Улуг-Шыыр Доңгак Бегзи оглу
| Улуг-Шыыр Доңгак Бегзи оглу | |
|---|---|
| тыв. Улуг-Шыыр Доңгак Бегзи оглу | |
| | |
| Төрүттүнгенде ады | Доңгак Бегзи оглу Улуг-Шыыр |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1920 |
| Төрүттүнген чери | Торгалыг, Дус-Даг, Өвүр, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 2 февраль 1944 |
| Мөчээн чери | Ровно, Украин ССР |
| Хамаатылалы |
|
Улуг-Шыыр Доңгак Бегзи оглу (төрүттүнгенде ады — Доңгак Бегзи оглу Улуг-Шыыр, орус. Улуг-Шыыр Донгак Бегзи оглу, 1920 чыл — 1944 чылдың февральдың 2) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң танкыга удур боолаар взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы.
Допчу намдары
Улуг-Шыыр Доңгак Бегзи оглу 1920 чылда Өвүрнуң Торгалыгга төрүттүнген.
Торгалыг суурга чайлаг школазын дооскаш, 1938 чылда Дус-Даг сумузунуң Аревэ үүрүнче кирип алган. Аныяктар аразынга спортчу маргылдааларны чорудуп, оларның хостуг үезин бедик деңнелге организастап эрттирип турган.
1939—1941 чылдарда Чаа-Суур эге школазының тудуунга ажылдап тургаш, шеригже Улуг-Хем кожууннуң шериг столун таварыштыр чорупкан.
1941—1943 чылдарда Донгак Улуг-Шыыр Араттың революсчу шериинге албан эрттирип, станоктуг пулемётчу шериг мергежилди өөренип алгаш, дайынче аъттанган.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың танкыга удур боолаар взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Эскадрон командири капитан Түлүш Кечил-оол Дылдый-оол Түлүш-биле Улуг-Шыыр Донгакты бодунуң чанында чиик автоматчиктер болгаш аъш-чем хандырар взводтуң гвардейжи дайынчылары кылган.
1944 чылдың февральдың 2-де Украин ССР-нин Ровно облазынга маадырлыы-биле өлген[1].
Шаңнал-макталдары
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндурер чери, 1989.
• УЛУГ-ШЫЫР Донгак Бегзи оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 470.
• Конгар. А. Б. Тыва Арат Республиканың эки турачыларының дайынчы оруу: барымдаалыг очерктер /У. А. Донгак, З. Б. Самдан ред. — Минусинск, 2022. — 544 а.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон