Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу
| Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу | |
|---|---|
| тыв. Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Түлүш Кенден оглу Дыртык-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1919 |
| Төрүттүнген чери | Эъжим, Улуг-Хем, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 9 февраль 1944 |
| Мөчээн чери | Похорельце, Ровно, Украин ССР |
Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу (төрүттүнгенде ады — Түлүш Кенден оглу Дыртык-оол, орус. Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу, 1919 чыл — 1944 чылдың февральдың 9) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 3-кү чаданың Алдар ордениниң (1944), ТАР-ның Күш-ажылының ордениниң (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Дыртык-оол Түлүш Кенден оглу 1919 чылда Урянхай крайның Улуг-Хемниң Эъжим сумузунга төрүттүнген[2].
Дайын мурнунда Улуг-Хем кожууннуң улусчу шүүгү чериниң секретары кылдыр ажылдап чораан.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Дыртык-оол Түлүш танкыга удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган.
Украин ССР-ниң Ровно база Дубно хоорайларын хостаар тулчуушкуннарга эрес-дидимин көргүскен. Сурмичи суур дээш тулчуушкунга маадырлыы-биле өлген. Похорольце суурнуң чевээнде хөөржүттүнген[3].
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң 3-кү чаданың Алдар ордениниң (1944),
• ТАР-ның Күш-ажылының ордениниң (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• ДЫРТЫК-ООЛ Тулуш Кенден оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 337.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон