Салчак Сарыг-оол Чалбыышович

Рувики деп сайттан
Салчак Сарыг-оол Чалбыышович
Салчак Сарыг-оол.jpg
Долу ады 1936 майның 10(1936-05-10)
Төрүттүнген чери
Мөчээн хүнү 2004 марттың 27(2004-03-27) (67 лет)
Мөчээн чери
Хамаатылалы
Ажыл-херээ чогаалчы, шүлүкчү

Сарыг-оол Чалбыышович Салчак (1936 майның 10, Кызыл-Даг, Барыын-Хемчик кожуун2004 марттың 27, Кызыл) — шүлүкчү, чогаалчы[1], Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү[2] (1991), Россияның журналистер эвилелиниң кежигүнү[3] (2001).

Допчу намдары

Салчак Сарыг-оол Чалбыышович 1936 чылдың май 10-да Тыва Арат Республиканың Барыын-Хемчик хошууннуң Көөп-Сөөк сумузунга төрүттүнген. Көөп-Сөөк суурнуң школазын, Кызылдың күрүнениң педагогика институдунуң филология факультедин дооскан. Бай-Тайга кожууннуң спорт комитединиң даргазы кылдыр, Тере-Хөл кожууннуң Кунгуртуг, Барыын-Хемчик кожууннуң Эрги-Барлык, Кара-Хөл, Шуй, Тээли суурларының школаларынга башкылап, Бай-Тайга партия райкомунуң килдис эргелекчизи кылдыр, Бай-Тайга кожуун чагыргазының парлалга секретары кылдыр ажылдаан. Тээли суурнуң хүндүлүг хамаатызы.

Чогаадыкчы ажыл чорудулгазы

Чогаал ажылын 1961 чылдан эгелээн. «Судал» (1988)[4][5], «Аас-кежиим» (2002) деп шүлүк номнарының автору. Ооң поэзиязында амыдыралдың бүдүн-бүрүнүн болгаш хөй янзылыын, кижиниң бойдус-биле сырый харылзаазын дамчыдып турар. Оожум-топтуг, сагыш-сеткил хайныышкынныг, реалистиг сагыш-сеткил хайныышкыннарлыг («Ырла, чүрээм», «Төрээн Тывам — алдын черим», «Кара чаъжы»). Ооң шүлүктериниң дылы чидиг болгаш аянныг. Сарыг-оол Салчактың чогаадыкчы ажылында солдат чуртталгага тураскааткан эвээш эвес шүлүктер («Шеригдиве халдып ор мен» дээш оон-даа өске) бар. Тыва шүлүк чогаалында солдат теманы хөгжүдеринге олар улуг салдарны чедирген. Чогаалчының шүлүк чогаалдары Тыва Республиканың школа назыны четпээн өөредилге албан черлериниң кижизидикчи башкыларынга база ада-иелерге номчулга ному хрестоматияже кирген[6][7].

Ооң шүлүктерин орус, моол дылдарже очулдуртунган. Р. Газматовтуң  (орус) шүлүктерин тыва дылче очулдурган. Тыва Республиканың чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү (1991). Россияның журналистер эвилелиниң  (орус) кежигүнү (2001).

Кол парлап үндүрген чүүлү

• Салчак, Сарыг-оол Чалбыышович. Судал; шулуктер, шулуглел: — Кызыл: ТывНҮЧ, 1988. — 64 ар. ISBN 5-7655-0029-3 : 2 к[4].
• Салчак, Сарыг-оол Чалбыышович. Аас-кежиим: шүлүктер, — Кызыл: ТИЦ «Улуг-Хем», 2002. — 63 ар.

Литература

Комбу С. С. Салчак Сарыг-оол Чалбыышович (орус) // Тувинская литература : словарь. — Новосибирск: Наука, 2012.
• Люди и события Тувы: календарь-хронограф 2016 / , Тув. ин-т гуманит. и прикл. соц.-экон. исслед., Нац. музей Респ. Тыва; сост. Е. М. Ак-кыс; редкол.: Н. М. Моллеров [и др.]. — Кызыл, 2015. — 128 с. Салчак Сарыг-оол Чалбыышович (орус) // Люди и события Тувы: календарь-хронограф 2016. — Кызыл: ГБУ «НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва», 2015.

Демдеглелдер

  1. Персональный сайт - Тыва чогаалчылар. lrd63.narod.ru. Хынаан ай-хүнү: 9 сентябрьның 2025. Архивтээн 9 майның 2015 года.
  2. Комбу С. С. Тувинская литература: словарь / под ред.: Д. А. Монгуша, М. Л. Трифоновой. — Новосибирск:, 2012.
  3. Люди и события Тувы: календарь-хронограф 2016 / сост. Е. М. Аккыс; редкол.: Н. М. Моллеров. — Кызыл, 2015.
  4. 1 2 Сарыг-оол Чалбыышович Салчак. Пульс: Стихи, поэма. — Кызыл: Тувин. кн. изд-во, 1988. — ISBN 978-5-7655-0029-3. Архивная копия от 4 декабрьның 2021 на Wayback Machine
  5. Пульс Стихи, поэма Сарыг-оол Салчак. Салчак, Сарыг-оол Чалбыышович. Кызыл Тувин. кн. изд-во 1988. any-book.ru. Хынаан ай-хүнү: 9 сентябрьның 2025. Архивтээн 4 декабрьның 2021 года.
  6. Презентация книжек Регионального проекта «Тувинский язык – детям» состоится 19 сентября 2019 года в 15.00 ч. в Центре тувинской культуры и ремесел. kizil.bezformata.com. Хынаан ай-хүнү: 9 сентябрьның 2025. Архивтээн 4 декабрьның 2021 года.
  7. Презентация книжек Регионального проекта «Тувинский язык – детям» состоится 19 сентября 2019 года в 15.00 ч. в Центре тувинской культуры и ремесел | ИРНШ (неопр.). irnsh.ru (17 сентябрьның 2019). Хынаан ай-хүнү: 9 сентябрьның 2025. Архивтээн 26 июньнуң 2020 года.