Санчат-оол Оюн Байыр-оол оглу
| Санчат-оол Оюн Байыр-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Санчат-оол Оюн Байыр-оол оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Оюн Байыр-оол оглу Санчат-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1917 |
| Төрүттүнген чери | Ээрбек, Бии-Хем кожуун, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1988 |
| Мөчээн чери | Кызыл, Тыва АССР |
Санчат-оол Оюн Байыр-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Оюн Байыр-оол оглу Санчат-оол, орус. , 1917 чыл — 1988 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 2-ги взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң I-ги (1944), II-ги чадаларның (1985) Ада-чурттуң Улуг дайынының ордениниң (1944), ТАР-ның Күш-ажыл ордениниң (1944), «Эрес-дидим чорук дээш» деп медалының (1944) эдилекчизи. Тыва АССР-ниң алдарлыг башкызы[1].
Допчу намдары
Санчат-оол Оюн Байыр-оол оглу 1917 чылда Урянхай крайның Бии-Хем кожуунунуң Ээрбекке төрүттүнген.
Бодунуң үезинде эң улуг эртемниг улустуң бирээзи чораан, 1934 чылда Абаканның башкы училищезин, а 1938 чылда Горно-Алтайскыга көдээ ажыл-агый техникумун дооскан.
Тыва Арат Республиканың мал ажыл-агый яамызынга кол зоотехник кылдыр, ооң соонда Кызылдың школазынга башкылап, ТАР-ның физкультура комитединге ажылдап чораан[2].
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Гвардейжи старшина Бичен-оол Сарыгларның танкы удур взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы чораан.
1944 чылдың февральдың 11-де дайзынның удур халдаашкынының үезинде, соскаал чок адыышкындан чалданмайн, дайзынның өдээнче киргеш, кайыын адып турарын билип алгаш, командылалынга дамчыткан.
Дайын соонда
Дайын соонда 1944–1948 чылдарда Эрзин кожууннуң чагыргазының улусчу өөредилге килдизиниң эргелекчизи кылдыр, ооң соонда Таңды кожууннуң Дүрген, Элегес суурларының, Тес-Хем кожууннуң Чодураа, Кызыл-Арыг суурларының школаларының директору кылдыр ажылдап чораан.
1988 чылда Кызыл хоорайга чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң I-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1944),
• ССРЭ-ниң II-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени (1985)[3],
• ТАР-ның Күш-ажыл ордени (1944),
• «Эрес-дидим чорук дээш» деп медалы (1944),
• Тыва АССР-ниң алдарлыг башкызы.
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• САНЧАТ-ООЛ Оюн Байыр-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 293.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон