Балган-оол Салчак Оттук оглу
| Балган-оол Салчак Оттук оглу | |
|---|---|
| тыв. Балган-оол Салчак Оттук оглу | |
 Ада-чурттуң улуг дайынының киржикчизи , тыва эки турачы Балган-оола Салчака Оттук оглунуң портреди | |
| Төрүттүнгенде ады | Салчак Оттук оглу Балган-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1919 |
| Төрүттүнген чери | Бурен, Каа-Хем, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1994 |
| Мөчээн чери | Бурен-Бай-Хаак, Каа-Хем кожуун, Тыва Республика |
Балган-оол Салчак Оттук оглу (төрүттүнгенде ады — Салчак Оттук оглу Балган-оол, орус. Балган-оол Павел Оттукович[1], 1919 чылдың май — 1994 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1985), «Эрес-дидим чорук дээш» деп (1944), ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп (1944) медальдарының эдилекчизи.
Допчу намдары
Балган-оол Салчак Оттук оглу 1919 чылдың майда Урянхай крайның Каа-Хем кожуунунуң Бурен деп черге төрүттүнген.
1938 чылда мал эмчизиниң курстарын дооскаш, Бурен-Хем суурга мал эмчизи кылдыр ажылдап турган.
1940–1941 чылдарда Бурен-Хем сумузунуң секретары[2].
1940 чылдан тура Тываның Революстуг Аныяктар Эвилелиниң кежигүнү, а 1942 чылдан тура Тыва Араттың Революстуг намының кежигүнү.
1941 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албаны эрттирип турган.
1942 чылда Кызылдың каттышкан аъттыг шериг полугунуң биче командылакчылар школазын дооскан. Биче сержант шериг эргелиг.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Балган-оол Салчак улуг лейтенант Сат Бүрзекейниң 5-ки пулемлетчу взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.
Украин ССР-ниң Ровно, Сурмичи база Дубно дээн ышкаш чурттакчылыг черлерин эжелекчилерден хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда чанып келгеш, 1944 чылдан тура Бурен-Хем суурнуң суур чөвүлелиниң даргазы турган.
1949 чылдан мал эмчизи, а 1962 чылда совхозка кадарчылап турган.
Москва хоорайга ВДНХ делгелгезиниң киржикчизи, Тыва мал ажыл-агыйының хөгжүлдезинге чедиишкиннери дээш үш дакпыр алдын медаль-биле шаңнаткан.
1994 чылда Тыва Республиканың Каа-Хем кожуунунуң Бурен-Хем суурга чок болган.
Сактыышкын
Балган-оол Салчактың ады-биле Каа-Хем кожууннуң Бурен-Бай-Хаак суурда кудумчу ады адаан[3].
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (23.12.1985)[4],
• ССРЭ-ниң «Эрес-дидим чорук дээш» деп медаль (1944),
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медаль (1944),
• «1941–1945 чылдарда Ада-чурттуң Улуг дайынынга Германияны тиилээни дээш» медаль[5].
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• БАЛГАН-ООЛ Салчак Оттук оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 140.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон