Франциск (Рим Папазы)
| Чырыткылыг Рим Папазы | |||
| Франциск | |||
|---|---|---|---|
| лат. Franciscus | |||
| Папа Франциск 2021 чылда | |||
| | |||
|
|||
| 2013 чылдың март 13 — 2025 чылдың апрель 21 | |||
| Соңгутканы | 2013 чылдың март 13 | ||
| Дүжүлгеге олуртканы | 2013 чылдың март 19 | ||
| Церковь | Католик церковь | ||
| Ооң мурнунда | Бенедикт XVI | ||
|
|||
| 1998 чылдың февраль 28 — 2013 чылдың март 13 | |||
| Ооң мурнундаазы | Антонио Кваррасино | ||
| Салгакчызы | Марио Аурелио Поли | ||
|
|
|||
| Эртем чадазы | Шажын эртеминиң доктору | ||
| Төрүттүнгенде ады | Хорхе Марио Бергольо | ||
| Төрүттүнгенде шын ады | Jorge Mario Bergoglio | ||
| Төрүттүнген ай-хүнү |
1936 декабрьның 17[1][2][…] |
||
| Мөчээн ай-хүнү |
2025 чылдың апрель 21 |
||
| Адазы | Марио Хосе Бергольо[d] | ||
| Иези | Реджина Мария Сивори[d] | ||
| Пресвитер хиротония | 1969 чылдың декабрь 13 | ||
| Монах сагыл четтиргени | 1973 чылдың апрельдиң 22[4] | ||
| Епископ хиротония | 1992 чылдың июнь 27 | ||
| Кардинал | 2001 чылдың февраль 21 | ||
| Автограф |
|
||
|
|
|||
| Шаңналдары | |||
Франциск (лат. Franciscus, итал. Francesco), соңгуттурар мурнунда – Хорхе Марио Бергольо (исп. Jorge Mario Bergoglio; 1936 чылдың декабрьның 17-де Буэнос-Айреске төрүттүнген) – 266-гы Рим Папазы[5]. 2013 чылдың март 13-те соңгуттурган. Төөгүде бирги Чаа Чырыктан Папа болгаш 1200 ажыг чыл иштинде бир дугаар Европадан эвес Папа (731-ден 741 чылга чедир башкарып турган Григорий III сирийжиниң соонда)[6]. Бирги Папа-иезуит. Григорий XVI үезинден (1831–1846) бирги сагылдыг Папа[7].
2025 чылдың апрель 21-де чок апарган[8].
Допчу намдары
Хорхе Марио Бергольо 1936 чылдың декабрьның 17-де Буэнос-Айреске итальян эмигрант демир-орук ажылчыны Марио Джузеппе Бергольо болгаш ооң өөнүң ишти Реджина Мария Сивориниң өг-бүлезинге төрүттүнген.
Беш ажы-төлүнүң бичиизи[9]. Химик-технолог дипломун алган.
Буэнос-Айреске Вилья-Девотонуң семинариязынга өөренип турган.
1958 чылдың март 11-де иезуиттерниң орденинче кирип алган[10]. Ооң соонда Ыдык Иосифтиң колледжинге өөредилгезин уламчылаан, аңаа философия талазының лиценциат чадазын алган. Буэнос-Айрестиң үш католик колледжтеринге литератураны, философияны база теологияны башкылап турган. Испан дылдан аңгыда, итальян болгаш немец дылдарга хостуг чугааланып турган.
Улусту хүрээже углаар салым-чаяанын билип каарының бетинде, Аргентинада дүнеки клубка үндүр октаар кижи болуп, база ол ышкаш аштакчылап болгаш лаборантылап ажылдап турганын Рим Папазы Франциск чугаалап турган.
Иезуит
1969 чылдың декабрь 13-те Бергольо долу сагылдарны хүлээп кылдыр дагзыттынган. Аргентин найысылалдың Сан-Мигель колледжиниң теологтуг факультединиң профессору кылдыр томуйлаттырган. 1970 чылдарда Аргентинаның иезуит орденинге янзы-бүрү албан-дужаалдарны ээлеп турган.
Хорхе Марионуң удуртукчу билиглерин магадаан иезуит орденниң удуртулгазы Бергольону эрге-байдалын бедиткен. 1980 чылда ол бодунуң альма-материниң – Ыдык Иосифтиң семинариязының ректору кылдыр томуйлаттынган. Ол дужаалды 1986 чылга чедир ээлээн. Ооң соонда Германияга доктор диссертациязын камгалап алгаш, төрээн чуртунче Кордов архиепископияның чүдүкчүзү болгаш шажын директору кылдыр эглип келген.
Епископ
1992 чылдың май 20-де Бергольону Ауканың титулярлыг епископтуң ады-биле Буэнос-Айрестиң дузалал епискову кылдыр томуйлаан. Ол 1992 чылда июнь 27-де Буэнос-Айрестиң кафедралыг хүрээзинге Буэнос-Айрестиң архиепискову кардинал Антонио Кваррасино-биле епископ кылдыр томуйлаттырган. Кажан кардинал Кваррасино бодунуң албан хүлээлгелерин удатпас доозары билдине бергенде, 1997 чылдың июнь 3-те Бергольону Буэнос-Айрестиң архиеписковунуң коадъютору (епархияны салгаар эргелиг епискову) кылдыр томуйлаан.
Кардинал Кварассинонуң чок апарганының соонда 1998 чылдың февраль 28-те Буэнос-Айрестиң чаа архиепискову апарган. 1998 чылдың ноябрь 6-да Аргентинада боттарының иерархы чок турган (ооң санында орус католиктерниң миссиязы) чөөн чаңчылдарының католиктериниң ординарийи кылдыр томуйлаттырган[11][12][13]).
Кардинал
2001 чылдың февраль 21-де Рим Папазы Иоанн Павел II Бергольону Ватиканда консисторияның кардиналынче көдүрген. Ол Сан-Роберто-Беллармино хүрээниң адын алган.
Кардинал кылдыр Бергольо Рим куриязының элээн каш административтиг албан-дужаалдарынга хары угда томуйлаттырган. Ол шажын-чүдүлге херектериниң Конгрегациязының, бурганга мөргүүрүнүң болгаш ыдык ёзу-чурумнуң Конгрегациязының, амыдыралга тураскааткан институтарның болгаш апостол чуртталгазының ниитилелдериниң Конгрегациязының кежигүнү турган. Бергольо ол ышкаш Латин Американың Комиссиязының болгаш Папаның өг-бүлениң херектериниң Совединиң кежигүнү апарган.
Кардинал Бергольо бодунуң амы-хууда биче сеткилдии-биле, доктриналдыг консерватизми-биле болгаш социал чөптүг чоруктуң ажыл-херээнге бердингени-биле билдингир турган. Ооң ат-алдарынга тодаргай үлүг-хууну киирип турган хөлчок бөдүүн амыдыралдың хевирин тудуп чораан. Архиепископтуң ордузун бичии-даа сагындырбас, бичежек квартирага чурттап турган, хөй-ниити транпортунга ажыктыг кылдыр чолаачылыг персоналдыг лимузинден ойталаан база чамдык медээлерден, ол бодунга чемни боду кылып ап турган.
2005 чылдың апрель 15-те кижиниң эрге-ажыын камгалаар адвокат Бергольога удур, ону 1976 чылда ийи иезуит ламаларны оорлап апарган дайын хунтазы-биле сүлчээге буруудадып, кеземче херээн оттурган[14]. Ол херекти сайгарып турган аргентин шииткекчи Херман Кастелли 2013 чылдың март 17-де La Nacion солунга интервьюзунга «Хорхе Бергольо (Рим Папазы) ол ламаларны «дужаапкан», деп медеглел – долузу-биле меге. Бис шуптузун сайгардывыс, ол тайылбырны дыңнадывыс, илдең барымдааларны көрдүвүс база ооң ол байдалда кылдыныглары юридиктиг кады киржилге эвес деп түңнелге келдивис. Бир эвес оон өскээр турган болза, ол дугайын бистер медеглээр ийик бис» деп чугаалаан[15][16][17].
Папабиль
Рим Папазы Иоанн Павел II чок апарганының соонда, Бергольо Ватиканче 2005 чылдың Папа Конклавынга кардинал-соңгукчу кылдыр киржиринче кыйгыртырган. Бергольо папабиль кылдыр көрдүнүп турган-даа болза, Конклав чаа Папа кылдыр кардинал Йозеф Ратцингерни соңгаан. Ынчалзажок, Конклавтың киржикчизи ында бир кардиналдың, ылаптыы тодаргай тургустунмаан, 2005 чылдың сентябрьда парлаттынган чажыт хүн демдеглердеринде Бергольо Конклавка Ратцингерниң кол удурланыкчызы турганын көргүзүп турар[18].
Документилерниң медээзи-биле Бергольо үшкү бадылаашкында 40 үннү алган, ынчалза-даа дөрткү, шиитпирлиг болган турунда ооң түңнелдери чүгле 26 үн болган.
2005 чылдың епископтар Синодазының үезинде Бергольо постсинодалдыг советтиң кежигүнү кылдыр соңгуттурган. 2005 чылдың ноябрь 8-те Аргентинаның Епископтуг конференциязын үш чыл хуусаага башкара берген (2005-2008).
Бенедикт XVI ойталаанының соонда кыйгырткан 2013 чылдың конклавынга база-ла папабильдерниң санынче кирип турган болгаш (өске хөй-ле кордакчыларның аразындан) бо удаада соңгуттурган[19].
Рим Папазы кылдыр соңгааны
Рим Папазы кылдыр 2013 чылдың март 13-те соңгуттурган. Папа ыдык Франциск Ассизкийниң алдар адынга Франциск (лат. Franciscus) деп атты хүлээп алган[20].
Ол атты ажыглаары — папалаашкын төөгүзүнде бир дугаары болуп турар, ындыг-даа бол, Франциск I дугаарны ажыглавас деп шиитпирлээн. Ооң ады сан-биле, кажан чүгле келир үеде Франциск II аттыг Папа тыптып келир болза, коштунар. Франциск бир дугаар — иезуиттерниң Орденин төлээлеп турар, база ол ышкаш Чаа Чырыктың бирги Папазы болган.
Франциск Папаның дүжүлгеге саадаалгазы 2013 чылдың март 19-та болуп эрткен.
Понтификат
Ону хөлүн эртир хөй дорамчылалдар албазын дээш, кардиналдарның сагыш-човаашкынындан Франциск социал четкилерге аккаунт ажытпаан. Ынчалзажок, Рим Папазы 2019 чылдың январь 21-де «Кыйгыргаш мөргү» (Click to pray) деп Папаның мөргүлдерлиг тускай сайтызын база чогуур мобилдиг капсырылгаларны ажылдатканын чарлаан. Понтифик боду амы-хууда чаңчылчаан улуг-хүннүң номналының үезинде холунга планшеттиг идекпейлиг таныштырган[21].
2014 чылдың август 19-та Франциск Папа журналистерге, ол база ооң мурнундагызы Папа дег, кадыының байдалының уржуундан дүжүлгеден ойталап болурун чугаалаан.
2015 чылдың сентябрьда Гаванага понтифик чуртталгазының сөөлгү чылдарында хөй улус мурнунче шоолуг үнместээн турган 89 харлыг Фидель Кастронуң чурттап турар черинге барып четкен[22].
2015 чылда ооң удуртулгазы-биле бадылганы күш чок деп санаар чорудулганы бөдүүнчүдер реформаны эрттирген. 2016 чылдың апрель 8-те Францискиниң Amoris laetitia (лат. Радость любви) деп, өг-бүле болгаш ооң амгы делегейде туружунга тураскааткан апостол сургаалы парлаттынган[23][24].
Шажын институду (Ватиканның банкызы) 2013 чылдың октябрьның эгезинде коррупция-биле тулчурунуң болгаш башкарарының аазаттынган реформаларының иштинге бодунуң төөгүзүнде бир дугаар отчёдун парлаан. 2015 чылдың декабрьда Франциск Ватиканның бир-ле дугаар даштыкы каттышкан саң-хөө отчёдунуң аудидин (бо ажылды кылырынга PricewaterhouseCoopers аудит компаниязын шилээн) томуйлаан.
2016 чылдың февраль 12-де Гаванага Франциск Москваның болгаш бүгү Русьтуң патриархы Кирилл-биле ужурашкан. Орус православ шажынның болгаш Католиктиг хүрээлерниң төөгүзүнде ындыг деңнелдиг ужуражылга бир дугаары болган.
Ол ышкаш Франциск 2018 чылдың августа өлүрүп шаажылаарынга удур чугааланган. Ооң туружу практиктиг түңнелдерлиг турган: Нью-Йорк штаттың губернатору (АКШ чурттакчы чон талазы-биле 4-кү штады) Эндрю Куомо папа-биле каттышканының демдээ кылдыр ол-ла айда штатка өлүрер шаажылалды күш чок болдурарының дугайында хоойлуну киирерин аазаан[25].
Франциск, Делегейниң ийиги дайынында келген турган потификат Пия XII документилерин хуусаадан эрте чажыдын ажыдып каапкан[26][27].
2022 чылдың мартта Украинага дайынчы хемчеглерге харыы кылдыр Франциск «өртек чок үнелиг базым» деп адаттынган, Ыдык Престолда Россияның элчин черинге барып четкен[28]. Франциск Украинаның президентизи Зеленскийже долгапкаш бодунуң «сагыш човаанын» илереткеш, Ватикан «чугаалажыышкыннар кылыр черни» тып турарын медеглээн[29]. Ачы-дуза чедирери-биле март эгезинде ийи бедик дужаалдыг кардиналдарны Украинаже чоргузарын чарлааш, «Ыдык Престол тайбыңга бараан болуру-биле чүнү-даа кылырынга белен», — деп Папа чугаалаан[30][31].
Францискиниң Канадаже апостол аян-чоруунуң төнчүзүнде 2022 чылдың июльда: «Бо чорук хыналда-даа ышкаш болду… ол шын, мындыг байдалдыг аян-чорук кылбас хоржок» деп медеглээн болгаш, кадыының байдалының аайы-биле ойталап болурун даап бодаан. Рим Папазы салдынган артроз диагнозунуң уржуундан кресло-коляскалыг арай деп шимчеп чоруп турган[32].
2025 чылдың февраль 14-те Джемели римниң эмнелгезинче тыныш органының инфекциязы-биле чыттырып эмнеткен. 2025 чылдың март 6-да Ватиканның парлалга албан чери понтификтиң байдалы доктаамал быжыг деп медеглээн[33].
Чыттырып эмнеткениниң соонда, Папа Франциск февраль 14-тен тура турганы Джемелли римниң эмнелгезиниң балконунга чоруурунуң мурнунда көстүп келген. Ол келгеннерни мендилешкеш, бодунуң йөрээлин ыткаш, адаанда шөлде чыглып келген, барык үш муң хире кижилерге «эргек салаазын өрү баштандыр» көргүскен. Ооң соонда Санта-Мария-Маджоре базиликаже углапкаш, аңаа Папа базиликазының коадъютор-архиепискову, кардинал Роландас Макрицкаска ужуражы бергеш, Мария Salus Populi Romani бурганның мурнунга ону камгалап, карактап турары-биле четтиргенин илереткен чечектерин салып каары-биле дамчыткан[34].
Моральдыг болгаш социал айтырыгларга туружу
Эволюция теориязы
2014 чылдың октябрьның 14-те Понтификалдыг эртемнер академиязынга Рим Папазы Франциск сөс ап чугаалааш, дараазында чүүлдү медеглээн: «Кажан бистер Амыдырал номум номчуп тургаш, Бурган бо делегейни хуулгаазын ыяштың дузазы-биле тургузуп каан болгаш чүнү-даа кылып шыдаптар илбичи кылдыр даап бодаар айыылывыс бар. Ынчалза-даа ол ындыг эвес».
Хосталырының теологиязы
Бергольо — бодунуң депшилгезиниң хаяазында-ла «хосталырының теологиязындан» ыраттынып алган уран-чечен шажын номналчызы. Тускай эртемниглер ону Comunione e Liberazione деп консервативтиг ямбылыг шимчээшкинге чоок деп даап бодап турарлар.
Уруг дүжүртүрү болгаш эвтаназия
Кардинал Бергольо бодунуң шажынчыларын болгаш карачал кижилерин уруг дүжүртүрү болгаш эвтаназияга удур чугааланырынче кыйгырып турган[35].
Гомосексуалдыы
Аргентинаның чазааның 2010 чылда кииргени чаңгыс эр-кыс өгленирин чөпшээреп турар хоойлузунга эгезинден тура-ла шиитпирлии-биле удурланып турган.
«Рим-католиктиг хүрээ болгаш бөдүүн христианнар гейлерниң мурнунга оон мурнундаагызы хамаарылгазы дээш буруузун миннир ужурлуг» деп 2016 чылдың июньда Франциск Папа медеглээн. Ооң саналы-биле, гомосексуалисттер хүндүткелге төлептиг болгаш дискриминацияга таварышпас ужурлуг[36][37].
2023 чылдың декабрь 18-те Франциск Папа католик ламаларга, «нормага дүүшпес» ийи кижини, оларның санында чаңгыс хиндиктиг кижилерниң бадылгазын йөрээрин чөпшээреп турар Fiducia Supplicans деп аттыг доктриналдыг айтырыгларлыг декларацияны деткээн[38], которая разрешает католическим священникам благословлять пары, «не соответствующие нормам», в том числе однополые[39].
Социал чөптүг чорук
Бергольо ядыыларга кээргээр чорукту хажыт чокка сургап-даа чорза, чамдык хайгааракчылар ооң социал чөптүг чоруктуң айтырыгларынче улуг кичээнгей салбайн турар барымдаадан чөгели төнгеннер. Политиктиг экономиканың туружун тодаргай илеретпейн-даа, Бергольо сагыш-сеткилдиң болгаш ыдыктыгның чугулазын онзалаксап, ол чүүл ядыыларга улуг сагыш човаашкынче ала-чайгаар чедире бээр деп санап турар. Ындыг турбуже, ол социал чөптүг чоруктуң программаларын деткип чугаалавышаан, хостуг рынок политиказынның чөптүүнге чигзингенин хөй-ниитиге илереткен.
2014 чылдың ноябрьда Франциск Папа Ватиканның төвүнге — Ыдык Пётрнуң шөлүнге — бажың чок кижилерге хереглээри-биле үш халас душ кабинкаларын тургузарын чөпшээрээн. База ол ышкаш Францискиниң эгелекчи саналы-биле бажыңы чок кижилерге душ кабинкаларын бүгү Римде хүрээлерде тургузуп турар[40].
Сурас уруглар дугайында чугаалары
Сурас уругларны сугга суп йөрээринден ойталаан ламаларны сойгалавышаан, кардинал Бергольо бот авалар чаш төлдү дүжүртүп кааптайн, чуртталганы берип шын кылганын бадыткап, Хүрээ олардан оспаксыравас ужурлуг деп чугаалаан[41][42].
Католиктиг чаңчыл
Кардинал Бергольо Бенедикт XVI motu proprio Summorum Pontificum’ га Буэнос-Айреске чүгле ийи хонук тургузунда Папаның motu proprio чарлаан үезинде доктаамал чаңчылчаан латин мессаны киирип харыылаан, делегейде баштайгы епископтарның бирээзи болган[43].
Россияга хамаарылгазы
Бодунуу-биле онзагайлыг, Москваның болгаш бүгү Русьтуң патриархгы Кирилл-биле ужуражылгазындан аңгыда, Фрациск Римчи-католик болгаш Орус православ хүрээлерниң аразында хамаарылгазының хөгжүлдезинге улуг утканы салып турарын медеглээн[44].
Шаңналдары
Forbes журналдың парлап турары делегейниң эң-не ат-алдарлыг кижилериниң даңзызында ооң мурнунда 2014 база 2016 чылдарда рейтингиниң 4-кү одуруунда турган хирезинде, Франциск Папа 2018 чылда 6-гы черде турар[45].
• Кондор Анд Национал Ордениниң орден илчирбезиниң кавалери (Боливия, 8 июль 2015 чыл)[46].
• «Отец Луис Эспиналь Кампса»-ның ачы-хавыязының Ордени (Боливия, 8 июль 2015 чыл)[47].
• Хүлүмзүрүг Ордени (Польша, 2016 чыл апрель 26)[48].
Хууда амыдыралы
• Алдарлыг футболист Альфредо Ди Стефано-биле (1926—2014) чаңгыс школага өөренип турган[49].
• Буэнос-Айрестен «Сан-Лоренсо» аргентин бут бөмбүүнүң клувунуң мөгейикчизи болуп турар[9][50]. 2008 чылда команданың 1908 чылда Лоресно Массаның деткимчези-биле тургустунган болгаш ыдык Лаврентийниң ады-биле адаан аарыкчылар клувунуң албан-ёзулуг кежигүнү апарган.
• Телевизор көөрүнден ойталаан, ол дугайында Ыдык Дева Кармельге 1990 чылда сагылын четтирген[51].
Барымдаалыг фильмнери
• 2017 — Франциск, ядыыларның папазы, байларның Ватиканы / François, pape des pauvres, Vatican des riche (реж. Энтони Форестье / Anthony Forestier) — «Портреттер / Grands portraits» деп бөлүктен
• 2018 — Франциск Папа. Сөстүң кижизи / Pope Francis: A Man of His Word (реж. Вим Вендерс)
• 2021 — Франческо (реж. Евгений Афинеевский)
Уран-чечен фильмнер
• «Ийи Папалар» (2019) — режиссёр Фернанду Маейреллиштиң фильми
Өлгени
Римниң Папазы Франциск 2025 чылдың апрель 21-де Ватиканда бодунуң резиденциязынга 88 харлыында чок болган. Чок апаар хүнүнүң бетинде понтифик чүдүкчүлериниң мурнунга Пасха таварыштыр көстүп келгеш, Ыдык Петрнуң базиликазының балконундан кыйгырыын сөглээн[52]. Ол ышкаш Римниң Папазы Франциск апрель 20-де АКШ-тың вице-президентизи Джей Ди Вэнс-биле Пасха таварыштыр байыр чедириишкиннери солчур хууда ужуражылганы кылган[53].
Демдеглелдер
- ↑ Franciskus // Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
- ↑ Francis I pope // Encyclopædia Britannica (англ.)
- ↑ 1 2 Чешская национальная авторитетная база данных
- ↑ Pope Francis Jorge Mario Bergoglio, S.J. (англ.). Хынаан ай-хүнү: 15 марттың 2013. Архивтээн 14 декабрьның 2017 года.
- ↑ Francis
- ↑ Rachel Donadio. The New Pope: Bergoglio of Argentina (англ.). The New York Times (13 марттың 2013). — «He is also the first non-European leader of the church in more than 1,200 years». Хынаан ай-хүнү: 9 январьның 2023. Архивтээн 15 марттың 2013 года.
- ↑ Roma {Rome} (Latin (or Roman) Diocese) (англ.). Catholic-Hierarchy. Хынаан ай-хүнү: 8 апрельдиң 2019.
- ↑ Умер папа римский. Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ 1 2 Папа Франциск: аскет, иезуит и страстный поклонник футбола (рус.). РБК. Хынаан ай-хүнү: 8 апрельдиң 2019. Архивтээн 22 сентябрьның 2020 года.
- ↑ Новым папой римским избран Хорхе Марио Бергольо. Коммерсантъ. Хынаан ай-хүнү: 7 январьның 2022. Архивтээн 7 январьның 2022 года.
- ↑ Ordinariato para los fieles de ritos orientales desprovistos de Ordinario del propio rito/Agencia Informativa Católica Argentina (AICA) (исп.). Хынаан ай-хүнү: 13 марттың 2013. Архивтээн дөзү оригинала 14 июньнуң 2015 чылда.
- ↑ [1] Архивная копия от 2 ноябрьның 2019 на Wayback MachineКолупаев В. Е. АРГЕНТИНА: Южная Америка // Католические общины византийского обряда и русская диаспора
- ↑ Папа Бергольо, восточные католики и русские в Аргентине. Хынаан ай-хүнү: 5 апрельдиң 2013. Архивтээн дөзү оригинала 17 майның 2013 чылда.
- ↑ Argentine Cardinal Named in Kidnap Lawsuit (англ.), Los Angeles Times (2005-04-17). Архивтээн 2019 апрельдиң 3. Хынаан 9 апрельдиң 2019.
- ↑ Ведомости. Аргентинский судья заявил о непричастности папы к преступлениям хунты (рус.) (17 марттың 2013). Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 9 ноябрьның 2018 года.
- ↑ Аргентинский судья опроверг слухи о причастности Папы к преступлениям хунты (рус.). Взгляд (интернет-газета). Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 9 ноябрьның 2018 года.
- ↑ Папа непричастен к преступлениям хунты - аргентинский судья (рус.). www.aif.ru (16 марттың 2013). Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 9 ноябрьның 2018 года.
- ↑ Cardinal breaks conclave vow of secrecy (англ.). CNN (23 сентябрьның 2005). Хынаан ай-хүнү: 13 марттың 2013. Архивтээн дөзү оригинала 1 октябрьның 2005 чылда.
- ↑ Michael Brendan Dougherty. One Of These Men Will Be The Next Pope (англ.). Business Insider (11 февральдың 2013). Хынаан ай-хүнү: 9 январьның 2023. Архивтээн 28 апрельдиң 2022 года.
- ↑ Радио Ватикана. Папа рассказал СМИ, почему он выбрал себе имя Франциск, и объяснил, кто главный в Церкви. Хынаан ай-хүнү: 16 марттың 2013. Архивтээн 19 марттың 2013 года.
- ↑ "Кликни и молись". Папа Римский Франциск объявил о запуске сайта и приложений для молитв (рус.). ТАСС. Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 21 апрельдиң 2019 года.
- ↑ Папа Римский Франциск во время визита на Кубу встретился с Фиделем Кастро Архивная копия от 25 сентябрьның 2015 на Wayback Machine // Первый канал. 21 сентября 2015
- ↑ Pope Francis' Apostolic Exhortation on The Joy of Love (англ.). Vatican Radio (8 апрельдиң 2016). Хынаан ай-хүнү: 17 апрельдиң 2016. Архивтээн 7 марттың 2018 года.
- ↑ Увещание папы Франциска по проблемам семьи представлено в Ватикане (рус.). РИА Новости (8 апрельдиң 2016). Хынаан ай-хүнү: 17 апрельдиң 2016. Архивтээн 29 июньнуң 2018 года.
- ↑ Le Gouverneur Cuomo présentera un projet de loi visant à supprimer la peine de mort de la législation de l'État en solidarité avec le Pape François (фр.). Хынаан ай-хүнү: 9 августуң 2018. Архивтээн 9 августуң 2018 года.
- ↑ Пушкарская Е. «Церковь не боится истории» // Огонек. — 2020. — № 10 (5602). — С. 22.
- ↑ Пушкарская Е. «Церковь не боится истории» // Огонек. — 2020. — № 10 (5602). — С. 22 — 23.
- ↑ Pullella, Philip. Departing from protocol, pope goes to Russian embassy over Ukraine (2022-02-25). Архивтээн 2022 февральдың 28. Хынаан 13 апрельдиң 2022.
- ↑ Pope Francis calls Ukraine's President Zelensky to express 'sorrow' amid war (англ.). National Catholic Reporter (26 февральдың 2022). Хынаан ай-хүнү: 13 апрельдиң 2022. Архивтээн 14 майның 2022 года.
- ↑ Pullella, Philip. Pope Francis says 'rivers of blood' flowing in Ukraine war (2022-03-06). Архивтээн 2022 апрельдиң 12. Хынаан 13 апрельдиң 2022.
- ↑ Украина: миссия кардиналов Краевского и Черни (рус.). Vatican News (7 марттың 2022). Хынаан ай-хүнү: 13 апрельдиң 2022. Архивтээн 13 апрельдиң 2022 года.
- ↑ СМИ: папа римский допустил возможность отречения из-за проблем со здоровьем (2022-07-30). Архивтээн 2022 июльдуң 30. Хынаан 30 июльдуң 2022.
- ↑ В Ватикане сообщили об улучшении состояния папы римского (2025-03-08). Хынаан 9 марттың 2025.
- ↑ Pope Francis makes first public greeting and blessing from hospital - Vatican News (2025-03-23). Хынаан 23 марттың 2025.
- ↑ Le cardinal Bergoglio invite à défendre la culture de la vie avec ardeur (фр.). Хынаан ай-хүнү: 20 сентябрьның 2011. Архивтээн дөзү оригинала 7 августуң 2011 чылда.
- ↑ Кто мы, чтобы судить: Папа Римский призвал просить прощения у геев (рус.). Московский комсомолец. Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 4 августуң 2018 года.
- ↑ Папа Франциск призвал просить прощения у геев (рус.). Взгляд (интернет-газета). Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 12 февральдың 2019 года.
- ↑ Doctrinal declaration opens possibility to bless couples in irregular situations. Vatican News (18 декабрьның 2023).
- ↑ Папа Римский разрешил священникам благословлять однополые пары. РБК (19 декабрьның 2023). Хынаан ай-хүнү: 19 декабрьның 2023.
- ↑ Italy’s homeless to get showers at the Vatican (англ.). The Local. Хынаан ай-хүнү: 14 ноябрьның 2014. Архивтээн 17 ноябрьның 2014 года.
- ↑ Fox News. Francis is first pope from the Americas. Архивтээн 2013 майның 21. Хынаан 8 июньнуң 2013.
- ↑ ABC News. Francis Becomes First Latin American Pope. Архивтээн 2013 марттың 16. Хынаан 8 июньнуң 2013.
- ↑ Rubin, Sergio. Regresó la misa en latín, con mujeres cubiertas por mantillas (2007-09-17). Архивтээн 2013 марттың 18. Хынаан 14 марттың 2013.
- ↑ Папа Римский высказал свое доверие к России и ее народу (орус), Российская газета (2017-05-12). Архивтээн 2017 октябрьның 25. Хынаан 24 октябрьның 2017.
- ↑ Самые влиятельные люди мира 2018 Форбс (рус.). www.stevsky.ru. Хынаан ай-хүнү: 9 апрельдиң 2019. Архивтээн 2 февральдың 2019 года.
- ↑ Presidente Evo Morales distingue con el Cóndor de Los Andes al Papa Francisco (исп.). Хынаан ай-хүнү: 10 июльдуң 2015. Архивтээн дөзү оригинала 9 июльдуң 2015 чылда.
- ↑ https://web.archive.org/web/20150709162549/http://www.presidencia.gob.bo/fuente/noticia.php?cod=3363#contenido
- ↑ Pope Francis receives Order of the Smile (рус.). Хынаан ай-хүнү: 14 январьның 2017. Архивтээн дөзү оригинала 10 сентябрьның 2016 чылда.
- ↑ Ди Стефано заявил, что, возможно, играл в футбол с новым Папой Римским (рус.). Р-Спорт (18 марттың 2013). Хынаан ай-хүнү: 18 марттың 2013. Архивтээн дөзү оригинала 3 декабрьның 2013 чылда.
- ↑ Нового Папу отличают строгость и любовь к футболу — помощник Бергольо (рус.). РИА Новости (14 марттың 2013). Хынаан ай-хүнү: 14 марттың 2013.
- ↑ Папа римский Франциск 25 лет назад дал обет об отказе от телевизора (рус.). Интерфакс (26 майның 2015). Хынаан ай-хүнү: 16 январьның 2022. Архивтээн 16 январьның 2022 года.
- ↑ Умер папа римский. Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- ↑ Вэнс и папа римский Франциск провели частную встречу (2025-04-20). Хынаан 21 апрельдиң 2025.
- Декабрьның 17 төрүттүнгеннер
- 1936 чылда төрүттүнгеннер
- РУВИКИ:Статьи с ручной викификацией дат в карточке
- Христостуң Дээди ордениниң рыцары
- Алдын шпора орденниң эдилекчилери
- Пий IX орденниң эдилекчилери
- Ыдыктыг Григорий Өндүр орденниң эдилекчилери
- Ыдыктыг Сильвестр орденниң эдилекчилери
- Иерусалимниң Бурганының Ыдык Чевээ орденниң эдилекчилери
- Кондор Анд орденниң илчирбезиниң кавалерлери
- Хүлүмзүрүг ордениниң эдилекчилери
- Алфавиттээн кижилер
- Алфавиттээн иерархтар
- Рим Папазы