Ооржак Хунаштаар-оол Сүрүң-оолович
| Ооржак Хунаштаар-оол | |
|---|---|
 | |
| Кол медээлер | |
| Долу ады | |
| Төрүттүнген хүнү | 1932 сентябрьның 11 |
| Мөчээн хүнү | 1993 |
| Мергежилдери | хөөмейжи |
| Жанрлары | каргыраа, сыгыт |
| Шаңналдары | Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992) |
Хунаштаар-оол Сурун-оолович Ооржак (1932 сентябрьның 11 — 1993) — хөөмейжи, Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992).
Допчу намдары
Хунаштаар-оол Сурун-оолович Ооржак 1932 чылдың сентябрь 11-де Тыва Арат Республиканың Барыын-Хемчик районунуң Мунгаш-Ак деп черге төрүттүнген. Шериг албан-хүлээлгезин эрттирген соонда, өг-бүлези-биле Сүт-Хөл кожуунче көжүп келгеш, малчыннап чораан. 1990 чылдан тура Кызылдың уран чүүл училищезиниң национал салбырынга хөөмей башкылап ажылдап, аңаа «Эдер-Куй» деп хөөмейжилерниң аас чогаал ансамблин тургускан. Хунаштаар-оол Ооржак кады ажылдап турар эжи Балдаң Татьянага мынча деп чугаалаан: «Училищеге чоокшулап азы кирип келириңге, кайда-даа өөренип турар студентилерниң шупту херекселдериниң даажы, чаңгызы дыңналыр. Ол куй иштинде чаңгыны сагындырар. „Эдер-Куй“ („Ыраажы куй“) деп ансамбльди адап аалыңар»[1].
Чогаадыкчы ажыл-чорудулгазы
Хунаштаар-оол херекселдерден дошпулуур дээре деп санаар. Ооң бодунуң сактыышкыннарындан алырга бичиизинден тура сыгыт болгаш каргыраа стильдерин шиңгээдип алган[1]. Ол 35 харлыг тургаш сураглыг апарган. Сүт-Хөл кожууннуң культура ажылдакчыларының дыңнадыы-биле алырга, ТНИИЯЛИ-ниң эртем ажылдакчызы келгеш, Хунаштаар-оолдуң ырлаарын магниттиг кожаага бижээн. Чартык чыл-даа четпээнде ооң ады чүгле республикада эвес оон дашкаар безин билдингир апарган[2]. Эгезинде Ооржак Болдуннуң хөөмейин күүседир аргазынче угландыр сайзырап турган. Сөөлүнде хөөмей, борбаңнадыр, эзеңгилээр стильдерин база шиңгээдип алган. Кижи бүрүзүнде ырлаарын каш-даа үнге ылгап турган. Ооржак Хунаштаар-оол сөөлгүзүн мынчаар бөлүктээн: аяар, ыраажы, делгем болгаш хөрек. Ус-шеверниң база бир классификациязы боостаа ырызының янзыларынга, думчук резонаторунуң дузазы-биле хамааржыр: мыжыражыышкынны өттүнери, өпей ыры, көшкүн[1]. Ол хөөмейниң беш стилин (хөөмей, сыгыт, каргыраа, борбаңнадыр, эзеңгилээр. Сыгыт биле борбаңнадыр хөөмейден, каргыраа - кара-баарзык ырлаарындан укталган, эзеңги каргыраага дөмейлешкек)[3] улуг күжениишкин чокка, эптиг-ээлдек, шеверлеп күүседир[2]. Аныяк күүседикчилерни хөөмейниң шупту беш кол аянынга өөредирин Хунаштаар-оол Ооржак бодунуң дорт хүлээлгези деп санап чораан[2]. Ол — бот-тывынгыр уран чүүл концерттериниң, Москвага Октябрьның 50 чылынга тураскааткан фестивальдың, Сибирь болгаш Ыраккы Чөөн чүк чоннарының хөгжүм аас чогаалының көрүлдезиниң, Бакуга Азербайджанның литература болгаш уран чүүл Хүнүнге тураскааткан концерттиң, «Олимпиада-80», «Хөөмей-81» Республика фестивалының, «Челээш-80» Делегей фестивалының, Москвага Совет Тываның 40 чылынга тураскааткан концерттиң, Парижке ЮНЕСКО-нуң делегей чергелиг хөгжүм Чөвүлелиниң организастааны делегей чергелиг хөгжүм шуулганнарының (1971), Алма-Атага (1973) идепкейлиг киржикчизи, ооң «Алаш» деп ырызын Азия чурттарының 16 эң-не тергиин чогаалдарының санынче киирген[4]. Кремльдиң съездилер Ордузунга эң-не төлээлекчи көргүзүглерниң, Новосибирск хоорайның бот-тывынгыр артистериниң зона мөөрейиниң лауреады. Алдан-Маадыр ортумак школазында «Хөөмей» деп уругларның хөөмей ансамблиниң тургузукчузу (1977).
Шаңналдары болгаш хүндүлүг аттары
- "XX чүс чылдың Тываның алдарлыг кижилери» деп күрүне номунче киирген.
- Новосибирск хоорайның бот-тывынгыр артистериниң зона мөөрейиниң лауреады (1977).
- Тыва Республиканың улустуң хөөмейжизи (1992).
Демдеглелдер
- ↑ 1 2 3 Открытый урок на тему: «Преемственность поколений в традициях горлового пения Тувы» / Открытый урок. Хынаан ай-хүнү: 27 ноябрьның 2025.
- ↑ 1 2 3 Сузукей В. Ю., Ч. С. Тумат Хунаштаар-оол Сурун-оолович Ооржак (орус) // Хоомейжи Республики Тыва. — Кызыл, 2015. — С. 32.
- ↑ Такие хоомейжи, как Хунаштаар-оол Ооржак, рождаются раз в 100 лет (12 сентябрьның 2012). Хынаан ай-хүнү: 27 ноябрьның 2025.
- ↑ Сундуй Д. М. Легендарные ветераны-исполнители хоомея и их успехи (орус) // Итоги социологического исследования о развитии горлового пения хоомей Республики Тыва в 1992—2013 гг.. — Кызыл, 2013. — С. 42—50.