Оюу Ховалыг Агбакай оглу
| Оюу Ховалыг Агбакай оглу | |
|---|---|
| тыв. Оюу Ховалыг Агбакай оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Ховалыг Агбакай оглу Оюу |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1919 чылдың сентябрьның 27 |
| Төрүттүнген чери | Оргу-Шөл, Сүт-Хөл, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1984 чылдың октябрьның 3 |
| Мөчээн чери | Чыраа-Бажы, Чөөн-Хемчик кожуун, Тыва АССР |
Оюу Ховалыг Агбакай оглу (төрүттүнгенде ады — Ховалыг Агбакай оглу Оюу, орус. Оюу Ховалыг Агбакаевич, 1919 чылдың сентябрьның 27 — 1984 чылдың октябрьның 3[1]) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң «Эрес-дидим чорук дээш» деп медалының (1944) эдилекчизи.
Допчу намдары
Оюу Ховалыг Агбакай оглу 1919 чылдың сентябрьның 27-де Хемчиктиң Оргу-Шөлге төрүттүнген.
Дайын мурнунда сумунуң революстуг организациязының секретары, 1-ги арбанның даргазы кылдыр ажылдап чораан.
1941–1942 чылдарда Тыва Улустуң Революстуг Шериинге шериг албанын биче сержант кылдыр салбыр командылап эрттирип турган[2].
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Улуг лейтенант Сат Бүрзекейниң командылааны 5-ки пулемлеттуг взводунуң 2-ги салбырының гвардейжи анаа дайынчызы бооп турган. Украин ССР-ниң Ровно, Сурмичи дээш оон-даа өске чурттакчылыг черлерин хостаарынга эрес-дидим киришкен[3].
Дайын соонда
Дайын соонда Чөөн-Хемчиктиң Чадаанага шагдаа черинге, нам организациязынга секретарьлап, бухгалтырлап, садыгга эргелекчилеп, Чөөн-Хемчик кожууннуң Хорум-Даг суурнуң школазының ажыл-агый эргелекчизи кылдыр ажылдап чораан.
1945 чылда Монгуш Бадан-Белек Кижеевна-биле өгленгеш, 10 ажы-төлдү өстүрүп кижизиткен[4].
1961–1979 чылдарда «Чыраа-Бажы» совхозтуң ажыл-агый эргелекчизи кылдыр, хой ажаакчыларының бригадири кылдыр ажылдап чораан. 1984 чылдың октябрьның 3-те Тыва АССР-ниң Чөөн-Хемчик кожуунунуң Чыраа-Бажы суурга чок болган[5].
Сактыышкын
Оюу Ховалыгның ады-биле Хорум-Даг суурда кудумчу адын адаан[6].
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң «Эрес-дидим чорук дээш» деп медалы (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• ОЮУ Ховалыг Агбакай оглу/ Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 197.
Демдеглелдер
- ↑ Поиск ветерана: Оюу Ховалыг Агбакай оглу
- ↑ ХОВАЛЫГ ОЮУ АГБАККАЙ ОГЛУ
- ↑ Карточка «Дороги памяти» на Оюу Ховалыга
- ↑ Галерея памяти участников ВОВ: Оюу Ховалыг Агбакай оглу
- ↑ Бессмертный полк: Оюу Ховалыг Агбакай оглу
- ↑ улица Ховалыг Оюу Агбакаевича, село Хорум-Даг, Дзун-Хемчикский кожуун, Республика Тыва
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• СЛАВНЫЙ СЫН ТУВЫ: ГВАРДИИ РЯДОВОЙ ХОВАЛЫГ ОЮУ АГБАКАЕВИЧ