Монгуш-оол Моңгуш Делбир оглу
| Монгуш-оол Моңгуш Делбир оглу | |
|---|---|
| тыв. Монгуш-оол Моңгуш Делбир оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Моңгуш Делбир оглу Моңгуш-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 9 май 1923 |
| Төрүттүнген чери | Элегес, Таңды, ТАР |
| Мөчээн ай-хүнү | 1 апрель 1972 (48 хар) |
| Мөчээн чери | Целинное, Тыва АССР |
Моңгуш-оол Моңгуш Делбир оглу (төрүттүнгенде ады — Моңгуш Делбир оглу Моңгуш-оол, орус. Монгуш-оол Монгуш Делбир оглу, 1923 чылдың майның 9 — 1972 чылдың апрельдиң 1) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкы удур боолаар взводунуң 1-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң I-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордениниң (1944), ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944) эдилекчизи[1].
Допчу намдары
Моңгуш-оол Моңгуш Делбир оглу 1923 чылдың май 9-та Таңдының Элегеске төрүттүнген.
1942 чылдан Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албаны эрттирип турган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкы удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Моңгуш-оол Моңгуш танкы удур боолаар взводтуң командылакчызы Бичен-оол Сарыгларның взводунуң 1-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы турган.
1944 чылдың февральдың 2-де Ровно дээш тулчуушкунга эрес-дидимин көргүзүп, дайзынның соксаал чок адыышкынын тогбайн, аткаар баспайн, 5 дайзынны узуткаан.
Ровно хоорайның демир-орук станциязы дээш кадыг-дошкун тулчуушкунга, Ровно облазының өске-даа чурттакчылыг черлерин хостаарынга киришкен.
Дайын соонда
Дайын соонда Каа-Хем кожууннуң шериг комиссариадынга секретарьлап ажылдап эгелээн.
1948 чылдан Тээли суурга школага башкылай берген.
1950 чылда Бай-Тайга кожууннуң Сталин аттыг колхозунуң даргазы кылдыр, 1957 чылдан Бай-Тайга кожууннуң СЭКП-тиң райкомунуң инструктору кылдыр, 1962 чылдан Бай-Тайганың кожуун райпозунуң даргазы кылдыр ажылдап чораан.
1968 чылдан тура Целинное суурнуң чөвүлел даргазы бооп ажылдап чорааш, аңаа 1972 чылдың апрель 1-де чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң I-ги чаданың Ада-чурт дайынының ордени (1944),
• ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944)
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• МОНГУШ-ООЛ Монгуш Делбир оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 84.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон