Чооду Мартый-оол Чыргалович
| Мартый-оол Чыргалович Чооду | |
|---|---|
 | |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1949 марттың 2 |
| Төрүттүнген чери | |
| Мөчээн ай-хүнү | 1998 |
Мартый-оол Чыргалович Чооду (1949 марттың 2, Берт-Даг[d], Тыва автономнуг область — 1998) — Тываның чурулга уран чүүлүнүң тургустунарынга киржип чораан тыва чурукчуларның ортумак салгалынга хамааржыр.
Чурукчу хөй талалыг, хөй талалыг. Салым-чаяанныг график болганда, ол уран чүүлдүң бо хевириниң бүгү жанрларынга ажылдап турган; — ол дээрге станоктуг ном графиказы болгаш плакат-тыр. Ол ышкаш кызыл хоорайның хөй-ниити бажыңнарының даштыкы болгаш интерьерлериниң улуг каасталгаларын тургузарынга салым-чаяанныг монументалист кылдыр бодун көргүскен[1].
Допчу намдары
1949 чылдың март 2-де Тыва АССР-ниң Тес-Хем районунуң Берт-Даг суурга төрүттүнген[1]. Бичиизинден тура уран чүүлге хандыкшылдыг, янзы-бүрү композицияларны хөйү-биле чуруп, төрээн бойдус чурумалын чураан. Ол Совет Армияга албан-хүлээлгезин эрттирген соонда Иркутскиниң уран чүүл училищезинче графиктиг салбырже өөренип киргеш, линолеумга гравюрага өөренип алган.
1972 чылда Мартый-оол Чооду ССРЭ-ниң 50 чыл оюнга тураскааткан тус черниң аныяк чурукчуларының республика чергелиг делгелгезинге бир дугаар киржип, бодунуң солун графиктиг арыннарын линогравюра болгаш акварель техниказынга эскпоннап турган. Ол чылын Москваның күрүнениң уран чүүл институдунче өөренип кирип алган. В. Суриковтуң «станковая графика» факультединче, ону 1978 чылда чедиишкинниг дооскан. Ол дээди өөредилге черин дооскаш РСФСР-ниң Уран чүүл Фондузунуң Тывада уран чүүл-бүдүрүлге мастерскаяларынга ажылдап кирип Кызылдың уран чүүл училищезиниң чурулга салбырынга башкылап турар[1].
Мартый-оол Чооду график кылдыр Тываның ном үндүрер чери-биле кады ажылдап чамдык номнарның картын титул хуудустарын заставкаларын каастап турган.
Чурукчу Мартый-оол Чоодунуң элээн каш специалистерниң бодалы-биле бистиң республиканың амыдырал албанының ажылдакчыларынга тураскааткан улуг панноларның амыдырал Бажыңының даштыкы хевирин монументалдыг кылдыр каастааны эң-не шылгараңгай чогаадылгазы болур. М. Ч. Чооду амыдырал Бажыңының ханаларының хостуг кырын албаннарның хүн бүрүде ажыл-ижиниң дааранырының химиктиг арыглаашкынның амыдырал техниказының септелгезиниң суй белек продукциязының кылырының дугайында сюжеттерлиг каш композициялар-биле долдурган Ханаларның калбаанга автор предметтиг хемчээлдерниң чырык болгаш кара өңнерин солуштуруп, фронту-калбак чуруктарны чураан. «Сграффито» техниказы-биле кылдынган болгаш 1989 чылда доозулган бо монументалдыг панно Кызыл хоорайның архитектурлуг овур-хевиринде уран каасталга болган.
Кол делгелгелери
- Аныяк чурукчуларның 1972 чылда ССРЭ-ниң 50 чылынга тураскааткан республика чергелиг уран чүүл делгелгези, кызыл хоорай.
- Бүгү-российжи уран чүүл делгелгези «Физкультура и спорт» 1979 ч.
- Зона делгелгези «Сибирь социалистическая» 1980 ч., 1985 ч., 1991 ч.
- Бүгү-российжи уран чүүл делгелгези «Художники автономных республик, областей и национальных округов РСФСР» 1989 ч.
Кол ажылдары
- Лодочники. Б. акв. 42х30.
- Лучники.
- Моя Тува. Б., линограв.
- Осенний пейзаж. Б. акв. 42х30.
- Перед скачками. 1981 г[2].
- Сенокос. Б. линограв. 41х34.
- Скачки.
- Танец орла 1983 г. Бум., литография. 50х50.
- Хуреш. Б., линограв.
- Японское море. Б. паст. 43х30[3].
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 3 Хертек, А. С. Мартый-оол Чыргалович Чооду (02.03.1949-09.08.1998): к 60-летию со дня рождения. — Летопись Тувы-2009: историко-краеведч. альм.. — Кызыл, 2009.
- ↑ Червонная С. М. Перед скачками. — Тыва Республиканың чурукчулары = Художники Республики Тува. — СПб.: «Художники России», 1995.
- ↑ С. К. Ланзы. Республиканская художественная выставка молодых художников, посвященная 50-летию СССР : каталог. — Кызыл, 1972.