Лопсан Салчак Кежеге оглу
| Лопсан Салчак Кежеге оглу | |
|---|---|
| тыв. Лопсан Салчак Кежеге оглу | |
 Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы | |
| Төрүттүнгенде ады | Салчак Кежеге оглу Лопсан |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1921 |
| Төрүттүнген чери | Бүрен-Хем, Каа-Хем, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1983 |
| Мөчээн чери | Каа-Хем кожуун, Тыва АССР |
Лопсан Салчак Кежеге оглу (төрүттүнгенде ады — Салчак Кежеге оглу Лопсан, орус. Лопсан Салчак Кежеге оглу, 1921 чыл — 1983 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки пулемлёттуг взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, I-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1944), ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Лопсан Салчак Кежеге оглу 1921 чылда Салчак кожууннуң Бүрен-Хем сумузунга төрүттүнген[2].
1938 чылдан Салчак Лопсан Аныяктар эвилелиниң кежигүнү болуп турган. 1941 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге салбыр командылакчызы кылдыр сержант эргелиг шериг албанын эрттирип турган.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Лопсан Салчак улуг лейтенант Бүрзекей Саттың 5-ки пулемлёттуг взводунга пулемлёт шыгаакчызы гвардейжи анаа дайынчызы турган. Ровно, Дубно, Сурмичи дээш Украин ССР-ниң өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда «Кызыл тук», «Бүрен» совхозтарга трактор мунуп ажылдап турган. 1983 чылда Тыва АССР-ниң Каа-Хем кожуунунга чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• I-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1944),
• ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• ЛОПСАН Салчак Кежеге оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 19.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон