Алдын-оол Моңгуш Чындыр оглу
| Алдын-оол Моңгуш Чындыр оглу | |
|---|---|
| тыв. Алдын-оол Моңгуш Чындыр оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Чындыр оглу Алдын-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1917 |
| Төрүттүнген чери | Арыг-Үзүү, Улуг-Хем кожуун, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1971 |
| Мөчээн чери | Шагонар, Улуг-Хем кожуун, Тыва АССР |
Алдын-оол Моңгуш Чындыр оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Чындыр оглу Алдын-оол, орус. , 1917 чыл — 1971 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медалының (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Алдын-оол Моңгуш Чындыр оглу 1917 чылда ТАР-ның Улуг-Хем кожуунунуң Арыг-Үзүү суурга төрүттүнген.
1937 чылда чолаачылар курузун дооскан.
Электри станциязынга машинист кылдыр ажылдап турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Алдын-оол Моңгуш танкы удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган.
Ровно болгаш Дубно хоорайларны болгаш Украин ССР-ниң өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда Шагаан-Арыг хоорайның АТП-ге чолаачылап ажылдап чорааш, 1971 чылда чок болган.
Шаңнал-макталдары
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медалы (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• АЛДЫН-ООЛ Монгуш Чындырович / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 86.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон