чылдан эгелеп) организацияның ажыл-чорудулгазынга хайгааракчылар кылдыр киржип турар[12].

Организацияның сорулгалары

Нахчиван дугуржулгазының преамбулазы кежигүн күрүнелерниң Каттышкан Нациялар Организациязының Уставында бижиттинген сорулгаларны болгаш принциптерни сагып чоруур күзелин катап бадыткап, Түрк дылдыг күрүнелерниң аразында комплекстиг кады ажылдажылганы улам быжыглаары болгаш бүгү регионга болгаш делегейде тайбың болгаш турум чорукка кады үлүг-хуузун киирери деп Түрк Чөвүлелдиң кол сорулгазын тодараткан. Киржикчи күрүнелер демократтыг үнелиг чүүлдерге, кижиниң эргелеринге, хоойлу-дүрүмге болгаш эки башкарылганың принциптеринге бердингенин катап бадыткаан.

Нахчыван дугуржулгазы организацияның дараазында кол сорулгаларын болгаш сорулгаларын тодараткан:

  • Киржикчилерниң аразында бот-боттарынга бүзүрелди болгаш найыралды быжыглаары;
  • Даштыкы политика айтырыгларынга хамаарыштыр ниити туружун тургузары;
  • Делегей чергелиг терроризмге, экстремизмге, сепаратизмге болгаш транснационалдыг кем-херек үүлгедиишкиннеринге удур демиселди чорудар;
  • Ниити сонуургалдыг бүгү адырларда регионалдыг болгаш ийи талалыг кады ажылдажылганы деткиири;
  • Бот-боттарынга садыглажыышкын болгаш инвестиция кылырынга таарымчалыг байдалдарны тургузары;
  • Бүгү талалыг болгаш деңзилиг экономиктиг өзүлдеже, социал болгаш культурлуг хөгжүлдеже чүткүл;
  • Эртем, технология, өөредилге, кадык камгалал, культура, спорт болгаш туризм талазы-биле кады ажылдажылганы калбартыры;
  • Медиа биле харылзааның өске-даа аргаларының аразында харылзааны деткиири;
  • Юридиктиг медээлер солчулгазынга дузалаар болгаш юридиктиг кады ажылдажылганы быжыглаар.

Түрк күрүнелер организациязы 2025 чылдың байдалы-биле алырга, энергетика, ногаан экономика, туризм, цифровизация дээн ышкаш 35 ажыг угланыышкыннарда кады ажылдажылганы хөгжүдүп турар[13].

Структуразы

Организацияның кол политиктиг болгаш административтиг органнары
Ады Турар чери Кылыр ажылы болгаш статузу
Секретариат Стамбул, Турция Хүн бүрүде ажыл-чорудулганы, саммиттерни организастаарын болгаш шиитпирлерни боттандырарын харыылаар доктаамал күүсекчи орган. Чиңгине секретары: Кубанычбек Омуралиев.
Күрүнелерниң баштыңчыларының чөүүлели — Стратегиязын тургузуп турар Дээди удуртукчу орган. Чылдың-на саммиттерни эрттирип, кол декларацияларны хүлээп ап турар[14].
Даштыкы херектер сайыттарының чөвүлели — Даштыкы политиканы харыылап турар, күрүне баштыңнарының чөвүлелинге шиитпирлерни белеткээр, секретариаттың бюджедин бадылаар.
Улуг албан-дужаалдыглар комитеди — Даштыкы херектер сайыттарының чөвүлелиниң болгаш күрүне баштыңнарының чөвүлелиниң хуралдарының хүн чурумун болгаш документилерин белеткээр Немелде орган.
Аксакалдар чөвүлели — Түрк делегейниң хүндүткелдиг кижилери кирген, чаңгыс демниг чорукту быжыглаар дээш, үлежип турар чаңчылдарга болгаш үнелиг чүүлдерге даяныр Сүмелекчи орган.
Харылзаалыг болгаш эксперт органнар (харылзаалыг структуралар)
Ады Турар чери Ажылы база статузу
чиңгине прокурорлар чөвүлели — 2021 чылда Бакуга тургустунган. Чөптүг чорук болгаш транснационалдыг кем-херек үүлгедиишкини-биле демисел талазы-биле координация[15].
Түрк күрүнелерниң парламент хуралы (ТҮРКПА) Баку, Азербайджан Кады ажылдажылганың парлалга хемчээли. 2008 чылда тургустунган, парламентилер аразында чугаа болгаш хоойлужудулганың чоокшулажыышкынының органы[16].
Конституция шүүгү черлериниң чөвүлели — 2022 чылдың апрель 27-де тургустунган. Конститусчу чөптүг чорук талазы-биле юридиктиг кады ажылдажылганың хөгжүлдезинге болгаш арга-дуржулга солчулгазынга дузалаар.
Делегей чергелиг түрк культура организациязы (ТЮРКСОЙ) Анкара, Турция «Культурлуг чалгын» ОТГ, «Түрк делегейниң ЮНЕСКО». 1993 чылда тургустунган, ол культурлуг өнчү-хөреңгини кадагалап, чонга нептередип турар.
Делегей чергелиг Түр академия Астана, Казахстан «Эртем-шинчилелдиг чалгын» ОТГ. 2009 чылда эгелээни ол түрк чоннарның төөгүзүн, дылын болгаш литературазын шинчилээр ажылдарны удуртуп турар.
Түрк инвестициялыг фонд — Инфраструктура, логистика, энергетика болгаш технология талазы-биле кады төлевилелдерни акшаландырар дээш тургустунган.
«Ногаан» ашкаландырыышкын чөвүлели — 2024 чылда тургустунган. Ногаан инвестицияларны хаара тудуп, экологтуг төлевилелдерни акшаландырып турар.
Түрк культура болгаш салгал фондузу — Түрк чоннарның культурлуг өнчүзүн кадагалап арттырарынга болгаш нептередиринге, ооң иштинде төөгү болгаш культура тураскаалдарын камгалаарынга идигни бээр.

Болуукшуннар

Ай-хүнү Күрүне Хоорай Болуушкун
1992 чылдың октябрь 30 Турция Анкара Бирги Саммит
1993 чылдың июль 12 Казахстан Алма-Ата TÜRKSOY-ну тургузар талазы-биле Алматы дугуржулгазы
1994 чылдың октябрьның 18 Турция Стамбул Ийиги Саммит
1995 чылдың август 28 Кыргыстан Бишкек Үшкү Саммит
1996 чылдың октябрь 21 Узбекистан Ташкент Дөрткү Саммит
1998 чылдың июнь 9 Казахстан Астана Бешки Саммит
2000 чылдың апрель 8 Азербайджан Баку Алдыгы Саммит
2001 чылдың апрель 26 Турция Стамбул Чедиги Саммит
2006 чылдың ноябрь 17 Турция Анталья Сески Саммит
2008 чылдың ноябрь 21 Турция Стамбул TÜRKPA тургузар дугайында Стамбул дугуржулгазы
2009 чылдың октябрь 3 Азербайджан Нахичевань Тоску Саммит, Түрк чөвүлелин тургузарының дугайында Нахичевани дугуржулгазы
2010 чылдың сентябрь 15 Турция Стамбул Онгу саммит (Түрк дылдыг күрүнелерниң организастыг эвес саммиттериниң сөөлгүзү)
2011 чылдың октябрь 21 Казахстан Алма-Ата Түрк Чөвүлелиниң Бирги Саммиди, Экономиктиг болгаш Садыг-саарылга адырларында кады ажылдажылга
2012 чылдың август 23 Кыргыстан Бишкек Түрк Чөвүлелиниң Ийиги Саммиди, Өөредилге, Эртем болгаш Культура талазы-биле кады ажылдажылга
2013 чылдың август 16 Азербайджан Габала Түрк Чөвүлелиниң Үшкү Саммиди, Чүък сөөртүлгезиниң талазы-биле кады ажылдажылга
2014 чылдың июнь 5 Турция Бодрум Түрк Чөвүлелиниң Дөрткү Саммиди, Туризм талазы-биле кады ажылдажылга
2014 чылдың декабря 24 Украина Киев Украинада Түрк чөвүлелиниң бир дугаар регионалдыг төвүнүң ажыдыышкыны
11 сентября 2015 Казахстан Астана Түрк Чөвүлелиниң Бешки Саммиди, Медиа болгаш Информация адырында кады ажылдажылга
2018 чылдың сентябрь 2 Кыргыстан Чолпон-Ата Түрк Чөвүлелиниң Алдыгы Саммиди
2019 чылдың октябрь 15 Азербайджан Баку

Түрк Чөвүлелиниң Чедиги Саммиди[17]

2020 чылдың апрель 10
онлайн саммит
 Коронавирус пандемиязы-биле демисежир онзагай саммит[10]
2021 чылдың ноябрь 12 Турция Стамбул Түрк чөвүлелдиң Сески саммиди[18]
2022 чылдың ноябрь 11 Узбекистан Самарканд Түрк чөвүлелдиң Тоску саммиди[18][19]
2023 чылдың март 16 Турция Анкара 2023 чылдың февраль 6-да Турцияга болган чер шимчээшкининиң салдарларын чайладырынга тураскааткан күрүне баштыңнарының онзагай саммиди[20]
6 июля 2024 Азербайджан Шуша Күрүне баштыңнарының албан ёзузу-биле эвес саммиди. Карабах декларациязын хүлээп алган, келир үеде кады ажылдажылганың мурнады шиитпирлээр айтырыгларын тодараткан[21].
2024 чылдың ноябрь 6 Кыргыстан Бишкек Күрүне баштыңнарының чөвүлелиниң Он бирги саммиди. Бишкек декларациязы хүлээп алдынган. Ат салган документилерниң аразында Түрк делегейниң хартиязы, хамааты камгалал механизминиң дугайында дугуржулгалар, түрк төп банкыларның чөвүлели, техниктиг спутникти тургузары дээш оон-даа өске[22]
2025 чылдың май 21 Венгрия Будапешт Албан ёзузу-биле эвес саммит. Түрк күрүнелер организациязының хайгааракчы күрүнениң девискээринге эрткен бир дугаар саммит. Будапешт декларациязы хүлээп алдынган[23].
2025 чылдың октябрь 7 Азербайджан Габала Күрүне баштыңнарының чөвүлелиниң XII-ги саммит. «Регионнуң амыр-тайбыңы болгаш айыыл чок чоруу» деп девиз-биле кол ужуражылга. Габала декларациязын хүлээп алган. Кады ажылдажылганың «ОТГ+» xаа хевирин бадылаан[24].
2026 чылдың май 15 Казахстан Туркестан Күрүне баштыңнарының албан ёзузу-биле эвес саммиди[25].

Түрк күрүнелер организациязының чиңгине секретарлары

№ Ат-сывы Чурту Албан-дужаал хүлээп алганы Албан-дужаалдан халашканы
1 Халил Акынджы Турция 2009 чылдың октябрь 3 2014 чылдың сентябрь 16
2 Рамиль Гасан Азербайджан 2014 чылдың сентябрь 16 2018 чылдың сентябрь 3
3 Багдад Амреев Казахстан 2018 чылдың сентябрь 3 2022 чылдың ноябрь 11
4 Кубанычбек Омуралиев Кыргыстан 2022 чылдың ноябрь 11 ам-даа албан-дужаалда

Сүлде-демдээ

Тугу

Бирги тугу (2012—2024 чылдар)

Чаңгыс аай демдек дугайында бодал организацияның сайзыралының эгезинде тыптып келген. 2012 чылдың август 22-де Бишкекке Даштыкы херектер сайыттар чөвүлели тукту ажылдап кылыр деп шиитпирлээн, ооң соонда ону күрүне баштыңнарының чөвүлели бадылаан.

Бир дугаар тукту үндезилекчи чурттарның национал демдектеринден элементилерниң синтези кылдыр тургускан, оларның чаңгыс демниг чоруун болгаш бодунуң күзели-биле каттышканын илередип турар:

  • Фону: Казахстандан үлегерлеп алган көк өң дээрни, амыр-тайбыңны болгаш түрк үндезиннерни илередип турган.
  • Хүн: Ак хүн, Кыргызстанның тугунда демдекке дөмей, чырык, амыдырал, катап төрүттүнериниң демдээ турган.
  • Чартык ай: Турцияның тугундан алган элементи, күрүне болгаш сайзыралдың демдээ.
  • Сылдыс: Азербайджанның тугундан сес ужуктуг сылдыс хамаарышпас чорукту болгаш келир үеже чүткүлдү илередип турган.

Бо тук 12 чыл дургузунда үргүлчүлээн, организацияның институционалдыг сайзыралының бирги чадазын илередип турар.

Чаа тугу (2024 чылдың ноябрь 6-дан)

Бишкекке болуп эрткен Түрк күрүнелер организациязының күрүне баштыңнарының 11-ги саммитинде чаарттынган тукту хүлээп алгаш, ханы болгаш концептуалдыг сүлде-демдекче шилчип турарын демдеглээн[26].

  • Дизайн: көк пөс, ында ак сес ужуктуг сылдыс (Сельджук сылдызы), хүннүң херелдери болгаш ак төгерикте сес углуг сылдыстарлыг көк чартык ай[27].
  • Хемчээлдери: 2:3 талалыг.

Эмблема болгаш көрүштүг бот-тускайлаңы

Туктан аңгыда, организацияда көрүштүг бот-тускайлаңының өске-даа элементилери бар:

  • Эмблема: Туктуң төп элементизи — херелдери-биле хүн, чартык ай болгаш сылдыс — хөй кезиинде аңгы демдек кылдыр ажыглаттынып турар, чижээ, организацияның албан езузунуң сайтызында.
  • Ооң мурнунда эмблемазы (2012—2024 чч.): Ол бирги тукка дөмей көк арынны, ак хүннү, чартык айны болгаш сылдыс каттыштырган логотипти көргүскен.

Ажыл-чорудулгазы

Түрк делегейниң Дээди ордени-биле кады[28] Алишер Навой аттыг делегей чергелиг шаңнал база тургустунган, Чингис Айтматов ооң бирги лауреады болган[28].

Демдеглелдер

  1. ↑ Нахичеванское соглашение о создании Совета сотрудничества тюркоязычных государств. ru.government.kz. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  2. ↑ Тюркский совет переименовали в Организацию тюркских государств. TACC. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  3. ↑ Формирование восточного направления внешней политики Турции в конце xx века в условиях геополитической трансформации. cyberleninka.ru. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  4. ↑ Международная организация тюркской культуры ТЮРКСОЙ (20151127T2023). Хынаан 26 майның 2026.
  5. ↑ ТС по-тюрски. stoletie.ru. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  6. ↑ Виктория Панфилова. Союз тюркоязычных стран усилился Туркменистаном (рус.). Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026. Архивтээн 23 майның 2015 года.
  7. ↑ Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi. turkkon.org. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  8. ↑ Саммит Тюркского совета в Баку пройдет на самом высоком уровне. aa.com.tr. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026. Архивтээн 23 сентябрьның 2021 года.
  9. ↑ В Баку прошёл VII Саммит Совета сотрудничества тюркоязычных государств (рус.). Abc.az. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026. Архивтээн 17 октябрьның 2019 года.
  10. ↑ 1 2 Саммит Тюркского совета проходит в формате видеоконференции (рус.). Информационное Агентство Репорт. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026. Архивтээн 26 майның 2020 года.
  11. ↑ Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan. 30 ülke ve bölgeden yerel yönetimin temsil edildiği Türk Dünyası Belediyeler Birliği’nin kuşatıcı yapısı önemlidir. T.C. Cumhurbaşkanlığı (10 июньнуң 2022). Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  12. ↑ Организация тюркских государств (ОТГ): происхождение, мотивы, особенности и влияние. cyberleninka.ru. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  13. ↑ Основные достижения и планы ОТГ на 2025 год под председательством Кыргызстана. Интервью с Кубанычбеком Омуралиевым (2025-02-02). Хынаан 26 майның 2026.
  14. ↑ Общая сила тюркского мира: Организации тюркских государств 16 лет. Хынаан 26 майның 2026.
  15. ↑ В Ташкенте состоялось заседание генеральных прокуроров государств-членов ОТГ. Хынаан 26 майның 2026.
  16. ↑ «Важно использовать совокупный потенциал для достижения общих целей»: Спикер Сената выступил на заседании ТюркПА (рус.). senate.parlam.kz. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  17. ↑ Официальный сайт президента Азербайджанской Республики - НОВОСТИ » Мероприятия (рус.). ru.president.az. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026. Архивтээн 16 октябрьның 2019 года.
  18. ↑ 1 2 В Стамбуле обсуждают пути углубления сотрудничества тюркоязычных государств. aa.com.tr. Хынаан ай-хүнү: 29 майның 2026. Архивтээн 9 февральдың 2022 года.
  19. ↑ Samarqandda 11-noyabr kuni Turkiy davlatlar tashkiloti sammiti bo‘lib o‘tadi.
  20. ↑ Ильхам Алиев принял участие в чрезвычайном саммите Организации тюркских государств в Анкаре » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики (рус.). president.az. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  21. ↑ Кондратьев, Владислав. Состоялся неформальный саммит Организации тюркоязычных государств - «Каспийский вестник» (2024-07-09). Хынаан 26 майның 2026.
  22. ↑ Куда Турция тянет Среднюю Азию? Итоги саммита тюркских государств в Бишкеке. Хынаан 26 майның 2026.
  23. ↑ Тюркский мир и Европа: роль Казахстана в новом диалоге. Хынаан 26 майның 2026.
  24. ↑ В Габале состоялся 12-й Саммит Совета глав государств Организации тюркских государств » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики (рус.). president.az. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  25. ↑ Тюркский мир собирается в Туркестане: лидеры обсудят ИИ и цифровое будущее. Хынаан 26 майның 2026.
  26. ↑ Новый флаг приняли лидеры Организации тюркских государств. Хынаан 26 майның 2026.
  27. ↑ АООТ «Демирёллары» (англ.). railway.gov.tm. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
  28. ↑ 1 2 В Самарканде состоялся IX Саммит Организации тюркских государств » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики (рус.). president.az. Хынаан ай-хүнү: 26 майның 2026.
Дөзү – «https://tyv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Түрк_күрүнелер_организациязы&oldid=340750»