Каникулдар

Рувики деп сайттан

Б.Н. Ельцин аттыг бибилиотеканың материалдары

Library.png
Бо чүүлде Б. Н. Ельцин аттыг президент библиотеказыныңфондуларындан материалдар ажыглаттынган
К материалам
Learning.svg

Б.Н. Ельцин аттыг бибилиотеканың материалдары

Arrow-Right.png
Library.png
Бо чүүлде Б. Н. Ельцин аттыг президент библиотеказының фондуларындан материалдар ажыглаттынган
Каникулдар
Каникулдар. Чурукчу: Анатолий Янев. 1980 чылдар
Каникулдар. Чурукчу: Анатолий Янев. 1980 чылдар
Ажыглаар адыры Өөредилге
Тывылган ай-хүнү XIX чүс чылдың ийиги кезээ (Россия)

Каникулдар — өөредилге дугайында хоойлужудулгада календарлыг өөредилге графигинде база өөредилге организацияларының тус чер актыларында көрдүнген планнаттынган дыштанылга үези.

Сөстүң утказы

Бурунгу Римге  (орус) чайгы изигниң үези Сириус деп сылдыстың эртенги көстүрү-биле капсырлажып турган, ону Canicula («бичии ыт») дээр. Ол хүннерни «dies caniculares»[1] — «ыт хүннери» (июль 22-ден август 23-ке чедир) деп адап турган. Ылаңгыя изиг чайгы каникулдар үезин ылап-ла ынчаар адап турган[2][3][4].

Россияда

Россияга 1917 чылга чедир каникул деп сөстү чайгы дыштанылга үези деп адаар турган. Владимир Дальдың тайылбыр словарындан дараазында тодарадылганы тып ап болур: «Каникулдар — чайгы изиг үе, өөредилге черлеринге хөглээшкин, дыштанылга үези; июльдуң 1-ден август 15-ке чедир; чамдык черлерге июньдан, майдан-даа санаар»[5].

Революция мурнунда эге школаларга болгаш приход училищелеринге дыштанылга алды азы чеди ай дургузунда үргүлчүлээр турган — «хову ажылдарын доозарындан эгелээш, келир чылын оларның эгелээринге чедир». Регион бүрүзү аңгы: олар октябрь-декабрьда эгелээр, а март-май айларда төнер турган[6].

Дээди экономика школазының Өөредилге хөгжүдер институдунуң кол эртем ажылдакчызы профессор Ирина Абанкинаның демдеглээни-биле[7]:

Школачы каникулдар байырлалдарга азы бойдус болуушкуннарынга хамаарылгалыг турган. Март төнчүзүнде апрель эгезинде каникулдар үер-чайыкка хамаарылгалыг эгелеп турган: школага чедери ол үеде дыка хөй регионнарда дыка нарын апаар турган. Өөредилге чылының эгези сентябрь 1-де эгелээр турганы — Пётр I үезиниң мурнунда чаңчылчаан орус чаа чыл-биле холбаалыг болур. Күскү дыштанылга — ноябрь байырлалдары-биле

1803 чылда «Предварительные правила народного просвещения» деп өөредилге реформазынга хамаарышкан чүүлдерни киирген ном үнген. Ында өөредилге чылы август 1-де эгелээш, келир чылдың июль 1-де доостур ужурлуг дээрзин айыткан[8].

Совет эрге-чагырга чылдарында өөредилге чылы аңгы-аңгы үелерде эгелээр турган. Дыка хөй школаларда — август 14.

1935 чылда Улусчу комиссарлар чөвүлелиниң болгаш ВКП(Б) ТК-ның «эге, долу эвес ортумак болгаш ортумак школага өөредилге ажылын болгаш иштики корум-чурумну организастаарының дугайында» деп доктаалы үнген. Документ ёзугаар өөредилге чылы сентябрь 1-де эгелээр деп айыттынган. Каникулдар хуусаазын доктааткан: күскү каникулдар — ноябрьның 5-тен 9-ка чедир, кышкы каникулдар — декабрь 30-ден январь 10-ге чедир, часкы каникулдар — март 24-ден 31-ге чедир, чайгы каникулдар — өөредилге чылы төнген хүнден август 31-ге чедир[8].

Көдээ школаларга часкы каникулду тус черниң байдалының аайы-биле, район Советтериниң күүсекчи комитеттериниң шиитпири-биле ажылчы чоннар депутаттарының өске хуусааларже чылдырып болур турган.

ССРЭ-ниң Министрлер чөвүлелиниң 1970 чылдың сентябрь 8-те 749 дугаарлыг доктаалы-биле[9] школаларга кичээлдер сентябрь 1-ден эгелээш, шылгалдалар болгаш практикалар эрттирери-биле доостур, 1-7 класстарга — май 30, 8 класска — июнь 10, 9-10 (11) класстарга — июнь 25.

Каникулдап келген. Чуркучу Фёдор Решетников. 1948 чыл

Амгы үениң школаларында дыштанылга графигин «Россия Федерациязынга өөредилге дугайында» 2012 чылдың декабрь 29-ФЗ дугаарлыг Федералдыг хоойлу-биле тодараттынар[10].

Россияның студентилеринге чаңгыс аай дыштанылга графиги чок. Дээди өөредилге черлериниң удуртулгазы өөредилге планын, курузун,өөредилге хевирин база бүдүрүлге практиказының барын өөренип көргеш, расписаниени боттары тургузар. Студентилер шылгалда сессиязының соонда дыштанылгаже черле үнер. Дыштанылганың хемчээли чылда өөредилге хүннериниң санындан хамааржыр. Өөредилге чылы үш азы дөрт семестрге үлеттинер, дээди өөредилге черлеринге өөредилге модульдарының аразынга немелде дыштанылгалар туруп болур[11].

Колледжтерде болгаш техникумнарда чайгы дыштанылганың графигин дээди өөредилге черлеринде ышкаш принцип ёзугаар тургускан, баштай сессия оон бүдүрүлге практиказы болгаш дыштанылга. Бүдүрүлге практиказы чок студентилерге дыштанылга колдуунда июнь айның ортан үезинде шылгалдалар соонда эгелээр. Бүдүрүлге практиказынче чоруп турар студентилерге — июль төнчүзүнде — август эгезинде[11].

Каникулдар расписаниезин өөреникчилер деканаттан өөредилге организациязының сайтызындан азы хуу кабинеттен билип ап болур

Өске чурттарда

Делегейниң аңгы-аңгы чурттарының школаларында дыштанылга үези ылгалдыг. Германияга өөредилге чылы колдуунда август 24-тен сентябрь 15-ке чедир үеде эгелээр[7]. Кышкы дыштанылга январь төнчүзүнден февраль төнчүзүнге чедир болур. Күзүн школачылар октябрь төнчүзүнде колдуунда ийи неделя дыштаныр. Рождествонуң  (орус) дыштанылгазы декабрь 20-23-тен эгелээш, январь 3-11-lе төнер.

Финляндияда чайгы дыштанылга колдуунда июнь 1-ден август ортанга чедир болур. Рождествонуң дыштанылгазы — декабрь 22-ден январь 8-rе чедир. Пасха дыштанылгазынче өөреникчилер март төнчүзүнде азы апрель эгезинде чоруур[12].

АКШ-та дыштанылга хүннери штаттың школачы округтуң өөредилге чериниң болгаш өөреникчилерниң хар-назынының аайы-биле аңгы-аңгы болур. Күзүн школачылар колдуунда сентябрь азы октябрь айларда, кыжын февраль азы март айларда, чазын март азы апрель айларда, чайын июньдан август төнчүзүнге чедир дыштаныр[13].

Кыдатта өөредилге чылы ийи семестрге үлеттинер, ынчангаш чүгле кышкы, чайгы каникулдар бар. Чайгызы — июль база август айларда кышкызы — январь ортандан февраль ортанга чедир.

Японияда өөредилге чылы апрель айның ийиги неделязындан эгелээр. Чайгы дыштанылгалар — июль төнчүзүнден августка чедир, кышкы дыштанылгалар — декабрь төнчүзүнден январь бирги неделяга чедир часкы дыштанылгалар — март ортан үезинде.

Филиппиннерде дыштанылга хүннерин Өөредилге яамызы тодарадыр. Өөредилге чылы августа эгелээш, июньда доостур. Чазын школачылар апрельде бир неделя дыштаныр. Рождествонуң дыштанылгазы анаада декабрь 24-те эгелээр болгаш январьның бир дугаар понедельникте доостур. Школа директорлары боттарының күзели-биле өөредилге чылының дургузунда үш хонук чедир дыштанылганы немеп болур[14].

ЮАР-га өөредилге чылы январь ортан үезинде эгелээш, дөрт улдуң кезээнге чардынган болур: январь-март, апрель-июнь, июль-сентябрь база октябрь-декабрь эгези. Декабрьда дараазында өөредилге чылы эгелээринге чедир бир ай чартык үргүлчүлээр чайгы каникулдар эгелээр.

Танзанияга чаа өөредилге чылы чаа чыл байырлалдарының соонда эгелээр. Эң-не узун «чайгы» дыштанылга декабрьга кээр. Дараазында дыштанылгалар ыдыктыг Рамадан айында келир. Школачылар оон өске июль айда бир ай дыштаныр[15].

Экии, пионер чай! Чурукчу Герман Безукладников. 1992 чыл

Школачы каникулдар графиги

Россияның өөредилге албан чери бүрүзү Россия Федерациязының чырыдыышкын яамызының сүмелеринге үндезилеп, дыштанылга хүннерин боттары тургузуп болур.

Сүмелер ёзугаар, өөредилгениң улдуң системазында 2025/2026 өөредилге чылында дараазында дыштанылга хүннери көрдүнген[16]:

  • күскү — октябрь 25-тен ноябрь 2-ге чедир;
  • кышкы — декабрь 31-ден январь 11-ге чедир;
  • часкы — март 28-тен апрель 5-ке чедир;
  • чайгы — май 27-ден август 31-ге чедир.

Бирги классчыларга үшкү улдуңда февраль 16 — дан 22-ге чедир немелде дыштанылга хүннерин тускайлаарын сүмелеп турар.

Триместр системазында өөредилге чылын үш дең кезекке чарар, оларның кайызы-даа узуну-биле ийи дөмей модульга чардынган болур. Школачылар беш неделя дургузунда өөренир, оон бир неделя дургузунда дыштанылгаже үнер.

Триместр системазында дыштанылгаларга Россия Федерациязының чырыдыышкын яамызы дараазында хүннерни аңгылаан[16]:

  • биргизи — октябрь 4-ден 12-ге чедир;
  • ийигизи — ноябрь 15-тен 23-ке чедир;
  • үшкүзү — декабрь 31-ден январь 11-ге чедир;
  • дөрткүзү — февраль 21-ден март 1-ге чедир;
  • бешкизи — март 28-тен апрель 4-ге чедир.

Дыштанылгалардан аңгыда күрүне байырлалдарының үезинде оларның аразында Чоннуң чаңгыс деминиң хүнү, Ада-чурттуң камгалакчыларының хүнү, Тиилелге хүнү дээш өске-даа хүннер немелде дыштаныр хүннерни көрүп каан.

Культурада чырытканы

Кинематографта

  • «Добро пожаловать, или Посторонним вход воспрещён» (1964)
  • «Каникулы Бонифация» (1965)
  • «Сто дней после детства» (1975)
  • «Каникулы в Простоквашино» (1980)
  • «Каникулы Петрова и Васечкина, обыкновенные и невероятные» (1984)
  • «Королевство полной луны» (2012)
  • «Camp Rock: Музыкальные каникулы» (2008)

Литературада

  • Николай Носов «Шурик у дедушки» (1956)
  • Юрий Нагибин «Эхо» (1960)
  • Рене Госсини, Жак-Жак Сампе «Каникулы малыша Николя» (1962)
  • Анатолий Алексин «В Стране Вечных Каникул» (1966)
  • Любовь Воронкова «Гуси-лебеди» (1966)
  • Евгений Носов «Варька» (1967)
  • Владислав Крапивин «Бегство рогатых викингов» (1975)
  • Анатолий Гладилин «Секрет Жени Сидорова» (1975)
  • Юз Алешковский «Кыш и я в Крыму» (1975)
  • Сильвия Труу «Месяц как взрослая» (1978)
  • Евгений Велтистов «Миллион и один день каникул» (1979)
  • Кир Булычёв «Гостья из будущего. Каникулы в космосе или планета Пять-Четыре» (1986)
  • Анатолий Рыбаков «Каникулы Кроша» (1998)
  • Тамара Михеева «Асино лето» (2008)
  • Наринэ Абгарян «Манюня пишет фантастичЫскЫй роман» (2011)
  • Давид Гроссман «С кем бы побегать» (2011)
  • Тинатин Мжаванадзе «Лето, бабушка и я» (2022)[17]
  • Наталья Евдокимова «Лето пахнет солью» (2023)
  • Ольга Бочкова «Правдивые истории из жизни Никиты» (2024)

Демдеглелдер

  1. Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.
  2. Каникула // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. Вакация // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 1. — С. 163.
  4. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — Москва, 1986.
  5. Каникула // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 2. — С. 84.
  6. Воронцова, Ю.. Школы в дореволюционной России: гимназия, реальное училище, земское училище… (2023-09-25). Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  7. 1 2 Борта, Юлия. Школа выживания. Какие каникулы есть у учеников разных стран. Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  8. 1 2 Бурт, В.. «Девочки могли отвлекать мальчиков от учебы, но об этом не говорили». Как начинали учебный год при царе и в СССР (2023-08-27). Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  9. Об Уставе средней общеобразовательной школы (не действует на территории РФ 22.07.16 на основании постановления Правительства Российской Федерации от 11.07.2016 N 656) от 08 сентября 1970. docs.cntd.ru. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.
  10. Федеральный закон "Об образовании в Российской Федерации" от 29.12.2012 N 273-ФЗ (неопр.). КонсультантПлюс. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.
  11. 1 2 Платят ли стипендию студентам во время летних каникул. Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  12. Школьные каникулы и отпуск учителей в разных странах (2023-06-04). Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  13. School Holidays in the US 2024-2025 (англ.). www.tutorchase.com. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.
  14. Каникулы в филиппинских школах (рус.). TravelAsk. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.
  15. Как работает система образования в Танзании? (неопр.). Forbes.ru. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.
  16. 1 2 График школьных каникул в 2025/26 учебном году (2025-08-19). Хынаан 15 сентябрьның 2025.
  17. Книги о лете и о летних каникулах, рекомендуемые для чтения детям и подросткам. (рус.). VK. Хынаан ай-хүнү: 15 сентябрьның 2025.

Литература

  • Барканов С. В. Социальные и педагогические условия развития системы каникулярного отдыха и оздоровления детей: Дис. … канд. пед. наук (13.00.02). — Кострома: КГПУ им. Некрасова, 2004.
  • Logo-bie.svg Ишимова А. И. Каникулы 1844 года, или Поездка в Москву / Соч. Александры Ишимовой. — Санкт-Петербург: тип. Имп. Акад. наук, 1846.
  • Кижаева Д. В. Школьные каникулы в сети или онлайн лагерь как альтернатива классической смене детского отдыха и оздоровления //Аспирант. — 2021. — №. 2. — С. 87-89.
  • Мирон Н. И. Лаконично о студенческих каникулах // Мир науки, культуры, образования. — 2015. — № 1 (50).
  • Платонова Р. И., Иванова Я. Н., Михина Г. Б. На пути к новой модели организации школьных каникул // Азимут научных исследований: педагогика и психология. — 2020. — № 1 (30).
  • Циркуляры и приказы Министерства народного просвещения Российской империи. М., 1878.
  • Шмаков С. А. Летний лагерь: вчера и сегодня. Методическое пособие. — Липецк: ИГ «Инфол», 2002.

Шөлүлгелер