Сат Монгуш Эреккей оглу
| Сат Монгуш Эреккей оглу | |
|---|---|
| тыв. Cат Монгуш Эреккей оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Монгуш Эреккей оглу Cат |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 18 август 1909 |
| Төрүттүнген чери | Таңды-Урянхай, Даа кожуун, Аяңгаты сумузу, Ээр-Хавак деп чер |
| Мөчээн ай-хүнү | 30 январь 1944 (34 хар) |
| Мөчээн чери | Украин ССР, Ровно облазы, Деражно суур |
Сат Монгуш Эреккей оглу (төрүттунгенде ады — Монгуш Эреккей оглу Cат, орус. Сат Монгуш Эрекеевич, 1909 чылдың августуң 18 — 1944 чылдың январьның 30) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, гвардияның улуг лейтенантызы, тыва эки турачы эскадроннуң 3-кү взводунуң командылакчызы, ТАР-ның ордениниң эдилекчизи (1944).
Допчу намдары
1909 чылдың август 18-те Таңды-Урянхайның Даа кожуунунуң Аяңгаты сумузунуң Ээр-Хавак деп черге төрүттүнген.
1919–1930 чылдарда Суг-Бажынга мал ажылы кылып чораан.
1930–1932 чылдарда Тыва Арат Революстуг Шеригге шериг албанын эрттирген.
1932–1935 чылдарда М.В. Фрунзе аттыг Орёлдуң бронетанкылыг школазынга өөренген.
1935 чылдан тура Тыва Арат Революстуг Шеригниң аъттыг полк командылакчызы.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 1-ги тыва эки турачы отрядтың 3-кү взводунуң командылакчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен. Деражно дээш тулчуушкунга взводун билдилиг удуртуп турган, аңаа-ла январь 30-де балыглаткан, ынчалза-даа дайын шөлүнден үнүп чорбаан, дайзынның ийи дугаар огу ону өлүрген.
Деражно суурнуң чөөн талазынче 2 км черде арга кыдыы черде ону хөөржүткен (амгы Деражное, Ровно обл., Украина).
Сактыышкын
Кызыл хоорайның төлээлекчилер хуралының 2012 чылдан № 435 шиитпири-биле Тыва Республиканың найысылалы Кызыл хоорайның бир кудумчузун Сат Монгуштуң ады-биле адаан[1][2].
Шаңнал-макталдары
- Тыва Арат Республиканың ордени (1944).
Литература
- Боевое содружество Тувинской Народной Республики с Советским Союзом 1941–1944 гг. М., 2017
- Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
- Сат Монгуш Эрекей оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С.К., отв. ред. Бичелдей К.А. Кызыл: "Мир тувинцев", 2021. С. 301.