Арыг агаар (федералдыг төлевилел)
| Федералдыг төлевилел «Арыг агаар» | |
|---|---|
| | |
| Эгелээр ай-хүнү | 2019 чыл |
| Болур чери | Россияның 41 үлетпүрлүг хоорайлары |
| Чылдагааны | Россияның Президентизи Владимир Путинниң «Россия Федерациязының чылга чедир хөгжүлдезиниң национал сорулгаларының болгаш стратегтиг сорулгаларының дугайында» чарлыы |
| Сайт | min.prirodyair.tilda.ws |
Арыг агаар (орус. Чистый воздух) — «Экология» национал төлевилел ёзугаар 2019 чылда ажылдап эгелээн федералдыг төлевилел[1]. Россияның Президентизи Владимир Путинниң «Россия Федерациязының 2024 чылга чедир хөгжүлдезиниң национал сорулгаларының болгаш стратегтиг сорулгаларының дугайында» чарлыы-биле Росбойдусхайгаарал ажылдап кылган[2].
41 хоорайга экологтуг байдалды экижидер болгаш агаарның хирлениишкинин эвээжедир сорулгалыг ажылдап кылдынган[3]. 2023 чылда төлевилелди РФ-тиң Президентизи 2030 чылга чедир узаткан[4]. Акшаландырыышкынның ниити хемчээли 500 млрд рубль болган[5].
«Хирлендириишкин» квотазы
Бирги чадада Росгидромет бедик деңнелдиг агаар хирлениишкинин доктаамал демдеглеп турган 12 хоорай программаже кирген: Братск, Красноярск, Липецк, Магнитогорск, Медногорск, Нижний Тагил, Новокузнецк, Норильск, Омск, Челябинск, Череповец база Чита[5].
Үлетпүр
Агаар хирлениишкининиң дөстери болур 420 улуг үлетпүр объектилеринге кызыгаарлыг көргүзүглерни санаан. Россияның Президентизиниң чарлыы-биле 2023 чылдан эгелеп, бүдүрүлгелер автоматчыткан хыналда системалары-биле дарый дериттинген[6]. 2024 чылдың январь 1-ден эгелеп, доктааткан квоталарны сагыырын хайгааралды Росбойдусхайгааралга хүлээткен[7].
Коммуналдыг адыр
Чита, Красноярск, Новокузнецк, Омск база Нижний Тагил хуу секторларда 6 муң хире бажыңны печка одаарындан газ болгаш төпчүткен системаларже (2025 чылда ындыг бажың ээлериниң саны 25 муң чеде бээр) шилчиткен[4]. Чижээлээрге, Бойдус яамызының медээзи-биле, Читага печка одалгазының атмосфераның хирлениишкининге «үлүг-хуузу» 56 % турган, а үлетпүрнүң үлүү 42,7 % эвээш болган[8]. Ол ышкаш 1017 хөмүр одаар албан черлери газче шилчээн[3].
Транспорт
Бензин болгаш дизельдиг кывар чүүл-биле ажылдаар хөй-ниити транспортунуң орнунга 698 трамвайны, троллейбустарны болгаш автобустарны ажылдаткан. 2023 чылда чуртка 3655 экологтуг транспорт турган[3]. Шилчиишкинни РФ-тиң бюджединден немелде ашкаландырган.
Программаны узатканы
Программаның ийиги чадазында Гусиноозерск, Селенгинск, Улан-Удэ, Махачкала, Кызыл, Абакан, Черногорск, Барнаул, Петровск-Забайкальский, Ачинск, Лесосибирск, Минусинск, Уссурийск, Комсомольск-на-Амур, Чегдомын, Астрахань, Ангарск, Зима, Иркутск, Свирск, Усолье-Сибирское, Черемхову, Шелехов, Кемерово, Курган, Искитим, Новочеркасск, Ростов-На-Дону, Южно-Сахалинск ынаар кирген[5].
Түңнелдери
2022 чылда Братск, Красноярск, Липецк, Магнитогорск, Медногорск, Нижний Тагил, Новокузнецк, Норильск, Омск, Челябинск, Череповце болгаш Читага хоралыг агаар хирлениишкиннери 11% кудулаан[4].
2024 чылдың февральда Россияның бойдус курлавырлары болгаш экология сайыдының бирги оралакчызы Константин Цыганов хоралыг агаар хирлениишкиннериниң ниити хемчээлин 300 муң тонна эвээжеткенин дыңнаткан, а ол ышкаш 2026 чылга чедир 40% эвээжедирин (4 млн тонна хирлениишкин эвээш), а 2030 чылга чедир 50% эвээжедирин планнаанын тайылбырлаан (5 млн тонна хирлениишкин эвээш)[4].
Декарбонизация стратегиязы
2021 чылда РФ-тиң чазаа 2050 чылга чедир Парник газтарының хирлениишкининиң деңнелин кудуладыр Россияның социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң стратегиязын хүлээп алган[9]. Экономиктиг хөгжүлде сайыды Максим Решетников үлетпүр хирлендириишкиннериниң кызырары чурттуң экономиктиг эрге-ажыктарынга чөрүшкек болбас ужурлуг болгаш концепцияда чугаа чогум-на бүдүрүлгелерни чаартыр дугайында чоруп турарын дыңнаткан. Чазактың планнары-биле Россия углеродтуң нейтралдыг чоруун, тодаргайлаарга, углеродтуң диоксидиниң эмиссиязының болгаш сиңириишкининиң аразында балансты 2060 чылга чедир чедип алыр ужурлуг[10].
Демдеглелдер
- ↑ В Правительстве России утвержден Федеральный проект «Чистый воздух». rpn.gov.ru (21 декабрьның 2018). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 07.05.2018 г. № 204. www.kremlin.ru (7 майның 2018). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 Участники проекта "Чистый воздух" представили лучшие практики. национальныепроекты.рф (9 февральдың 2024). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 4 Путин поручил продлить проект "Чистый воздух" до 2030 года. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 Названы еще 29 городов России для включения в федеральный проект "Чистый воздух" - Российская газета (2022-03-25). Хынаан 3 сентябрьның 2025.
- ↑ Управление воздухом: как предприятия снижают выбросы. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
- ↑ Росприроднадзор проконтролирует соблюдение квот на выбросы предприятий. Хынаан 3 сентябрьның 2025.
- ↑ «Чистый воздух» без границ: в федеральный проект вошли новые города (2023-04-05). Хынаан 3 сентябрьның 2025.
- ↑ Правительство Российской Федерации Распоряжение от 29 октября 2021 г. № 3052-р. static.government.ru (21 октябрьның 2021). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.
- ↑ Андрей Галиев. Модернизация против потепления. expert.ru (31 январьның 2024). Хынаан ай-хүнү: 3 сентябрьның 2025.