Арыг агаар (федералдыг төлевилел)

Рувики деп сайттан
Федералдыг төлевилел «Арыг агаар»
Логотип проекта Чистый воздух.png
Эгелээр ай-хүнү 2019 чыл
Болур чери Россияның 41 үлетпүрлүг хоорайлары
Чылдагааны Россияның Президентизи Владимир Путинниң «Россия Федерациязының чылга чедир хөгжүлдезиниң национал сорулгаларының болгаш стратегтиг сорулгаларының дугайында» чарлыы
Сайт min.prirodyair.tilda.ws

Арыг агаар (орус. Чистый воздух) — «Экология» национал төлевилел ёзугаар 2019 чылда ажылдап эгелээн федералдыг төлевилел[1]. Россияның Президентизи Владимир Путинниң «Россия Федерациязының 2024 чылга чедир хөгжүлдезиниң национал сорулгаларының болгаш стратегтиг сорулгаларының дугайында» чарлыы-биле Росбойдусхайгаарал ажылдап кылган[2].

«Арыг агаар» деп федералдыг программаже кирген хоорайларның картазы (2024)

41 хоорайга экологтуг байдалды экижидер болгаш агаарның хирлениишкинин эвээжедир сорулгалыг ажылдап кылдынган[3]. 2023 чылда төлевилелди РФ-тиң Президентизи 2030 чылга чедир узаткан[4]. Акшаландырыышкынның ниити хемчээли 500 млрд рубль болган[5].

«Хирлендириишкин» квотазы

Бирги чадада Росгидромет бедик деңнелдиг агаар хирлениишкинин доктаамал демдеглеп турган 12 хоорай программаже кирген: Братск, Красноярск, Липецк, Магнитогорск, Медногорск, Нижний Тагил, Новокузнецк, Норильск, Омск  (орус), Челябинск, Череповец база Чита[5].

Үлетпүр

Агаар хирлениишкининиң дөстери болур 420 улуг үлетпүр объектилеринге кызыгаарлыг көргүзүглерни санаан. Россияның Президентизиниң чарлыы-биле 2023 чылдан эгелеп, бүдүрүлгелер автоматчыткан хыналда системалары-биле дарый дериттинген[6]. 2024 чылдың январь 1-ден эгелеп, доктааткан квоталарны сагыырын хайгааралды Росбойдусхайгааралга  (орус) хүлээткен[7].

Коммуналдыг адыр

Чита, Красноярск, Новокузнецк, Омск база Нижний Тагил хуу секторларда 6 муң хире бажыңны печка одаарындан газ болгаш төпчүткен системаларже (2025 чылда ындыг бажың ээлериниң саны 25 муң чеде бээр) шилчиткен[4]. Чижээлээрге, Бойдус яамызының медээзи-биле, Читага печка одалгазының атмосфераның хирлениишкининге «үлүг-хуузу» 56 % турган, а үлетпүрнүң үлүү 42,7 % эвээш болган[8]. Ол ышкаш 1017 хөмүр одаар албан черлери газче шилчээн[3].

Транспорт

Бензин болгаш дизельдиг кывар чүүл-биле ажылдаар хөй-ниити транспортунуң орнунга 698 трамвайны, троллейбустарны болгаш автобустарны ажылдаткан. 2023 чылда чуртка 3655 экологтуг транспорт турган[3]. Шилчиишкинни РФ-тиң бюджединден немелде ашкаландырган.

Программаны узатканы

Программаның ийиги чадазында Гусиноозерск, Селенгинск, Улан-Удэ, Махачкала, Кызыл, Абакан, Черногорск, Барнаул, Петровск-Забайкальский, Ачинск, Лесосибирск, Минусинск, Уссурийск, Комсомольск-на-Амур, Чегдомын, Астрахань, Ангарск, Зима, Иркутск, Свирск, Усолье-Сибирское, Черемхову, Шелехов, Кемерово, Курган, Искитим, Новочеркасск, Ростов-На-Дону, Южно-Сахалинск ынаар кирген[5].

Түңнелдери

2022 чылда Братск, Красноярск, Липецк, Магнитогорск, Медногорск, Нижний Тагил, Новокузнецк, Норильск, Омск, Челябинск, Череповце болгаш Читага хоралыг агаар хирлениишкиннери 11% кудулаан[4].

«Арыг агаар» деп федералдыг төлевилел 41 үлетпүрлиг хоорайларга боттанган (2024)

2024 чылдың февральда Россияның бойдус курлавырлары болгаш экология сайыдының бирги оралакчызы Константин Цыганов хоралыг агаар хирлениишкиннериниң ниити хемчээлин 300 муң тонна эвээжеткенин дыңнаткан, а ол ышкаш 2026 чылга чедир 40% эвээжедирин (4 млн тонна хирлениишкин эвээш), а 2030 чылга чедир 50% эвээжедирин планнаанын тайылбырлаан (5 млн тонна хирлениишкин эвээш)[4].

Декарбонизация стратегиязы

2021 чылда РФ-тиң чазаа 2050 чылга чедир Парник газтарының хирлениишкининиң деңнелин кудуладыр Россияның социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң стратегиязын хүлээп алган[9]. Экономиктиг хөгжүлде сайыды Максим Решетников үлетпүр хирлендириишкиннериниң кызырары чурттуң экономиктиг эрге-ажыктарынга чөрүшкек болбас ужурлуг болгаш концепцияда чугаа чогум-на бүдүрүлгелерни чаартыр дугайында чоруп турарын дыңнаткан. Чазактың планнары-биле Россия углеродтуң нейтралдыг чоруун, тодаргайлаарга, углеродтуң диоксидиниң эмиссиязының болгаш сиңириишкининиң аразында балансты 2060 чылга чедир чедип алыр ужурлуг[10].

Демдеглелдер

  1. В Правительстве России утвержден Федеральный проект «Чистый воздух». rpn.gov.ru (21 декабрьның 2018). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
  2. Указ Президента Российской Федерации от 07.05.2018 г. № 204. www.kremlin.ru (7 майның 2018). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
  3. 1 2 3 Участники проекта "Чистый воздух" представили лучшие практики. национальныепроекты.рф (9 февральдың 2024). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
  4. 1 2 3 4 Путин поручил продлить проект "Чистый воздух" до 2030 года. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
  5. 1 2 3 Названы еще 29 городов России для включения в федеральный проект "Чистый воздух" - Российская газета (2022-03-25). Хынаан 3 сентябрьның 2025.
  6. Управление воздухом: как предприятия снижают выбросы. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
  7. Росприроднадзор проконтролирует соблюдение квот на выбросы предприятий. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
  8. «Чистый воздух» без границ: в федеральный проект вошли новые города (2023-04-05). Хынаан 3 сентябрьның 2025.
  9. Правительство Российской Федерации Распоряжение от 29 октября 2021 г. № 3052-р. static.government.ru (21 октябрьның 2021). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
  10. Андрей Галиев. Модернизация против потепления. expert.ru (31 январьның 2024). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.