Кара пятница (чиигелде хүнү)

Рувики деп сайттан
Кара пятница
Распродажа телевизоров в Сан-Паулу, Бразилия (чёрная пятница).jpg
Ужур-утказы Чаа чыл уткуштур чиигелделиг садыг-саарылганың ажыдыышкыны
Байырлап турар чери Американың Катышкан Штаттары
Ай-хүнү Q51156604?
Логотип РУВИКИ.Медиа Кара пятница

Кара пятница (орус. Черная Пятница, англ. Black Friday) — Американың Каттышкан Штаттарында ноябрьның дөрт дугаар четвергиниң соонда пятница. Чаа чыл уткуштур чиигелделиг садыг-саарылганың ажыдыышкынын демдеглеп турар. Бо хүнде улуг чиигелделиг садыг-саарылга чорудар чаңчыл XIX чүс чылда тургустунган, «Кара пятница» деп термин 1966 чылда тыптып келген болгаш эгезинде колдуунда АКШ-тың мурнуу чартыынга ажыглаттынып турган. Кара пятница Өөрүп четтириишкин хүнүнүң соонда хүнде болур болгаш ноябрь 23-тен ноябрь 29-ка чедир дүжүп турар[1].

Кара Пятница албан ёзузунуң байырлалы эвес, ынчалза-даа хөй ажылчыннар бо хүнде дыштаныр хүн ап турар, чүгле харын садыг-саарлыга адырының ажылдакчылары албан ажылдаар апаар, чүге дизе бо хүнде садып алыкчыларның агымы элээн улгадыр. Кара пятницада садыглар дыка эрте эртенгиниң 5 шак үезинде ажыттынар, а чамдык улуг садыглар дүн ортузунда безин ажыттынар. Бир дугаар садып алыкчыларга улуг 50-ден 80% чедир чиигелделерни бээр.

«Кара пятница» деп термин бир дугаарында Филадельфияга тыптып келген болгаш АКШ-ка Өөрүп четтириишкин хүнүнүң соонда пятницада орук шимчээшкининиң тырлыышкынын илередип турган.[2][3]. Амгы үеде агли дылда ооң утказын эки талалыг кылдыр тайылбырлап турар — ооң утказы «in the black» (тодаргайлаарга, «эки баланс» дээн уткалыг) удур уткалыг сөс каттыжыышкыны «in the red» дээрге, казыырланыры боор. Ооң кол илередип турар бодалы болза, садыгжыларның база ол хүн эки ажылдап алырында[4].

2000 чылдардан эгелеп элээн каш компаниялар делегейниң өске чурттарында ындыг хевирлиг чиигелделиг садыглаашкыннарны эрттирип турар, Россияда 2010 чылдардан эгелеп ындыг акция чарлаттынып турар[5].

Чиигелде хүнүнүң адазы

Кара пятница эрттирер чаңчылдың үндезилекчизи Фрэнк Вулворт деп санаттынып турар. Ол 1873 чылда Пенсильвания штаттың Ланкастер хоорайга бир дугаар ындыг улуг чиигелделиг садыглаашкынны организастаан. Вулворт тараачын өг-бүледен болгаш көдээ черге чурттап чораан, ынчалза-даа хол-биле ажылдаарын күзевейн турган. Аңаа эртем-билиг чедип алыр арга турбаан, тускай арга-дуржулгазы база чок турган. Ачазы 21 харлыг оолга садыгга садыгжының дузалакчызы кылдыр кирип алырынга дузалаан[6]. Ол үеде садыгжылар бараанын кайы хире өртекке салып алырын боттары билир турганнар: олар боттарының арга-дуржулгазынга даянып, садып алыкчының кайы-хире төлеп шыдаарын карак-биле көргеш, ынчан бараанының өртээн адаар турганнар. Вулворттуң ажылы көңгүс чедиишкин чок болуп турган, ынчангаш ону каш-даа катап ажылындан үндүрер деп кыжанып турган. Ынчан ол кажар арга ажыглаар деп шиитпирлеп алган. Ол шупту сезоннуг барааннарны делгей салгаш, «Бүгү чүве 5 цент» деп бижикти салган. Бо дээрге АКШ-ка бир дугаар чиигелделиг садыглаашкын болган. Ол смена үезинде анаада алды хонукта алыр орулгазын ажылдапкан. Ооң соонда доктаамал өртектертиг болгаш үргүлчү чиигелделерлиг садыг-саарылга кылыр бизнес ажыдып алырын шиитпирлээн. XX чүс чылдың эгезинде эң улуг садыг четкилериниң бирээзи ынчаар тыптып келген[7].

Вулворттуң садыы

АКШ-та чиигелделиг садыг-саарылга (статистика)

АКШ-тың Национал садыг-саарылга федерациязы Өөрүп четтириишкин хүнүнде садыглаашкыннарының дугайында медээлерни доктаамал үндүрүп турар[8]. Сөөлгү чылдарда садып алыкчыларның саны ол хүн 200 сая ажып турар; чарган акшазының ортумак түңү — $400.

Статистиканың көргүзүп турары-биле, АКШ-та садыг-саарылганың 20%-зу кара пятница биле Чаа чыл хүннериниң аразында болуп турары тодараттынган.

Кыдатта Кара пятница

Кыдатта боттары Кара пятница ышкаш хүннүг, ону чылдың-на ноябрьның 11-де азы ол чоокку хүннерде чарлаар.

Кыдатка бир дугаар Кара пятницаны 2009 чылда Alibaba Group деп компания эрттирген. Ону олар бот кижилер хүнүнде эрттирген, ынчалдыр 11.11. деп ай-хүнге бажыглаттынган

Россияда Кара пятница

Россияга бир дугаар «Кара пятница» деп аттыг садыглаашкын 2013 чылдың декабрь 6-да болуп эрткен. Бүдүн делегейге деңнээрге, бир неделя соңгаарлаттынган. 2014 чылдан бээр Кара пятница делегейниң өске черлеринде дег болуп турар, ынчалза-даа чаңгыс хүн эвес, четвергтен улуг-хүнге чедир уламчылаар[9]. Кара пятница чаңчыл ёзугаар ноябрьда-даа болза, кезек садыгжылар ол сөстерниң нептерээнин база таныттынгырын ажыглап, бүдүн чыл дургузунда чиигелделиг акцияларны эрттирип турарлар[10].

2018 чылда Кара пятницада интернет-садыглаашкыннар 15 млрд ажыг рубль эккелген, эрткен чылдың түңнелинден ол ийи катап хөй болуп турар[11]. 2019 чылдың санаашкыны-биле алырга, Россияда онлайн-садыглаашкынның хемчээли 22,3 млрд. рубль четкен[12].

«Black Friday» бараан демдээнге хамаарыштыр Россияда маргыш

2016 чылда российжи ООО «Блэк Фрайдэй» деп компанияның адынга «Black Friday» деп бараан демдээ бүрүткеттинген[13]. Ынчалдыр ол компания «Black Friday» деп терминни онлайн-садыглаашкынга чүгле чааскаан ажыглаар эргени боттарынга хуужуткан турган.

2017 чылда Федералдыг монополияга удур албан чери Интернет-садыглаашкын компанияларының каттыжыышкынының (ында 30 хире «М.Видео», Media Markt и KupiVip дээн ышкаш компаниялар бар) билдириишкинин өөренип көргеш, ООО «Блэк Фрайдэй» компаниязының ол базымын чөптүг эвес адаанажылга кылдыр түңнээн[14][15].

2018 чылда Интеллектуалдыг эргелер суду Федералдыг монополияга удур албанның шиитпириниң хоойлу ёзугаар шынныын бадыткаан[16].

Демдеглелдер

  1. Черная пятница (Black Friday) 2020 в Фокстроте - распродажа, скидки, акции на Блекфрайдей в Киеве и Украине (рус.). www.foxtrot.com.ua. Хынаан ай-хүнү: 21 ноябрьның 2020. Архивтээн 27 ноябрьның 2020 года.
  2. [1966] «Black Friday» (day after Thanksgiving) (англ.). American Dialect Society. Хынаан ай-хүнү: 19 ноябрьның 2012. Архивтээн дөзү оригинала 13 октябрьның 2008 чылда.
  3. Ben Zimmer. The Origins of "Black Friday" (англ.). Thinkmap Visual Thesaurus. Хынаан ай-хүнү: 19 ноябрьның 2012. Архивтээн дөзү оригинала 27 ноябрьның 2012 чылда.
  4. Zimmer, Ben The Origins of "Black Friday" (англ.). Word Routes (25 ноябрьның 2011). Хынаан ай-хүнү: 20 ноябрьның 2017. Архивтээн 29 январьның 2012 года.
  5. Почему «черная пятница» не работает в России и ждать ли улучшений — Мнение управляющего директора Criteo Архивная копия от 7 ноябрьның 2016 на Wayback Machine // vc.ru, 4 ноября 2016
  6. История Черной пятницы. Почему ее так любят американцы? (2016-11-18). Хынаан 14 ноябрьның 2024.
  7. Почему «Черную пятницу» называют черной, откуда берутся огромные скидки и причем тут два американских президента. Хынаан 14 ноябрьның 2024.
  8. Black Friday Weekend Shines as Shoppers Line up for Deals. Хынаан ай-хүнү: 30 ноябрьның 2011. Архивтээн дөзү оригинала 29 ноябрьның 2011 чылда.
  9. "Черная пятница" вышла за рамки // Коммерсантъ. — 2014-01-12. Архивировано из первоисточника 19 декабрьның 2018.
  10. Черная пятница-2024: когда будет, что выгодно покупать, советы экспертов (20241119T1910). Хынаан 5 декабрьның 2024.
  11. Онлайн-продажи в России во время "Черной пятницы" выросли в два раза. ТАСС. Хынаан ай-хүнү: 19 декабрьның 2018. Архивтээн 19 декабрьның 2018 года.
  12. Россияне за три дня черной пятницы потратили в интернет-магазинах 22,3 млрд рублей - Hi-Tech Mail.ru. Хынаан ай-хүнү: 3 декабрьның 2019. Архивтээн 29 ноябрьның 2021 года.
  13. Товарный знак "Black Friday" в реестре товарных знаков Роспатента. new.fips.ru. Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2019. Архивтээн 2 декабрьның 2021 года.
  14. Исключительное использование бренда Black Friday признали незаконным. РБК. Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2019. Архивтээн 16 декабрьның 2019 года.
  15. Ритейлеры отстояли «черную пятницу» (рус.). Ведомости. Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2019. Архивтээн 16 декабрьның 2019 года.
  16. Карточка дела № СИП-491/2017 в системе "Мой арбитр". kad.arbitr.ru. Хынаан ай-хүнү: 16 декабрьның 2019. Архивтээн 16 декабрьның 2019 года.