Балчыр Салчак Делгер оглу
| Балчыр Салчак Делгер оглу | |
|---|---|
| тыв. Балчыр Салчак Делгер оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Салчак Делгер оглу Балчыр |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 9 май 1922 |
| Төрүттүнген чери | Чаңгыс-Терек, Шуй сумузу, Бай-Тайга, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | Шуй, Бай-Тайга кожуун, Тыва АССР |
| Мөчээн чери | 1989 |
Балчыр Салчак Делгер оглу (төрүттүнгенде ады — Салчак Делгер оглу Балчыр, орус. Балчыр Салчак Делгерович, 1922 чыл — 1989 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 1-ги взводунуң 2-ги салбырының командылакчызы, гвардияның сержантызы, ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944), 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң эдилекчизи.
Допчу намдары
Балчыр Салчак Делгер оглу 1922 чылда Тыва Арат Республиканың Бай-Тайганың, Шуй сумузунуң Чаңгыс-Терек деп черге төрүттүнген. Адазы — Салчак Делгер, авазы — Бичии-Уруг, дуңмалары — Доржу, Хирлиг[1].
1941 чылда тура Тыва Арат Революстуг Шеригге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 1-ги взводунуң 2-ги салбырының анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Салчак Балчыр Украин ССР-ниң Ровно, Дубно хоорайларын болгаш өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда Бай-Тайганың «Мурнакчы» колхозунга экономист болгаш учётчик кылдыр, оон совхозка кадарчылап ажылдап чораан.
Балчыр Салчак Хирлиг Хүрен-ооловна-биле өг-бүле тутканнар. Олар ийи ажы-төлдүг болганнар: улуг уруу — Александра, почтальон кылдыр ажылдап чораан, оглу — Алексей[2].
Салчак Балчыр 1989 чылда чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
- ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944)
- 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985).
Литература
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
- Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
- БАЛЧЫР Салчак Делгер оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 141—142.