Соктай Оюн Мумбар оглу
| Соктай Оюн Мумбар оглу | |
|---|---|
| тыв. Соктай Оюн Мумбар оглу | |
| Төрүттүнгенде ады | Оюн Мумбар оглу Соктай |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1903 |
| Төрүттүнген чери | Межегей, Оюннар кожууну, Таңды Урянхай |
| Мөчээн ай-хүнү | 1977 |
| Мөчээн чери | Таңды |
Соктай Оюн Мумбар оглу (төрүттүнгенде ады — Оюн Мумбар оглу Соктай, орус. , 1903 чыл — 1977 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 2-ги взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ТАР-ның ордениниң эдилекчизи.
Допчу намдары
Соктай Оюн Мумбар оглу 1903 чылда Оюннар кожуунунуң Межегей сумузунга төрүттүнген.
1926—1928 чылдарда Тыва Араттың Революстуг Шериинге шериг албаны эрттирип турган.
Өөнүң ишти — Оюн Курумаа Балдан кызы. Дайын мурнунда олар 4 ажы-төлдүг турганнар, дайын соонда оларга 4 немешкен.
Ада-чурттуң улуг дайынынга киржилдези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 2-ги взводунуң 1-ги салбырының анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекни көргүскен.
Соктай Оюн улуг лейтенант Дончут Кууларның 2-ги взводунга турган.
Украин хоорай, суурларны хостаарынга эрес-дидим чоруун чаңгыс эвес удаа көргүскен. Ровно дээш тулчуушкунга хөрээнче аар балыглаткаш, медерелин чидирипкен. Кезек када ис чок чиде берген деп чарлаттынган турган. 1943 чылдың күзүнүнде ындыг медээ төрээн суурунга, өг-бүңезинге дыңналып келген. Ооң соонда Польшаның Варшавадан 60 хире км ырак черде Треблинка (Освенцим) деп черде бир концлагерьге турганы билдинген. Концлагерьден Соктайны совет шериглер хостаан[1]. Концлагерьден аңаа келген совет шериглерге катчып алгаш, Берлин хоорай уунче улаштыр-ла дайылдажып чорупкан. Тиилелгени Берлин чоокшулап тургаш уткаан. Берлинге четкен.
Дайын соонда
Москвада Тываның төлээ чери Тываже чандырарынга үлүг-хуузун киирген[2].
1946 чылда Тывага чанып келгеш, Таңды кожуунга колхоз тудуунга идепкейлиг киржип турган.
1947-1950 чылдарда Сталин аттыг колхозтуң склад эргелекчизи.
1951 чылда трактористер курузун дооскаш, Дүргенниң МТС-ке ажылдап турган.
1953-1960 чылдарда шанган фермазынга кадарчылап турган.
1961-1976 чылдарда «Заря коммунизма» колхозтуң кадарчызы.
Сактыышкын
Кочетово суурда школаның адын Оюн Соктайның ады-биле адаан.
Шаңнал-макталдары
• 2-ги чаданың Ада-чурттуң Улуг дайынының ордени,
• «Эрес-дидим чорук дээш» медаль.
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• СОКТАЙ Оюн Мумбар оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 342.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон
• С боями дошел до Берлина!
• Берлин четкен тыва эки турачы