Биче-оол Моңгуш Дагба оглу
| Биче-оол Моңгуш Дагба оглу | |
|---|---|
| тыв. Биче-оол Моңгуш Дагба оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Дагба оглу Биче-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 20 февраль 1921 |
| Төрүттүнген чери | Солчур, Өвүр, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 26 апрель 1994 (73 хар) |
| Мөчээн чери | Хандагайты, Өвүр кожуун, Тыва Республика |
Биче-оол Моңгуш Дагба оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Дагба оглу Биче-оол, орус. Биче-оол Монгуш Дагбаевич, 1921 чылдың февральдың 20 — 1994 чылдың апрельдиң 26) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң I-ги (1944) база II-ги (1985) чадаларның Ада-чурт дайынының ордениниң, ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалының (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Биче-оол Моңгуш Дагба оглу 1921 чылдың февральдың 20-де Урянхай крайның Өвүрнүң Солчурга төрүттүнген.
1931—1932 чылдарда Чадаананың МТС чанынга механизаторлар курстарынга өөренип турган[2].
1934 чылдан ТАР-ның Таңды кожуунунуң «Элегес» совхозунга ажылдап турган.
1939—1940 чылдарда ТАР-ның Төп Эвилелдиң Төп складының эргелекчизи бооп ажылдаан.
1941-1943 чылдарда Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Биче-оол Моңгуш танкыга удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган[3].
Украин ССР-ниң Ровно болгаш Дубно хоорайларын болгаш өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаар тулчуушкуннарга эрес-дидим киришкен.
1944-45 чылдарда Кызыл Шериг составынга дайылдажып турган.
Дайын соонда
1946 чылдан тура Солчурнуң суур чөвүлелиниң даргазы кылдыр ажылдап чораан.
1948 чылдан Өвүр кожуунга шагдаа кылдыр ажылдаан.
1952 чылдан тура Өвүр кожууннуң «Путь к коммунизму» колхозунуң тракторизи болуп турган.
1956-1965 чылдарда ол-ла колхозка кадарчылап ажылдаан.
1971-1973 чылдарда райпога чүдүрүкчү болуп турган.
1975-1985 чылдарда Күрүне Банкызының Хандагайтыда салбарынга таңныылдап турган.
1994 чылдың апрель 26-да Тыва Республиканың Өвүр кожуунунуң Хандагайтыга чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң I-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордени (1944),
• II-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордени (1985),
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» медалы (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• БИЧЕ-ООЛ Монгуш Дагбаевич/ Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 170.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон