Хүргүлек Түлүш Ширин-оол оглу
| Хүргүлек Түлүш Ширин-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Хүргүлек Түлүш Ширин-оол оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Түлүш Ширин-оол оглу Хүргүлек |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1905 |
| Төрүттүнген чери | Чаа-Хөл, Бээзи кожуун, Таңды-Тыва |
| Мөчээн ай-хүнү | 1955 |
| Мөчээн чери | Чаа-Хөл, Чаа-Хөл кожуун, Тыва Автономнуг Область |
Хүргүлек Түлүш Ширин-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Түлүш Шириин-оол оглу Хүргүлек, орус. Хургулек Тюлюш Ширин-оолович, 1905 чылдың ноябрьның 7[1] — 1955 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, гвардияның лейтенантызы, тыва эки турачы эскадроннуң санитарлыг салбырының командылакчызы, Кызыл Сылдыс ордениниң эдилекчизи (1944).
Допчу намдары
Түлүш Ширин-оол оглу Хүргүлек 1905 чылда Таңды-Тываның Бээ кожуунунуң Үрбүн-Кашпал арбанының Хереме деп черге төрүттүнген.
1930 чылдарның эгезинде Шагаан-Арыг эмнелгезинге санитарлап ажылдаан. Оон фельдшерге өөренген.
1941 чылдан тура Тыва Арат Революстуг Шеригге шериг албанын эрттирген. Каттышкан полктуң фельдшери болуп турган[2].
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң командылакчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен. Деражно дээш тулчуушкунга 70 ажыг немецтер тываларның холундан өлген. Дайзынның беш танкызын, бир БТР-ни, элээн каш чүък машиналарын болгаш автомашиналарны өрттедип, ок-чепсектиг болгаш аъш-чемниг үш складты эжелеп алган. Олыча - Руда Красная - Броники - Клеван - Оржев - Броники - Карпиловка - Студенки - Ставки - Обаров - ол бүгү чурттакчылыг черлерни полктуң дайынчылары болгаш тыва эки турачылар 1944 чылдың январь 31-ден февраль 1-ге чедир кады хостаан.
Ол эрес-дидим эки турачы кыстар-биле Деражнодан эгелээш, тулчуушкуннарга дайзын-биле дорт сегиржип алыышкынга чаңгыс эвес удаа маадырлыг чоруктарны күүсеткен. Оттуг чаа-дайындан кыстары-биле шупту менди чанып келир кежиктиг болганнар.
Дайын соонда
Дайындан келгеш, тыва аъттыг полкка эмчи албан хулээлгезин күүседирин уламчылаан.
1946 чылдан тура Ак-Дуруг база Булуң-Терек суурларга фельдшерлеп ажылдап турган.
Чаа-Хөл эмнелгезиниң эргелекчизинге томуйлаткаш, көжүп келгеш, каш-даа чыл ажылдаан. Дээди эртемниг Любимов деп эмчи ону солаан соонда, Ак-Дуругнуң медпунктузунче шилчиткен. Бөдүүн эмнелгеге аппендицитти безин кезип эмнеп турган.
Оон Кызыл-Дагның фельдшер-акушер эмнелгезинче шилчиткен.
1955 чылда чок болган.
Өг-бүлези
Маадыр ада Хүргүлек Түлүш биле өөнүң ишти буянныг ие Бичен Самбыңовна-биле (1918-1958) беш ажы-төлдү өстүрүп кижизиткен.
1931 чылда уруу Допай Александра төрүттүнген, ол Чаа-Хөл эмнелгезинге бүгу назынында төлептиг ажылдаан.
1941 чылда уруу Мария төрүттүнген, башкы.
1945 чылда уруу төрүттүнген уруу банк ажылдакчызы болган.
1948 чылда төрүттүнген уруу башкы болган.
1951 чылда төрүттунген оглу Владимир Шуурмакка мал эмчизи кылдыр ажылдап чораан.
Сактыышкын
Чаа-Хөл суму башталгазы, башкылар, өөреникчилер, хөй-ниитичилер 2015 чылда «Хүргүлек» аттыг кудумчуда төрелиниң бажыңынга эки турачы маадырның ат-сывын маны дашта сиилбээн тураскаал самбыраны байырлыг байдалга ажыткан.
Шаңнал-макталдары
- Кызыл Сылдыс ордени-биле шаңнаткан (1944).
Литература
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
- ХУРГУЛЕК Тулуш Ширин-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 523.