Ховалыг Сайын-оол Өлең оглу
| Ховалыг Сайын-оол Өлең оглу | |
|---|---|
| тыв. Ховалыг Сайын-оол Өлең оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Ховалыг Өлең оглу Сайын-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1922 |
| Төрүттүнген чери | Чаа-Хөл, Улуг-Хем, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1983 |
| Мөчээн чери | |
| Хамаатылалы |
.svg){kind=small} .svg){kind=small} |
Ховалыг Сайын-оол Өлең оглу (төрүттүнгенде ады — Ховалыг Өлең оглу Сайын-оол, орус. Ховалыг Сайын-оол Олен оглу, 1918 чылдың декабрьның 20 — 1969 чылдың августуң 21) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы танкистерниң отрядының дайынчызы, танкының механик-чолаачызы, улуг сержант, ССРЭ-ниң II-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң эдилекчизи.
Допчу намдары
Сайын-оол Ховалыг 1922 чылда ТАР-ның Чаа-Хөлге төрүттүнген.
1942 чылдан Тыва Араттың Революстуг Намының кежигүнү.
Дайын чоруурунуң мурнунда Кызылга садыгжылап ажылдап турар.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Ховалыг Сайын-оол 21 харлыында Тыва Арат Республиканың дайын шөлүнче чоргузар кылдыр шилээн 11 танкычы эки турачыларының взводунуң дайынчызы апарган. 1943 чылдың майның 20-де тыва эки турачы танкычы отрядты ТАР-ның арат-чону фронтуже И. В. Сталин аттыг Культура одаандан (амгы Тываның күрүне филармониязының бажыңы) үдээн[1].
Тыва эки турачы танкистер Горький хоорайга 4 ай иштинде танкы курстарын чедиишкинниг дооскаш, ында-ла Красное Сормоводан танк заводундан чаа Т-34 танкыларны хүлээп алганнар.
Ол танкыларга 11 тыва эки турачы танкистер 2-ги Украин фронтунуң 52-ги шерииниң 25-ки тускай танк полугунга Т-34 танкының механики болгаш чолаачызы болуп кирип алганнар.
Дайзынны Харьков хоорайның девискээринден үндүр сывыргаш, Украинаның соңгу кезектерин хостааш, Молдова АССР-ни долузу-биле хостааш, дайзынны Мурнуу Буг, Днестр, Прут хемнерни кежир сүргеш, Ясса-Кишнёв операциязынга 20 ажыг немец-румын дивизияларны бүзээлээш узуткаарынга киришкеннер.
Немец эжелекчилерден Украина, Румыния, Болгария, Венгрия, Чехословакияны хостааш, дайын соонда чанып келген.
Дайын соонда
Төрээн Тывазынче 1945 чылда чанып келген. Дайын соонда Чаа-Хөл кожуунга, ооң соонда «Дружба» совхозка кады чер ажыл-агыйынга болгаш кады мал ажыл-агыйынга партнерстволарга ажылдап турган. Ол ышкаш Кызыл-Даг суурнуң школазынга охранниктеп ажылдап чораан. Ол 1983 чылда чок болган, Кызыл-Даг суурга орнукшудуп каан. Кызыл-Даг суурнуң төп кудумчуларының бирээзи ооң ады-биле адаан.
Литература
• В. Пивоваров Добровольцы. Кызыл, 1990. ISBN5-7655-0096-X
• Весна Победы. 1945—1995. Кызыл, 1990;
• Мы будем жить в коротком слове — Память. Сборник документов о Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. Новосибирск, 2010 ISBN 978-5-904795-07-8
• Книга памяти. Республика Тыва. Кызыл, 1995. ISBN 5-7655-0384-5
• Назидание потомкам 1945—2010. Кызыл, 2010.
• Ты врага переспорил в бою… Сборник документов, статей изи газет к 70-летию отправки на фронт тувинцев добровольцев. Кызыл, 2013.
• В. Кара-оол Төөгүге арткан силер. Кызыл, 2011. ISBN 978-5-7655-0692-9
• КОНГАР Тулуш Халырбаевич / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 452.
• Тува в годы Великой Отечественной войны. Боевое содружество ТНР с Советским Союзом 1941—1944. М., 2017.