Чингир-оол Ооржак Чыртак-оол оглу
| Чингир-оол Ооржак Чыртак-оол оглу | |
|---|---|
| тыв. Чингир-оол Ооржак Чыртак-оол оглу | |
 | |
| Төрүттүнгенде ады | Ооржак Чыртак-оол оглу Чингир-оол |
| Төрүттүнген ай-хүнү | 1917 |
| Төрүттүнген чери | Шекпээр, Хемчик кожуун, Урянхай край |
| Мөчээн ай-хүнү | 1982 |
| Мөчээн чери | Кызыл, Тыва АССР |
Чингир-оол Ооржак Чыртак-оол оглу (төрүттүнгенде ады — Ооржак Чыртак-оол оглу Чингир-оол, орус. Ооржак Чингир-оол Чыртак-оолович, 1917 чыл — 1982 чыл) — Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, тыва эки турачы эскадроннуң 5-ки взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы, ССРЭ-ниң III-кү чаданың Алдар ордениниң (1944)[1], ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медалының (1944) эдилекчизи.
Допчу намдары
Чингир-оол Ооржак Чыртак-оол оглу 1917 чылда Урянхай крайның Хемчик кожуунунуң Шекпээр сумузунга төрүттүнген[2].
1943 чылга чедир шериг бедеткел курстарын дооскан.
Ада-чурттуң Улуг дайынынга киржилгези
Тыва Арат Революстуг Намның Төп комитединиң секретариадының 1943 чылдың август 25-тен шиитпири-биле 2-ги тыва эки турачы отрядтың 5-ки взводунуң анаа дайынчызы кылдыр томуйлаткан.
Тыва Арат Республикадан тыва эки турачылар отряды Барыын фронтунуң 6-гы аъттыг корпузунуң Морозов аттыг 8-ки гвардейжи аъттыг Ровно дивизиязының 31-ги гвардейжи аъттыг полкунуң составынче 4-кү эскадрон кылдыр кирген. Ооң составында 1000 километр орук чок черге 45 хонук дургузунда агаар-бойдус талазы-биле кончуг берге байдалдарда чоруп келген. Марш үезинде тывалар кижи-даа, аът-даа талазы-биле чидириг чок турган. Тыва чылгычылар походка шыдамык чоруун көргүскеннер.
1944 чылдың январьның 29-та 4-кү эскадроннуң тыва аъттыг шериглери Украин ССР-ниң Ровно облазының Деражно суур дээш тулчуушкуннарга баштай киришкен болгаш халдаашкынга төлептиг үлегер-чижекти көргүскен.
Танкы удур боолаар взводтуң гвардейжи старшина Бичен-оол Сарыгларның взводунуң гвардейжи анаа дайынчызы. Ровно дээш тулчуушкуннарның бирээзинге немец аар «Фердинанд» биле «Тигр» деп ийи танкыны чазылдырган[3]. Дубно дээш тулчуушкунга аар балыгланган.
Дайын соонда
Дайын соонда «Шекпээр» база «Дөң-Терезин» колхозтарга чолаачылап ажылдап чораан. 1982 чылда Кызыл хоорайга чок болган.
Сактыышкын
Шаңнал-макталдары
• ССРЭ-ниң III-кү чаданың Алдар ордени (1944),
• ТАР-ның «Дайынчы шылгарал дээш» деп медаль (1944).
Литература
• Сундуй М. Б. Эки турачы аъттыг эскадрон. Кызыл: Тываның ном үндүрер чери, 1989.
• ЧИНГИР-ООЛ Ооржак Чыртак-оол оглу / Урянхайско-тувинская энциклопедия. II том (Л-Я). Под общей ред. Шойгу С. К., отв. ред. Бичелдей К. А. Кызыл: «Мир тувинцев», 2021. С. 554.
Демдеглелдер
Шөлүлгелер
• Постановление Правительства Республики Тыва О списках участников Великой Отечественной войны 1941—1945 годов, призванных из Тувинской Народной Республики
• Сундуй М. Б. Добровольный кавалерийский эскадрон