Күрседи Чооду Байыр оглу
| Күрседи Чооду Байыр оглу | |
|---|---|
| тыв. Күрседи Чооду Байыр оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Чооду Байыр оглу Күрседи |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1 январь 1919 |
| Төрүттүнген чери | Кара-Суг, Берт-Даг, Тес-Хем |
| Мөчээн ай-хүнү | 2004 |
| Мөчээн чери | Кызыл-Чыраа, Тес-Хем кожуун, Тыва Республика |
Күрседи Чооду Байыр оглу (төрүттүнгенде ады — Чооду Байыр оглу Күрседи, орус. Курседи Чооду Байырович, 1919 чыл — 2004 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 4-кү взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң 1-ги (1944) болгаш 2-ги (1985) чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының орденнериниң эдилекчизи.
Допчу намдары
Күрседи Чооду Байыр оглу 1919 чылда Урянхай крайга Тес-Хемниң Берт-Даг сумузунуң Кара-Суг деп черге малчын улустуң өг-бүлезинге төрүттүнген[1].
1941 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албанын эрттирген[2].
Дайын эгелээн соонда фронтуга материалдыг дуза чедирер ажылдың идепкейлиг киржикчизи турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Моңгуш Доржунуң взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы турган. 1944 чылдың февральдың 2-де Ровно хоорайны хостаар тулчуушкуннарның бирээзинге ёзулуг эрес-дидимин көргүскен. Ровно хоорайның демир-орук станциязын хостаарынга киришкен[3].
Дайын соонда
Дайын соонда төрээн Тывазынга чанып келгеш, Тес-Хем кожууннуң «Пограничный» совхозунга кадарчылап ажылдап чораан.
2004 чылда Тыва Республиканың Тес-Хем кожуунунуң Кызыл-Чыраа суурунга чок болган.
Сактыышкын
Тыва Республиканың Тес-Хем кожуунунуң Ак-Эрик суурунда ооң ады-биле кудумчу адын адаан[4].
Шаңнал-макталдары
• 1-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1944),
• 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (6.4.1985)[5].
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• Пивоваров В. Добровольцы. Кызыл, 1990.
• КУРСЕДИ Чооду Байыр оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. I том (А-К). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 488.
Демдеглелдер
- ↑ На него пришла похоронка, а он вернулся живой. Тувинский доброволец Курседи Чооду
- ↑ Кем были тувинские добровольцы до призыва в Красную армию, часть III
- ↑ На него пришла похоронка, а он вернулся живой. Тувинский доброволец Курседи Чооду
- ↑ улица Чооду Курседи, село Ак-Эрик, Тес-Хемский кожуун, Республика Тыва
- ↑ Юбилейная награда Чооду Курседи
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• На него пришла похоронка, а он вернулся живой. Тувинский доброволец Курседи Чооду