Базыр Моңгуш Айыжы оглу
| Базыр Моңгуш Айыжы оглу | |
|---|---|
| тыв. Базыр Моңгуш Айыжы оглу | |
| Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи тыва эки турачы Базыр Монгуш Айыжы оглунуң портреди | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Айыжы оглу Базыр |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1915 |
| Төрүттүнген чери | Ак-Туруг, Улуг-Хем, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 9 февраль 1944 |
| Мөчээн чери | Дубно, Ровно облазы, Украин ССР |
Базыр Моңгуш Айыжы оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Айыжы оглу Базыр, орус. Базыр Монгуш Айыжы оглу, 1915 чыл — 1944 чылдың февральдың 9) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 4-кү взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.
Допчу намдары
Базыр Монгуш Айыжы оглу 1915 чылда Урянхай крайның Улуг-хем кожууннуң Ак-Туруг суурга төрүттүнген.
Улуг-Хем кожууннуң нам комитединге ажылдап турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Моңгуш Доржунуң взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган. Украин ССР-ниң хоорай-суурларын фашист эжелекчилерден хостаарынга эрес-дидим киржип турган. Сурмичи суур дээш тулчуушкунга 1944 чылдың февраль 9-та чок болган.Украин ССР-ниң Дубно хоорай чоогунда орнукшуттунган.
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• БАЗЫР Монгуш Айыжи оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 131.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон